Chu Nguyên Chương vốn ăn khỏe. Một chậu mì to như thế, lại thêm năm quả trứng ốp la, nếu không đi làm cách mạng thì hắn cũng có thể kiếm sống bằng nghề quay cảnh ăn uống.
Ăn no nê xong, Chu Nguyên Chương phấn chấn hẳn lên. Hắn cười hỏi:
- Tiên sinh họ Trương, có phải tiên sinh đang nghĩ, từ ngày ta làm Ngô vương, ta sẽ ngày càng kiêu căng, ngang ngược, rồi sinh lòng tham tiền mê sắc, chìm đắm trong hưởng lạc không?
Trương Hy Mạnh vội lắc đầu.
- Thần nào dám nghĩ vậy? Chúa công là người biết tự răn mình nhất.
Lão Chu trầm ngâm giây lát, khẽ thở dài:
- Ta xuất thân nghèo khổ, nhưng cũng chẳng dám nói mình sẽ mãi không quên gốc gác. Nếu có ngày ấy, tiên sinh nhất định phải nhắc ta.
Trương Hy Mạnh ngừng một chút rồi cười:
- Nếu thật có ngày ấy, thần sẽ mời chúa công ăn mì!
- Ăn mì ư? Phải đấy! Ăn mì ngon!
Lão Chu cười ha hả.
Cười xong, hắn mới hỏi Trương Hy Mạnh:
- Tiên sinh, hôm nay là ngày đầu tiên ta làm Ngô vương. Rốt cuộc có bao nhiêu việc phải lo? Tiên sinh mau nói cho ta nghe, đừng để lỡ mất việc.
Vừa nói, Chu Nguyên Chương vừa đứng dậy, bước vội về phía hậu đường công đường, nơi tạm thời được dùng làm điện bên trong vương phủ.
Trương Hy Mạnh đi theo sau lão Chu. Hắn hiểu rất rõ lão Chu là người mê việc, nhưng lại không muốn Chu Nguyên Chương chìm ngập trong đống công văn rườm rà. Một vị quân vương tài giỏi phải biết nắm việc lớn, giao việc nhỏ cho người dưới.
Dĩ nhiên, trong lịch sử, lão Chu ôm hết cả việc lớn lẫn việc nhỏ, chẳng chịu buông việc nào, vậy mà còn gắng sức suốt mấy chục năm. Thật chẳng biết hắn được đúc bằng thứ gì mà thành quái vật như thế.
- Chúa công, thật ra những chính vụ người cần lo hiện giờ chẳng nhiều đâu.
Chu Nguyên Chương ngẩn ra.
- Tiên sinh họ Trương, tiên sinh không nói đùa đấy chứ? Trước kia ta ngày nào cũng bận tối mắt, chẳng có lúc nào được nghỉ. Sao tiên sinh lại bảo chẳng có mấy việc?
Trương Hy Mạnh mỉm cười:
- Chúa công không tin thì cứ thử tính xem những việc người cần lo gồm những gì. Trước hết, đến dịp lễ tết thì tế trời đất, tổ tiên, rồi cử hành đủ loại nghi lễ. Những việc ấy đều có quy trình sẵn, cứ theo đó mà làm, không dễ xảy ra sai sót. Còn chính vụ thường ngày, có thể gói gọn trong bốn chữ: quân, tiền, người, hình. Việc gì liên quan đến điều binh khiển tướng thì do chúa công phụ trách. Nhưng nếu không đánh trận, quân sĩ luyện tập thế nào đều do tướng lĩnh lo liệu. Việc xét công, thưởng phạt thông thường cũng có người chuyên trách. Chúa công dĩ nhiên có thể hỏi đến, nhưng theo thần, người không nên tùy tiện nhúng tay vào.
- Vì sao?
Lão Chu không nhịn được, hỏi ngay.
- Vì chúa công đã là Ngô vương. Người trên thích gì, người dưới sẽ làm quá lên. Chúa công bỗng nhiên hỏi đến một việc, người dưới sẽ đồn đoán đủ điều, từ đó làm rối phép tắc, ảnh hưởng những việc khác. Có khi được chẳng bù mất.
