Lý Thiện Trường thấy tấm lòng mình dành cho đám thuộc hạ hóa ra đều uổng phí. Trong quân Chu gia, hắn vốn là người quan tâm cấp dưới nhất, nhất là đám quan văn này, chẳng phải xưa nay đều do hắn che chở hay sao?
Vậy mà vụ án Hàn Tú Nương lần trước suýt kéo hắn vào vũng nước, lại khiến hắn đắc tội với Mã vương phi.
Bây giờ, chỉ vì chuyện bổng lộc, đám người kia đã làm ầm lên tận trước mặt chúa công, khiến hắn mất sạch thể diện.
Lý Thiện Trường hiểu rõ chốn quan trường, nhất là chuyện thể diện. Ghế Tả tướng của hắn vốn đã không vững. Nếu còn không trấn được đám cấp dưới, hậu quả sẽ rất nghiêm trọng.
Bởi vậy lần này, dù thế nào hắn cũng phải lôi vài kẻ ra trị tội!
- Các ngươi bất mãn với bổng lộc thì ít nhất cũng phải nói cho rõ lẽ phải! Chẳng lẽ các ngươi thèm mức đãi ngộ hậu hĩnh của nhà Tống sao? Hãy nghĩ cho kỹ. Nay chúng ta đang gây dựng lại cơ nghiệp, chấn hưng Hoa Hạ, chẳng lẽ còn muốn noi theo nhà Tống, để rồi thêm một lần chịu nhục ở Tĩnh Khang, thêm một lần phải gieo mình xuống biển ở Nhai Sơn hay sao?
Lời Lý Thiện Trường sắc như dao, nhắm thẳng vào chỗ hiểm mà đâm. Hơn nửa số quan viên bị hắn dồn đến mức chẳng dám lên tiếng.
Im lặng hồi lâu, Dương Nguyên Cảo mới bước ra. Ông trước hết hành lễ với Chu Nguyên Chương, rồi quay sang Lý Thiện Trường:
- Lý tướng, chúng tôi nào dám mong được đãi ngộ như nhà Tống. Chỉ là một viên quan khó tránh khỏi vài khoản chi tiêu. Ra ngoài phải có xe ngựa, hoặc kiệu; trong nhà cần quản gia, đầu bếp. Quan địa phương còn phải có thư lại giúp việc. Nếu ở Ứng Thiên thì cũng cần chỗ ăn chỗ ở. Những khoản ấy quả thực không thể tính như người dân thường được. Lý tướng làm quan lâu năm, hẳn hiểu rõ. Số bổng lộc này, quả thật không đủ dùng!
Mặt Lý Thiện Trường sầm xuống, hắn cười khẩy:
- Không đủ chỗ nào? Người trong sạch thì tự nhiên trong sạch, kẻ tham ô thì vẫn là kẻ tham ô. Kẻ tham lam có bao nhiêu tiền cũng chẳng đủ, lòng tham không đáy! Còn quan thanh liêm biết giữ mình, số tiền ấy thừa sức nuôi gia đình. Làm quan nhất thiết phải ngồi kiệu sao? Đi bộ cho khỏe không được à? Lại còn quản gia, đầu bếp, trong nhà các ngươi không có vợ hay sao? Còn thuê thư lại giúp việc lại càng vô lý. Nếu việc gì cũng không biết, phải nhờ người khác xử lý, vậy chi bằng để người đó làm quan luôn đi!
Lão Lý quả không hổ xuất thân từ một viên lại nhỏ. Những lời ấy làm sao qua mắt được hắn?
Huống hồ lúc này hắn đang cần rửa sạch thanh danh trước mặt Chu Nguyên Chương, nên chẳng buồn nể nang ai.
- Trên đời này thiếu gì người muốn làm quan. Ta cũng nhắc các ngươi một câu: giờ đây khoản chi nào cũng lớn, phải cùng nhau chịu khó, chung lưng gánh vác. Chưa làm được bao nhiêu việc đã vội đòi tiền, như thế có xứng với sách vở các ngươi từng đọc không?
Mọi người lại im bặt. Dẫu trong bụng không phục, chiếc mũ tội danh mà Lý Thiện Trường chụp xuống quả thật khiến ai nấy chột dạ. Huống chi Chu Nguyên Chương vẫn đang nhìn. Lão Lý chỉ quát tháo suông thì không đáng ngại, chứ nếu chúa công nổi giận, có khi phải mất mạng.
