Lý Thiện Trường đến gặp lão Chu, chủ yếu để bàn một việc hệ trọng: sắp xếp nhân sự cho Trung Thư tỉnh, chọn ai đứng đầu Lục bộ, rồi định đoạt đủ mọi phép tắc, lễ nghi, đến cả quan phục mũ áo. Những chuyện ấy đều phải có kết luận rõ ràng.
Theo lệ thường, Lý Thiện Trường đã soạn sẵn một bản dự thảo, mang đến bàn với Chu Nguyên Chương. Kinh nghiệm bao năm cho hắn biết, Chu Nguyên Chương sẽ nghiêm túc thảo luận, cân nhắc lợi hại rồi mới chốt lại, đưa ra một kết quả khiến cả vua lẫn bề tôi đều hài lòng.
Đó cũng là sự ăn ý giữa hai người. Trương Hy Mạnh đã gánh vác đủ nhiều việc, những chuyện như thế này hắn vốn ít nhúng tay.
Chẳng ngờ hôm nay Trương Hy Mạnh cũng có mặt. Lý Thiện Trường đành phải để tâm hơn, cẩn thận giảng giải từng điều cho Chu Nguyên Chương, chỉ sợ sơ suất.
Hắn nói liền gần một khắc đồng hồ, miệng khô lưỡi rát, cổ họng như bốc khói. Vậy mà Chu Nguyên Chương chỉ lặng lẽ lắng nghe, chẳng hề ngắt lời. Tình cảnh này khác hẳn mọi khi.
Tim lão Lý đập thình thịch. Cảm giác bất an mỗi lúc một nặng. Rốt cuộc Trương Hy Mạnh đã nói gì với lão Chu? Hắn lén nhìn sang, thấy Trương Hy Mạnh đang ngước lên, ánh mắt lơ đãng như hồn đã bay tận đâu.
Hết cách, Lý Thiện Trường đánh bạo liếc nhìn Chu Nguyên Chương. Lão Chu cũng đang mỉm cười nhè nhẹ.
- Lý tiên sinh, ta nghe rõ rồi. Ngươi chỉ nâng cấp Trung Thư tỉnh trước kia lên một bậc, quyền hạn rộng hơn, việc phân chia cũng tường tận hơn, nhưng thay đổi không nhiều. Chuyện này cứ để ngươi quyết định. Sau này nếu vận hành có chỗ nào bất tiện, ngươi hãy báo lại với ta.
- Nói sang việc tiếp theo đi!
Giọng lão Chu rất thản nhiên. Hắn tiện tay cầm lấy bản dự thảo, chỉ liếc qua hai lượt đã dứt khoát phê hai chữ “Y theo dự thảo”, rồi đóng đại ấn Ngô vương lên. Từ đầu đến cuối, hắn chẳng hề chất vấn lấy một câu, chấp thuận gọn ghẽ đến mức lạ lùng.
Lý Thiện Trường nhìn cảnh ấy, ngây người hẳn. Không ổn rồi!
Sao mọi chuyện lại khác với lệ thường?
Chẳng phải phải xem xét cho kỹ hay sao?
Việc bổ nhiệm nhân sự quan trọng đến thế, sao Chu Nguyên Chương lại dễ dàng cho qua?
Thật chẳng hợp lẽ chút nào!
Lý Thiện Trường lại nhìn Trương Hy Mạnh. Trương Hy Mạnh ngẩn ra, rồi hỏi:
- Lý tướng, ngài muốn nghe ý kiến của ta ư? Trung Thư tỉnh trước nay vận hành tốt, cũng chưa xảy ra sơ suất gì lớn. Cứ giữ nguyên như vậy là được. Ta cũng là Tả tướng, hoàn toàn tán thành cách sắp xếp của ngài!
Lý Thiện Trường ngập ngừng giây lát, rốt cuộc cũng không tiện nói thêm, đành tiếp tục trình bày.
Trời cao chứng giám, hôm nay Chu Nguyên Chương dễ tính hơn mọi khi biết bao. Hắn gần như chẳng hỏi gì, chỉ lắng nghe, bảo sao nghe vậy, không làm khó lão Lý lấy một lần.