Chu Nguyên Chương nhíu chặt mày. Là vậy sao?
- Thế những việc còn lại thì ta nên hỏi đến thế nào?
- Khoản tiền bạc, lương thực có mức chi cố định. Chúa công chỉ cần để mắt xem có ai tham ô, làm trái phép hay không. Nhưng thần nghĩ, việc này người cũng không nên chủ động hỏi đến.
- Vì sao? Lão Chu sốt ruột. - Chẳng lẽ bắt quan tham, quan lại làm bậy cũng là sai?
- Không, không phải vậy!
Trương Hy Mạnh vội xua tay.
- Chúa công nay đã là Ngô vương, có một điều phải hết sức lưu tâm: đừng buộc người dưới phải chứng minh điều mà người đã kết luận sẵn.
- Ý là sao?
- Nghĩa là, một khi chúa công đã có định kiến, người dưới sẽ tìm đủ mọi cách chứng minh chúa công đúng để được người quý trọng. Kết luận ấy chưa chắc sai, nhưng nhất định sẽ thiếu khách quan, không đủ chính xác.
Chu Nguyên Chương nghe càng lúc càng phiền não.
- Vậy hai việc còn lại, chẳng lẽ ta cũng không thể tùy tiện hỏi đến?
Trương Hy Mạnh cười bất đắc dĩ:
- Về nguyên tắc cũng vậy. Trước hết là việc dùng người. Nếu chúa công tự tay cất nhắc một người, lại gửi gắm kỳ vọng vào hắn, đến khi hắn gây ra chuyện, cuối cùng chúa công buộc lòng phải khóc mà chém Mã Tốc, danh tiếng của người cũng sẽ bị tổn hại. Tốt nhất nên để người dưới tiến cử. Sau này nếu xảy ra chuyện, người tiến cử có thể chịu trách nhiệm.
- Còn những việc như xét xử, đều có luật lệ riêng. Hơn chín phần mười án kiện đều có chứng cứ, có luật để xử, giải quyết không khó. Chỉ những vụ như án của Hàn Tú Nương trước đây, có xung đột giữa quan niệm cũ và mới, lại liên quan đến đường lối lớn, mới cần chúa công hỏi đến và định rõ hướng giải quyết. Nếu không, một khi chúa công nhúng tay vào một vụ án nào đó rồi định thành án sắt, sau này dù phát hiện sai sót cũng không thể lật lại.
Nghe xong một hồi, lão Chu ngây người.
Hắn vốn tưởng sau khi làm Ngô vương, mình có thể tha hồ thi thố, muốn làm gì thì làm. Nào ngờ nghe Trương Hy Mạnh giảng giải xong, lão Chu lại thấy tay chân bó buộc hơn trước.
Sao làm Ngô vương rồi, ngược lại còn bị trói buộc hơn?
Hắn ngẫm kỹ, lời Trương Hy Mạnh nói cũng có lý.
Địa vị càng cao, quyền thế càng lớn thì càng không thể dễ dàng tỏ thái độ. Một khi sai lầm, hậu quả sẽ nghiêm trọng, khó lòng thu vén, lại còn tổn hại uy danh. Ngay cả việc đúng đắn cũng phải cân nhắc xem có làm rối nhịp độ của cấp dưới, ảnh hưởng đến đại cục hay không…
- Tiên sinh, theo lời tiên sinh thì mỗi ngày ta phải làm những gì?
- Mỗi ngày xem tấu trình của Trung Thư tỉnh chừng hai canh giờ, rồi tùy tay đóng ấn là đủ.
- Cái gì?
Chu Nguyên Chương kinh ngạc vô cùng.
- Ta chỉ phụ trách đóng ấn thôi ư? Không còn việc gì khác nữa sao? Làm quân vương nhàn hạ đến thế à?
- Đúng vậy. Đó chính là điều người ta gọi là thánh thiên tử rủ tay mà trị.