Giữa lúc không khí lặng ngắt kéo dài, Đào An bỗng bước lên một bước. Ông là bậc học giả uyên thâm, sau khi vượt sông mới theo Chu Nguyên Chương. Ông và Lý Thiện Trường không cùng đường, cũng chẳng thân thiết với Trương Hy Mạnh. Lại đã cao tuổi, lúc này đứng ra nói đôi câu vừa đúng lúc.
- Lý tướng, chúng tôi tuy đều là người đọc sách, nhưng thơ từ ca phú đâu thể đem ra ăn. Bao người mười năm đèn sách, dùi mài kinh sử, cũng chỉ mong có ngày làm nên danh phận, rạng rỡ tổ tông. Học thành văn võ, đem tài bán cho vua, ấy là lẽ thường mà dân chúng cũng hiểu. Nay chúng tôi một lòng tận trung, hết sức làm việc cho chúa công, theo hầu trước sau, chẳng quản nhọc nhằn. Vậy mà cuối cùng chỉ nhận được chừng ấy bổng lộc, quả thật, quả thật khó lòng nói cho xuôi!
Lý Thiện Trường lạnh lùng hừ một tiếng:
- Sao lại không đủ? Đào Thượng thư, lương gạo chín trăm thạch, thêm ba trăm quan tiền giấy, ngươi còn chưa đủ dùng ư? Nhà dân thường làm lụng mấy năm cũng chưa chắc kiếm được ngần ấy!
Đào An nghiến răng, rồi dứt khoát liều một phen:
- Lý tướng cũng là người đọc sách, hẳn biết người đọc sách tiêu pha nhiều đến đâu. Chưa nói chuyện khác, riêng giấy, mực, bút, nghiên cũng tốn kém. Một xấp giấy tốt, một thỏi mực Huy Châu, rồi đồ đạc trong nhà, đồ sứ, tranh chữ, thứ nào chẳng phải bỏ tiền ra mua? Sao ngài có thể đánh đồng người đọc sách với dân thường? Làm vậy chẳng khác nào chà đạp phong nhã, phá vỡ phép tắc!
Lời vừa dứt, Đào An lập tức cảm thấy một ánh mắt sắc bén đang ghim chặt vào mình.
Ông già hơi sững lại, khó nhọc ngoảnh đầu. Người đang trừng mắt nhìn ông chính là Chu Nguyên Chương. Đào An sợ đến run bắn cả người.
Hỏng rồi!
Ông vội cúi rạp mình, xin lỗi Chu Nguyên Chương:
- Chúa công, lão thần… lão thần không có ý ấy. Lão thần hồ đồ!
Nói rồi ông quỳ sụp xuống, cả người run rẩy.
Các quan khác trông thấy cảnh ấy cũng cúi gằm mặt, chẳng ai dám hé răng.
Những lời Đào An vừa nói đã phơi bày cốt lõi sự bất mãn của quan viên đối với bổng lộc.
Những điều ông nói trước đó cũng chẳng hẳn sai. Nhưng suy cho cùng, làm quan là một phần tử sĩ đại phu. Sự khác biệt giữa sĩ đại phu và người thường thể hiện ở đâu?
Trước hết, nhà cửa phải sáng sủa rộng rãi, tường gạch ngói xanh. Đồ đạc trong nhà cũng phải bằng gỗ quý. Thêm tranh chữ, đồ sứ để tô điểm cho nhà cửa. May mà lão Chu đã đóng cửa lầu xanh, nếu không còn phải mời mấy cô ca nữ về nhà, để tay áo hồng kề bên mà đọc sách, cùng nhau uống rượu ngâm thơ. Thế mới là phong thái của sĩ đại phu.
Bổng lộc cao hay thấp là một chuyện. Đem đám nghèo rớt mồng tơi so với sĩ đại phu, tự nó đã là một sự sỉ nhục. Cũng như chuyện Đan Mạch chỉ kháng cự bốn tiếng đã đầu hàng, người ta lại cứ đem ra chế giễu nước Pháp. Sao không chế giễu Đan Mạch? Bởi đặt Đan Mạch và nước Pháp lên bàn cân đã là xúc phạm người Pháp rồi, chẳng phải sao?
Sự tình vốn là vậy. Trương Hy Mạnh viết văn hay đến đâu, giải thích chuyện hưng suy thấu đáo đến thế nào, cũng mới chỉ là bước đầu.