Ngay cả vài đề án có vẻ sơ sài, rõ ràng còn kẽ hở, Chu Nguyên Chương cũng chẳng đụng đến. Đó vốn là những chỗ Lý Thiện Trường cố ý để lại, chờ Chu Nguyên Chương sửa sang, dù sao làm bề tôi cũng phải chừa cho người trên cơ hội thể hiện.
Chuyện ấy, Lý Thiện Trường đã tính kỹ lắm rồi.
Nào ngờ Chu Nguyên Chương lại bỏ mặc hết những kẽ hở ấy, cứ như không nhìn ra. Mọi việc đều làm theo ý Lý Thiện Trường, đến một chữ cũng không sửa.
Lão Lý bắt đầu hoảng. Hắn không lo mấy sơ suất nhỏ ấy, với bản lĩnh của mình, đến lúc thi hành, hắn có thể dễ dàng sửa lại. Điều khiến hắn bứt rứt là không đoán nổi Chu Nguyên Chương đang tính toán gì.
Chẳng lẽ người ngồi trước mặt là giả? Có kẻ dựng lên một con rối để qua mặt hắn?
Nếu không, thật khó giải thích vì sao Chu Nguyên Chương vốn việc gì cũng tự tay xem xét, nay lại chịu giao quyền cho mình.
Lão Lý càng nghĩ càng rối.
Nhờ Chu Nguyên Chương phối hợp, đống công văn hắn chuẩn bị vốn đủ để bàn bạc suốt một ngày, thậm chí kéo dài đến tận nửa đêm, vậy mà chưa hết buổi sáng đã giải quyết xong tất cả.
Trong tay Lý Thiện Trường chỉ còn lại văn kiện cuối cùng: vấn đề bổng lộc của quan lại.
Nói ra cũng lạ, lão Chu khởi binh đã mấy năm, vậy mà bổng lộc quan lại vẫn chưa định rõ.
Chủ yếu vì thuở đầu quan văn chưa có bao nhiêu. Khi ấy vàng bạc rất quý, không thể tùy tiện đem phát. Tiền giấy cũng chưa bắt đầu được in. Quan văn bèn lĩnh gạo lộc như tướng sĩ, chung một chế độ. Nói cho đúng, quân của Chu gia khi ấy chưa có khái niệm bổng lộc, chỉ có quân lương; quan văn cũng vậy.
May thay, lúc đó lương thực là thứ đáng giá nhất. Thỉnh thoảng Trương Hy Mạnh còn khuyên Chu Nguyên Chương ban thưởng đôi chút, đến ngày lễ tết thì thêm hai, ba thạch gạo…
Nhìn chung, quan lại vẫn sống được.
Sau khi vượt sông, đội ngũ quan lại ngày càng phình to, nhất là khi mở khoa cử, số quan lại ở các địa phương tăng lên quá nhiều. Nếu vẫn phát gạo lộc như trước, tất phải lấy từ ruộng quân đồn điền mà cấp.
Các võ tướng đã sớm không kham nổi, cấp bách đòi phải cải cách.
Đúng lúc lão Chu lên ngôi, chính thức lập đủ quan văn quan võ dưới quyền, Lý Thiện Trường liền soạn ra một chế độ bổng lộc riêng, đặt sau phần chức trách quan lại Lục bộ, rồi đến đủ chuyện mũ áo, lễ phục và những điều khác.
So với các việc phía trước, bổng lộc chỉ là chuyện nhỏ. Lý Thiện Trường nghĩ bụng, sau khi bàn bạc cả ngày, Chu Nguyên Chương nghe qua loa rồi gật đầu là xong, nên hắn cũng chẳng để tâm lắm.
Nhưng hôm nay tình hình đã khác. Việc bổng lộc vốn chẳng ai chú ý lại thành màn chót. Lão Lý chỉ thấy áp lực đè nặng như núi, song vẫn phải gắng sức trình bày.