Chu Nguyên Chương cau mày, ôm lấy thái dương, khổ sở suy nghĩ.
Bởi vì mình đã làm Ngô vương, quyền thế và địa vị đều tăng lên rất nhiều, nên không thể tùy tiện tỏ thái độ. Mà đã không thể tùy tiện tỏ thái độ, thì phải giao quyền lớn cho người dưới.
Có quyền, hóa ra lại thành không có quyền!
Đây là cái lý lẽ quái quỷ gì vậy?
Thấy lão Chu bối rối cùng cực, Trương Hy Mạnh không khỏi thầm cười. Giờ thì ngươi đã hiểu rồi chứ? Con cháu đời sau nhà ngươi chính là sa chân vào cái hố này đấy.
Vì sao các hoàng đế nhà Minh lại có nhiều người khác thường đến thế?
Vì sao một thiên tử vốn phải thức khuya dậy sớm, tận tụy với việc nước, lại có thời gian mày mò nghề mộc?
Chính vì có cả một bộ máy quan liêu như thế. Thật ra quân vương có thể tự mình tham dự vào chẳng được bao nhiêu việc. Nếu là người ham vui, cứ việc ném hết chính vụ cho cấp dưới, mấy chục năm không lên triều cũng chẳng sao.
Dĩ nhiên, hoàng đế bị gạt ra khỏi triều chính, cũng đừng trách quốc thế ngày càng suy yếu, quan văn muốn làm gì thì làm.
- Không ổn! Chuyện này không ổn!
Lão Chu bỗng lắc đầu thật mạnh, rồi trừng mắt nhìn Trương Hy Mạnh.
- Tiên sinh họ Trương, đừng lấy lời lẽ ra dỗ dành ta! Ta chẳng sợ người đời dị nghị. Việc cụ thể ta nhất định phải hỏi đến, nhất là lúc này, khi mọi thứ đang đổi mới. Tiên sinh muốn ta làm một ông vua chỉ biết hưởng thái bình hay sao? Tiên sinh nói vậy là hồ đồ!
Chu Nguyên Chương tức đến trợn tròn mắt. Hiếm khi hắn nặng lời đến thế.
Trương Hy Mạnh chẳng hề sợ, chỉ cười hỏi:
- Chúa công định làm thế nào?
- Còn làm thế nào nữa? Ta sẽ noi theo thiên tử, mở buổi chầu sớm, gọi hết bọn họ đến. Từng việc một, cứ để họ xử lý trước mặt ta. Ta đích thân xem xét, thấy không có vấn đề rồi mới ban chỉ!
Trương Hy Mạnh lại cười. Quả nhiên, hắn đã đoán đúng.
Chỉ cần hiểu tính Chu Nguyên Chương, lại biết đôi chút về cách triều chính vận hành, sẽ hiểu vì sao Chu Nguyên Chương trong lịch sử chăm chỉ đến thế, vì sao trời chưa sáng đã vào chầu, mấy chục năm như một ngày.
Đó chính là Chu Nguyên Chương. Chẳng có gì phải nghi ngờ. Nếu hắn không làm vậy thì mới là lạ.
- Chúa công, thần xin hỏi một câu. Có nhiều việc, chúa công vừa nhìn qua đã hiểu ngay được sao?
Chu Nguyên Chương sa sầm mặt:
- Ta… ta sẽ đọc thêm sách, tìm cách suy tính. Với lại, chẳng phải còn có tiên sinh nhắc nhở ta sao?
Trương Hy Mạnh dang hai tay.
- Chúa công, có những việc thần cũng chưa chắc đã hiểu rõ. Theo thần, nếu mở buổi chầu sớm, gọi tất cả mọi người đến, thì chỉ có hai khả năng. Một là mọi người dùng cả đống việc vụn vặt để qua loa đối phó, kéo dài thời gian. Hai là chúa công biến đại điện thành Trung Thư tỉnh, tự mình gánh lấy chức trách của tể tướng, trực tiếp xử lý chính vụ.