Ngay trong nội bộ quân Chu gia, vẫn có rất nhiều người không muốn chấp nhận thế nào là lấy dân làm gốc, thế nào là lòng dân tức ý trời, thế nào là trên dưới một lòng. Theo họ, đó vẫn chỉ là lời chủ trương suông.
Còn trên thực tế, họ vẫn muốn giữ địa vị cao hơn hẳn người thường của tầng lớp sĩ đại phu.
Kẻ sĩ chẳng lẽ còn phải bận tâm đến chuyện ăn mặc ở đi lại hay sao?
Vua chúa đãi ngộ kẻ sĩ thì phải biết điều, ngoan ngoãn như hoàng đế nhà Tống, ban chức cao, bổng lộc hậu, cung phụng sĩ nhân thật chu đáo. Hoặc như triều đình nhà Nguyên cũng được, cho phép sĩ đại phu tìm cách kiếm tiền, giao thôn xóm cho thân hào địa chủ cai quản. Làm được vậy, họ cũng chẳng bận tâm đến chút bổng lộc này.
Chứ chẳng lẽ lại mong họ ngoan ngoãn làm việc, tận tụy hết lòng, cuối cùng chỉ lĩnh bổng lộc cao hơn dân nghèo mấy lần, chẳng khác nhau là bao? Sao có thể như vậy được?
Nghĩ như thế chẳng khác nào xúc phạm kẻ sĩ!
Đào An quả thực đã già. Trong lúc nóng ruột, ông lỡ nói ra điều trong lòng.
- Tiên sinh Đào, ông đọc nhiều sách, học vấn vững vàng. Từ ngày theo ta, ông đã chịu không ít khổ cực, cũng làm nhiều việc. Những điều ấy ta đều ghi lòng. Ta phải cảm tạ tiên sinh đã không chê ta, chịu nhìn nhận ta.
Giọng Chu Nguyên Chương chậm rãi. Từng chữ một được ông nói rõ ràng, truyền đến tai Đào An.
Ông già tuổi ấy, làm sao không hiểu lời này?
Lần này, ông thật sự đã ngã đau.
- Lão thần hồ đồ, xin chúa công giáng tội!
Chu Nguyên Chương nhìn ông hồi lâu, rồi mỉm cười:
- Không đến nỗi phải trị tội. Chẳng qua đường đi khác nhau. Hãy chuẩn bị cho tiên sinh Đào hai trăm lạng bạc, đưa ông về quê dưỡng lão.
Trong khoảnh khắc ấy, Đào An như già đi mười tuổi. Lưng ông còng xuống thấy rõ, cả người rũ rượi, tinh thần như bị rút sạch.
Quân Chu gia có một sức hút khác thường, vượt xa chuyện thăng quan phát tài, vợ con được phong tước.
Trong số các đội quân khởi nghĩa, những phe như Thiên Hoàn và Hàn Tống có thể đặt ra quan chế, hô hào khôi phục giang sơn nhà Tống, đã là số ít hiếm hoi, nổi bật hơn hẳn thiên hạ.
Nhưng xét kỹ cơ cấu bên trong, họ vẫn chỉ bắt chước vụng về, nội bộ rối như canh hẹ. Lưu Phúc Thông giết Đỗ Tuân Đạo, Trần Hữu Lượng quay sang phản lại Ni Văn Tuấn. Nói trắng ra, trình độ cũng chỉ như đám Lương Sơn Bạc. Người hơi có tầm nhìn đều hiểu, kẻ có thể đi đến cuối cùng, thống nhất thiên hạ, nhất định là Chu Nguyên Chương.
Khí độ và tầm vóc mà quân Chu gia thể hiện đã vượt xa sức tưởng tượng của mọi người. Nếu không có gì bất trắc, triều đại này ắt sẽ mở ra một thời thịnh thế chưa từng có.
Người mở ra thời thịnh thế, xoay chuyển càn khôn, nhất định sẽ lưu danh sử sách.
Thế mà chỉ vì chuyện bổng lộc, Đào An lại làm ầm ĩ đến mức mất chức, mất sạch thể diện.
Thật chẳng đáng chút nào!
Đào An ơi, ông có thể trở về quê, đánh đàn, chơi cờ, ngâm thơ, uống rượu.