- Bẩm chúa công, trăm quan thay trời chăn dân, trách nhiệm rất nặng. Bổng lộc cao hay thấp liên quan đến lòng người và sĩ khí, không thể xem nhẹ. Nhưng nước nhà mới dựng, trăm bề đều cần lo liệu, cũng chẳng thể gánh khoản bổng lộc quá lớn. Vì vậy thần đã cân nhắc nhiều lần, cho rằng nên tham khảo chế độ Tống, Nguyên rồi điều chỉnh cho thích hợp…
Nói đến đây, Lý Thiện Trường thấy Trương Hy Mạnh và Chu Nguyên Chương đều trầm ngâm không nói, dường như có điều chưa vừa ý. Tim hắn càng chìm xuống. Không ổn rồi!
Gần đây Đại Tống bị chê trách nhiều nhất, còn nhà Nguyên thì là triều đình tàn bạo, giả danh chính thống mà mình quyết lật đổ. Tham khảo hai triều ấy, sao Chu Nguyên Chương có thể hài lòng?
Lý Thiện Trường vội nói:
- Thần có tham khảo bổng lộc đời Tống, đời Nguyên, nhưng đã giảm đi rất nhiều, chưa đến một phần ba bổng lộc triều Tống. Nếu chúa công có điều gì chưa vừa ý, thần xin sửa ngay!
Lão Lý run rẩy đưa bảng kê bổng lộc cho Chu Nguyên Chương.
Trương Hy Mạnh đứng bên thầm cười. Lão Lý này đúng là giỏi tính toán. Bổng lộc triều Tống nổi tiếng hậu hĩnh. Chưa kể khoản bổng lộc chính thức cao đến choáng người, chỉ riêng những món ban thưởng cho các đại thần mỗi dịp lễ tết cũng đủ khiến người ta tròn mắt.
Dù chỉ bằng một phần ba bổng lộc triều Tống, con số ấy vẫn lớn đến kinh người!
Tưởng trong kho có núi vàng núi bạc, tiêu mãi không hết hay sao?
Trương Hy Mạnh không lên tiếng, cứ để lão Chu quyết định. Nếu đến chuyện này mà Chu Nguyên Chương còn không nhận ra, thì công sức hắn dạy bảo bấy lâu cũng uổng phí.
Quả nhiên, Chu Nguyên Chương cau mày.
- Lý tiên sinh, tạm gác chuyện lương tháng sang một bên. Khoản tiền chức vụ này là thế nào?
Lý Thiện Trường ngẩn người, vội đáp:
- Bẩm chúa công, khoản ấy cũng theo cách sắp đặt của triều Tống, dùng để chi tiêu thường ngày cho nha môn.
Chu Nguyên Chương nhíu mày.
- Không phải chứ? Ta nhớ nha môn các cấp đều có khoản chi tiêu riêng rồi. Vậy khoản này là sao?
- Khoản này… là để quan lại tự dùng trong nha môn, chủ yếu lo liệu việc riêng…
Giọng Lý Thiện Trường càng lúc càng nhỏ. Nói trắng ra, đó là tiền để quan lại tiếp khách, ăn uống, qua lại biếu xén. Dĩ nhiên, cũng có thể bỏ túi riêng. Tóm lại, họ muốn dùng thế nào cũng được.
Lão Chu sao có thể chấp thuận?
- Việc công việc tư không được nhập làm một! Chi tiêu của nha môn phải ghi vào sổ công. Khoản tiền chức vụ này không thể giữ!
- Vâng!
Lý Thiện Trường ngoan ngoãn đáp.
Chu Nguyên Chương vẫn chưa thôi.
- Còn khoản này là gì? Sao lại có cả ruộng chức vụ?
Lý Thiện Trường nhăn nhó:
- Khoản này… cũng theo chế độ nhà Tống, để quan địa phương tiện cai quản…
- Không được!
Lão Chu cắt ngang, trừng mắt nhìn Lý Thiện Trường.
- Lý tiên sinh, ngươi chẳng lẽ không biết chữ “chia ruộng” có ý nghĩa nặng nề thế nào với chúng ta? Sao ngươi dám bày ra ruộng chức vụ?
Trong khoảnh khắc, Lý Thiện Trường cảm thấy sát khí ập thẳng vào mặt. Chu Nguyên Chương thật sự nổi giận.
Hắn vội cúi mình hành lễ, cả người run lên.
- Thần nhất thời hồ đồ, xin chúa công rộng lòng thứ tội.
Chu Nguyên Chương hít sâu một hơi, lại nhìn xuống phía dưới. Cơn giận vừa đè xuống bỗng bùng lên lần nữa.
