Chu Nguyên Chương gần như hạ một lời định đoạt, bác bỏ thuyết thiên nhân cảm ứng.
Hoàng Tấn nghe xong, suýt ngất lịm. Lão đau đớn nói:
- Thiên tử là con của trời, người được thiên mệnh lựa chọn. Nếu trời và người chẳng liên hệ với nhau, vậy lấy đâu ra thiên tử? Ngô Quốc Công, xin đừng nghe lời lũ trẻ miệng còn hôi sữa. Sau này ắt để lại tai họa khôn lường!
Trương Hy Mạnh chợt ngẩng đầu, nhìn thẳng vào lão. Nhưng rồi hắn nén xuống, không nói gì thêm.
Chu Nguyên Chương mỉm cười thản nhiên:
- Thiên tử có cả thiên hạ, nắm giữ bốn biển, được trời ban danh hiệu, lấy chữ “tử” làm tôn quý. Chẳng phải chúng ta cũng kính xưng Khổng Tử, Mạnh Tử đó sao? Thiên tử đại khái cũng có nghĩa như vậy. Còn bảo sẽ để lại tai họa khôn lường, lão Chu ta chẳng thấy thế.
Hoàng Tấn ngẩn người hồi lâu, chỉ cảm thấy sức cùng lực kiệt. Lão chưa từng gặp ai khó đối phó đến vậy.
- Ngô Quốc Công, quyền lực của thiên tử bắt nguồn từ chín tầng trời, địa vị tôn quý bậc nhất, là người đứng đầu thiên hạ, cao quý khôn cùng. Chỉ có như thế mới khiến bọn tiểu nhân phải khiếp sợ, khiến những kẻ ôm dã tâm khắp nơi không dám manh động. Thiên hạ mới được thái bình yên ổn, cơ nghiệp quốc gia mới lâu bền!
Lão hết lòng khuyên nhủ. Phải nói rằng, vào thời thái bình, chẳng ai dám bác lại những lời ấy. Bác bỏ chúng, chẳng hóa ra muốn làm loạn thần tặc tử, khiến thiên hạ đại loạn hay sao?
Nhưng vào lúc này, đạo lý ấy lại chẳng còn sức thuyết phục là bao.
Ông nói rằng thần thánh hóa thiên tử có thể dọa những kẻ ôm dã tâm, khiến thiên hạ yên ổn. Vậy hoàng đế Đại Nguyên thì sao? Giang sơn Đại Nguyên giờ thế nào?
Chỉ cần không phải kẻ nhắm mắt bịt tai, ai cũng biết rõ.
Trương Hy Mạnh thấy hai tay lão rụt trong tay áo, run bần bật. Nếu còn kích động lão thêm, e rằng lão sẽ gục ngay tại đây.
Bởi thế, Trương Hy Mạnh lại đứng dậy, bước đến trước mặt Hoàng Tấn rồi cúi mình thật sâu.
- Tiền bối, vãn sinh tuổi còn trẻ, hiểu biết nông cạn. Nhưng vãn sinh cũng biết, từ xưa đã có nhiều quan văn dựa vào biến động trên trời để khuyên vua sửa lỗi, bỏ những phép tắc hại dân. Thuyết trời người cảm ứng không phải hoàn toàn vô lý. Có điều, nay chúa công đã hiểu rằng ý trời chính là ý dân, lòng trời chính là lòng người. Dân chúng chịu khổ thì phải sửa bỏ phép tắc hại dân, đâu cần viện đến thiên tượng? Như vậy chẳng phải dứt khoát, sáng rõ hơn sao?
- Huống hồ, thiên tượng đâu dễ giải thích. Ông nói nhật thực xảy ra vì trời cho rằng thiên tử thất đức, vậy nếu chỉ có nhật thực một phần thì giải thích thế nào? Gặp lúc mây dày che kín bầu trời, lại phải nói sao? Thiên tượng đổi thay khó lường. Khổng phu tử từng dạy đừng bàn chuyện ma quỷ thần linh. So với những thứ ấy, lòng dân, ý dân rõ ràng, vững chắc chẳng phải hơn sao? Còn thuyết trời người cảm ứng, lại có kẻ vin vào thiên tượng để mê hoặc lòng người, tung lời yêu tà, khiến người ta nổi loạn, làm hại thiên hạ. Những chuyện như thế, không cần kể thêm nữa.
- Vãn sinh quả thật hiểu biết nông cạn, biết chẳng được bao nhiêu. Nếu lão tiền bối có cao kiến hơn, xin cứ nói ngay trước mặt mọi người, để ai nấy cùng phân xử. Vãn sinh cho rằng việc thiên hạ chẳng có gì không thể đem ra bàn. Nếu không nói được, ắt là trong đó có điều khuất tất, mà còn là điều khó lòng công khai!
Trương Hy Mạnh giữ thái độ khiêm nhường, thành khẩn xin chỉ giáo, coi như đã chừa cho Hoàng Tấn đủ thể diện.