Ông có thể hưởng thụ đãi ngộ của sĩ đại phu, nhưng xin lỗi, quân Chu gia không còn chỗ cho ông nữa.
Đào An khó nhọc chống tay đứng dậy, loạng choạng bước từng bước về phía trước. Bóng lưng ông cô quạnh, tiêu điều. Mọi người nhìn theo, ai nấy đều kinh hãi.
Bạn cũ của Đào An là Lý Tập cũng vậy, Dương Nguyên Cảo vừa mới đứng ra nói chuyện cũng vậy, gần như ai nấy đều ngổn ngang trăm mối.
Số bổng lộc ấy tuy chẳng nhiều, nhưng vẫn đủ sống. Huống hồ đã làm quan thì khó mà chết đói. Vì chút chuyện này mà cãi lời chúa công, đắc tội Lý Thiện Trường, thật chẳng đáng.
Lấy chiếc mũ quan của Đào An làm giá, cuộc tranh cãi về bổng lộc dường như đã kết thúc. Ban đầu Lý Thiện Trường có đôi chút mất mặt, nhưng chúa công đã ra tay, giúp hắn gỡ lại thể diện. Rốt cuộc, hắn đã thắng lớn.
Lý Thiện Trường mừng thầm, xem ra mình phải theo sát chúa công mới được. Làm thầy của trăm quan sao bằng được chúa công sủng ái?
Nhìn Trương Hy Mạnh mà xem, bao năm nay sống thoải mái biết bao. Hắn cần gì phải khổ sở đến thế?
Lý Thiện Trường đã nghĩ thông, quyết định lại một phen đổi thay, trở thành người biết thuận thời.
Nhưng lão Lý không ngờ, ngay ngày hôm sau, Trương Hy Mạnh đã dâng sớ riêng, đề nghị bàn lại chuyện bổng lộc của trăm quan.
Phen này Lý Thiện Trường trở tay không kịp. Rõ ràng mọi chuyện đã kết thúc rồi, sao ngươi còn khơi lại làm gì?
Tự dưng lôi thêm chuyện ra, rốt cuộc ngươi định làm gì?
Lý Thiện Trường oán trách Trương Hy Mạnh không thôi.
Nhưng tiếc rằng địa vị của Trương Hy Mạnh quá cao. Hắn nhắc lại chuyện này, phía Chu Nguyên Chương cũng không thể làm ngơ, đành triệu tập trăm quan, bàn lại vấn đề bổng lộc.
- Tiên sinh Trương, có cao kiến gì thì cứ nói ra đi!
Trương Hy Mạnh hành lễ với lão Chu, rồi mỉm cười với mọi người.
- Trước hết, ta xin nói rõ một điều. Ta tuyệt đối không tán thành lối làm của nhà Tống, vét cạn quốc khố, bóc lột dân chúng, lấy mồ hôi nước mắt của nhân dân để cung phụng sĩ nhân. Cách làm phá gia ấy sẽ không bao giờ xảy ra dưới quyền chúa công. Chúng ta không thể đi vào vết xe đổ của họ. Nhưng có mấy điều, ta muốn nói cho rõ.
- Điều thứ nhất, quan viên phần lớn đều do thi cử mà ra. Muốn đỗ đạt, đương nhiên phải học giỏi, lại còn là người nổi bật giữa bao bạn đồng trang lứa. Đã như thế, chẳng lẽ bổng lộc cũng nên thể hiện điều ấy? Chẳng hạn theo cách Lý tướng đề ra, quan Cửu phẩm nhận khoảng hai đến ba lần thu nhập mỗi năm của dân thường. Khoảng cách đó có hợp lý không?
- Chúa công muốn cai quản thiên hạ thì phải quy tụ nhân tài khắp nơi, trọng đãi người có tài. Đó vốn là lẽ đương nhiên. Ta vẫn nói câu ấy: có một khoảng cách nhất định là điều nên có.
- Hơn nữa, mười năm đèn sách cũng tốn kém không ít. Một đứa trẻ mười mấy tuổi chưa thể ra đồng làm lụng, còn phải để gia đình nuôi ăn học. Dân chúng bằng lòng như vậy cũng vì nghĩ rằng việc học có lợi, có thể làm rạng rỡ tổ tông. Dù nói thế nào, đọc sách cũng có giá trị. Chúng ta nên khuyến khích dân chúng ham học mới phải!