Mày Chu Nguyên Chương vẫn nhíu chặt.
- Tiên sinh họ Trương, ta nói thật, vẫn chưa hiểu lắm. Chẳng lẽ các đời đế vương đều ham an nhàn nên mới giao quyền cho tể tướng? Vì sao hết triều đại này đến triều đại khác đều không thể bỏ chức tể tướng?
Trương Hy Mạnh bật cười:
- Chúa công, quân vương sở dĩ làm quân vương là vì phải ôm cả thiên hạ trong lòng, nhìn xa khắp bốn phương. Theo thần, thiên tử cần tính chuyện trăm năm sau, còn tể tướng nhiều lắm chỉ lo được việc trong ba năm trước mắt.
Một nước phải có người nhìn xa trông rộng, cũng phải có người lo chuyện cơm áo gạo tiền trước mắt. Đó là lý do không thể thiếu tể tướng.
Chu Nguyên Chương lại trầm tư. Ngẫm ra, dường như đúng là như vậy. Hắn đang cố gắng tính chuyện tương lai, còn đám văn thần dưới trướng chỉ giữ chức ba năm. Chỉ cần trong nhiệm kỳ không xảy ra chuyện là được, bắt họ nghĩ xa hơn nữa cũng thật khó cho họ.
Dĩ nhiên, cũng có người là ngoại lệ…
Chẳng hạn như Trương Hy Mạnh. Hắn từng nói đến vòng xoay thịnh suy kéo dài nghìn năm.
Có người chuyên lo chuyện nghìn năm, có người nắm lấy chuyện trăm năm, cũng có người chỉ nghĩ đến việc trước mắt. Địa vị khác nhau, tầm nhìn khác nhau, chỉ bấy nhiêu đã thấy rõ.
Lão Chu suy đi nghĩ lại, dường như cuối cùng cũng hiểu dụng ý của Trương Hy Mạnh. Hắn không bảo mình chẳng cần làm gì, mà đang giảng cho hắn hiểu triều chính vận hành ra sao.
Nghĩ đến đây, Chu Nguyên Chương không nhịn được, lên tiếng hỏi:
- Tiên sinh, hẳn tiên sinh đã có cách nghĩ từ trước. Theo tiên sinh, ta nên làm thế nào?
Trương Hy Mạnh cười đáp:
- Thần cho rằng, làm quân chủ phải nắm lấy đại cục. Chẳng hạn lúc này có những việc khẩn cấp nào cần giải quyết, chúa công hãy cân nhắc cho thỏa đáng. Sau đó, Trung Thư tỉnh cùng các nha môn liên quan sẽ bàn bạc cách giải quyết. Trong quá trình ấy, chúa công cũng có thể triệu riêng người đến để nghe họ trình bày. Chỉ khi tham dự sâu vào chính vụ, chúa công mới không bị che mắt, cũng không bị gạt ra ngoài.
- Ngoài ra, chúa công phải tránh để một số ít quan viên chi phối. Nghe nhiều phía mới sáng tỏ. Những việc chính yếu không nên chỉ bàn trong triều. Cần quan tâm đến lòng dân, lắng nghe suy nghĩ của quan lại cấp dưới. Tốt nhất còn nên cử một số văn thần chuyên trách xuống tận nơi, tìm hiểu tình hình cho kỹ rồi đưa ra phương án. Như vậy, chúa công mới có thể góp nhặt ý kiến các bên, đưa ra quyết sách vừa truyền đạt được ý muốn của mình, vừa tránh để xảy ra sơ hở lớn.
Chu Nguyên Chương nhướng mày. Im lặng hồi lâu, hắn bật cười lớn.
- Hay lắm! Tiên sinh lại dạy cho ta một bài học nữa rồi!
Đúng lúc ấy, Lý Thiện Trường ôm một chồng công văn bước vào. Vừa trông thấy Trương Hy Mạnh và Chu Nguyên Chương đang nói cười vui vẻ, hắn bỗng thấy sống lưng lạnh buốt, trong lòng dấy lên một dự cảm chẳng lành…