Đằng sau còn một đống thứ như gạo, bột mì, muối, dầu, trà, lụa, than, rượu… Lão Chu nhìn mà sững sờ. Đã cấp bổng lộc rồi, sao còn phát lắm thứ thế này?
Hắn phát tiền cho trăm quan là để họ mua củi gạo dầu muối. Giờ lại phát thêm cả những thứ ấy, vậy cấp bổng lộc làm gì?
Chẳng phải quá hoang đường sao?
- Lý Thiện Trường! Rốt cuộc ngươi nghĩ gì vậy? Ta thấy ngươi hoặc là muốn đút đầy túi riêng, hoặc là muốn lấy lòng quan lại! Sao không phát luôn cả kho quốc khố cho họ?
“Bịch!”
Lão Lý không chịu nổi cơn giận ấy, quỳ sụp xuống đất.
- Chúa công, chúa công, đều do thần hồ đồ. Thần không nên bắt chước chế độ triều Tống. Thần sẽ sửa ngay!
Lý Thiện Trường run lẩy bẩy, sợ đến mất vía.
Đúng lúc ấy, Trương Hy Mạnh lên tiếng:
- Chúa công, cho thần xem thử được không?
Chu Nguyên Chương tiện tay ném văn kiện cho hắn. Trương Hy Mạnh chỉ xem qua mấy lượt đã nói:
- Chúa công, theo thần, chuyện này là chúa công trách lầm Lý tướng rồi. Triều Tống xưa nay vẫn hào phóng nuôi kẻ sĩ, lại còn lấy đó làm điều đáng tự hào. Cái gọi là nuôi kẻ sĩ, phần lớn nằm ở bổng lộc. Quan triều Tống có một khoản bổng lộc hậu hĩnh cho chức vụ chính, còn chức vụ được giao riêng cũng có thêm một khoản tiền, con số lớn đến kinh người. Lại như Lý tướng vừa nói, họ còn được cấp tiền chức vụ, ruộng chức vụ, vải vóc, gạo bột, dầu muối, trà, lụa, đủ thứ cả. Ngày lễ tết, ngày sinh nhật hoàng đế, lại có thêm thưởng riêng. Cộng hết lại, một quan tam phẩm mỗi năm gần như lấy toàn bộ thuế má của một phủ để nuôi. Đó còn là phủ nghèo nhất, nhưng vẫn đủ khiến người ta kinh ngạc!
- Hoang đường! Thật hoang đường!
Chu Nguyên Chương tức đến giậm chân, mắng:
- Ta đã nói từ lâu, phải trừ bỏ những thói xấu của triều Tống, đổi mới mọi việc. Lý Thiện Trường, sao ngươi vẫn không nhớ?
Lão Lý bị mắng té tát, sợ đến hồn vía lên mây, chỉ biết liên tục nói:
- Xin chúa công yên tâm, thần sẽ sửa ngay!
Trương Hy Mạnh lại nói:
- Chúa công, xin đừng vội. Cũng đừng trách Lý tướng. Bổng lộc không thể tự dưng mà có, Lý tướng tham khảo kinh nghiệm các triều trước cũng chẳng có gì đáng trách. Chúa công không tán thành cũng là lẽ thường. Chuyện này không thể xem là tội của Lý tướng. Thần có một đề nghị, xin chúa công cân nhắc, Lý tướng cũng thử suy xét.
Trương Hy Mạnh mỉm cười:
- Ba trăm sáu mươi nghề, quan lại cũng là một nghề trong đó. Cứ tham khảo thu nhập và chi tiêu hằng năm của dân thường, đối chiếu thêm với giá cả, rồi định ra một cách tính. Từ trên xuống dưới, phát bổng lộc cho trăm quan như vậy là được.
Lý Thiện Trường nghe xong, ngây người như phỗng!
Mấy câu ấy còn đáng sợ hơn cả lời lẽ đanh thép của Chu Nguyên Chương. Hắn lấy bổng lộc triều Tống làm chuẩn, còn Trương Hy Mạnh lại muốn lấy thu chi của dân thường làm thước đo. Hắn… hắn định làm cho trăm quan nghèo rớt mồng tơi hay sao?