- Chỉ có điều, việc ấy lại dẫn đến một vấn đề khác: mở mang trường học. Phải để đông đảo con em nhà thường dân được đi học, có thể nhờ nỗ lực mà bước chân vào chốn quan trường. Nếu chức quan chỉ dành cho con cháu nhà sĩ đại phu, người nghèo không còn đường tiến thân thì họ cũng chẳng muốn học. Khi ấy, bổng lộc của chúa công rốt cuộc vẫn chỉ dùng để nuôi kẻ sĩ, trái hẳn với ý định ban đầu. Còn mở mang việc học thế nào là chuyện lớn, phải để Bộ Lễ đưa ra phương án.
Dương Nguyên Cảo vội bước ra, khom mình thưa:
- Lời tướng Trương rất phải. Bộ Lễ xin nhận trách nhiệm, nhất định sẽ sớm đưa ra phương án, trình lên Trung Thư.
Dương Nguyên Cảo hết lòng muốn cứu vãn sai lầm vừa rồi, nên tỏ ra vô cùng sốt sắng.
Trương Hy Mạnh lại cười, nói tiếp:
- Từ chuyện mở mang việc học, ta muốn nói đến một việc khác. Trước đó, triều đình đã tổ chức khoa thi ở Ứng Thiên, một lần lấy đỗ mấy trăm người. Thật ra, đây cũng là để mở rộng hàng ngũ quan lại. Thứ gọi là thư lại riêng, mưu sĩ giúp việc, không nên có. Nếu các nha môn ở các cấp thật sự thiếu người thạo việc, có thể đặt chức vụ chính thức. Thư lại riêng, mưu sĩ giúp việc không thuộc quan trường, không giữ chức thì không có quyền can dự chính sự. Nếu có người mời một hòa thượng về làm mưu sĩ, chẳng lẽ gặp việc lại đi cầu Bồ Tát phù hộ, xin Long Vương làm mưa? Như vậy còn là quan cai quản một phương nữa hay sao?
- Bởi thế, những khoản chi cho người giúp việc riêng, cả chuyện tiếp đón qua lại, quà cáp lễ nghĩa, đều có chỗ mập mờ cần xem xét. Dịp Tết nhất, cưới hỏi, ma chay, ngày vui ngày buồn, đồng liêu tặng nhau gói trà, hộp bánh, ấy cũng là tình người thường tình, không thể xem là quá đáng.
Nói đến đây, Trương Hy Mạnh ngừng lại một chút rồi nói tiếp:
- Nhưng nếu có kẻ đem bạc thật, tiền thật ra biếu xén rầm rộ, hoặc đón tiếp cấp trên bằng một bữa ăn tốn cả trăm lạng bạc, thì nhất định không được. Vì vậy, chuyện ruộng công, tiền công riêng đều khỏi cần nghĩ đến.
- Dù vậy, cũng phải xét đến những viên quan thật sự không có chỗ ở ổn định, hoặc chức cao, tuổi lớn, công việc nhiều. Có thể cân nhắc bố trí cho họ một số người theo hầu, như thế cũng hợp tình hợp lý.
- Tóm lại, ý ta là căn cứ vào thu nhập bình quân của dân chúng, cân nhắc cho quan viên hưởng bổng lộc bằng hai đến năm lần mức ấy. Như vậy, họ không đến nỗi quá nghèo khổ, không sống nổi; nhưng cũng chẳng cao đến mức phải vét sạch tài lực cả thiên hạ mới nuôi nổi quan lại.
- Ngoài ra còn một việc. Theo đà chiến sự, lại thêm thiên tai nhân họa, giá lương thực khó tránh khỏi biến động. Cứ hai ba năm, chúng ta nên xem xét lại mức bổng lộc, rồi điều chỉnh cho phù hợp. Không thể ấn định một lần, từ đó về sau không cho thay đổi nữa.
Trương Hy Mạnh mỉm cười, nói:
- Chúa công, Lý tướng, đó là vài điều ngu kiến của ta. Xin chúa công quyết định.
Lúc này, ánh mắt của tất cả quan viên đều đổ dồn về phía Trương Hy Mạnh, nóng bỏng như lửa.
Ban nãy, mọi người đều đã định bụng đành chịu vậy. Giờ nghe Trương Hy Mạnh nói những lời ấy, họ mới như được sống lại. Tướng Trương, ngài quả là người tốt!