Nhưng những điều hắn vừa nói cũng chỉ ra vài tác dụng tích cực của thuyết trời người cảm ứng. Song nếu đã có thể tiến thêm một bước, sao không dùng lòng dân thay cho thiên tượng?
Làm thế chẳng phải càng hợp với lòng nhân, thương dân của Nho gia hay sao?
Trong đám đông có không ít người học rộng hiểu nhiều. Chỉ riêng Cao Khải và những người như ông đã nghe ra, chuyện này quả thật đáng để đào sâu.
Thuyết trời người cảm ứng vốn có phần trái với lời dạy của Khổng phu tử. Sở dĩ thuyết ấy ra đời, có lẽ vì người đời kính sợ trời cao.
Nhưng qua hơn nghìn năm, nhất là khi bị đem ra dùng trong triều đình, nó dần trở thành công cụ để vua tôi đấu đá, cũng là lưỡi dao cho các phe phái công kích lẫn nhau.
Chuyện tranh chấp giữa phe mới và phe cũ thời Bắc Tống là một ví dụ rõ ràng nhất.
Câu hô mở đầu cuộc cải cách của Vương An Thạch chính là: Trời đổi thay chẳng có gì đáng sợ.
Đám sĩ phu nhà Tống lại thích vin vào biến động trên trời, ép hoàng đế xuống chiếu nhận tội, rồi lật đổ những pháp lệnh bất lợi cho họ. Mánh ấy lần nào cũng thành công.
Hoàng Tấn giận dữ trừng mắt nhìn Trương Hy Mạnh. Lão nhận ra chàng trai trẻ này nói năng nhỏ nhẹ, vẻ mặt ôn hòa, nhưng lại là kẻ sắc sảo quái gở, khó lòng đối phó.
Lão hừ lạnh:
- Thiên tử chí tôn chí quý, chỉ trời cao mới có thể răn dạy thiên tử. Dân thường làm sao dám khinh nhờn trời?
Trương Hy Mạnh mỉm cười:
- Tiền bối nói phải. Chẳng hay tiền bối từng đọc sử sách chưa? Chẳng hạn như Tư Trị Thông Giám?
Lão chưa kịp đáp, Trương Hy Mạnh đã nói tiếp:
- Là vãn sinh hồ đồ rồi. Lão tiên sinh hẳn đã đọc kỹ kinh sử, hiểu biết hơn vãn sinh nhiều. Khi tra cứu sử sách, vãn sinh phát hiện gần như năm nào cũng có ghi chép về nhật thực, nhiều nhất cũng chỉ cách một hai năm. Nếu thật đúng như thuyết trời người cảm ứng, chẳng phải suốt nghìn năm qua, không có lấy một vị đế vương hiền đức hay sao? Tất cả đều là hôn quân bị trời cao răn dạy?
Lời ấy vừa thốt ra, mọi người có mặt đều sửng sốt.
Nhật thực quả thật thường xuyên như lời hắn nói sao?
Ngẫm kỹ lại, hình như đúng là vậy. Trên toàn thế giới, mỗi năm nhật thực xảy ra khoảng hai lần. Một địa phương cách ba bốn năm lại có nhật thực một phần. Còn nhật thực toàn phần thì phải mấy trăm năm mới gặp được một lần.
Nếu tính cả thời điểm xảy ra, thời tiết và phạm vi quan sát, số lần người ta nhận ra nhật thực quả thật không nhiều đến thế.
Thế nhưng trong sử sách các triều đại, nhật thực vẫn thường được ghi lại, hầu như năm nào cũng có. Điều đó chỉ chứng tỏ những ghi chép và quan sát của người xưa khá đầy đủ, đáng tin.
Nhưng như vậy lại nảy sinh một chuyện rất đáng ngẫm. Nhật thực đã thường xuyên đến thế, nếu tính thêm châu chấu, lũ lụt, hạn hán, động đất… mà chuyện nào cũng là trời cảnh báo, nhắc con mình rằng ngài đã làm sai, thì rõ ràng mọi quyết sách của hoàng đế đều có thể bị thiên tượng bác bỏ.
Tống Liêm và những người khác đều là bậc học rộng. Mới nghe Trương Hy Mạnh nói, họ còn kinh ngạc. Nhưng nghĩ kỹ lại, dường như đúng là như vậy. Trương tướng công luôn nhìn ra những điều người khác khó nhận thấy.
- Uy trời khó lường, ngươi chớ nói năng xằng bậy! Hoàng Tấn nghiến răng quát.
Trương Hy Mạnh vội đáp:
- Lão tiên sinh, vãn sinh thật lòng muốn xin chỉ giáo. Vãn sinh cũng không tin thiên tử nào cũng là hôn quân. Trời vận hành có quy luật, nhiều chuyện vốn chỉ là tự nhiên, chẳng mang ý nghĩa đặc biệt gì. Vãn sinh chỉ đang nghĩ, nếu trong triều khiến thiên tử không làm được việc, cả tể tướng và trọng thần cũng chẳng thể làm gì, vậy thiên hạ này rốt cuộc thuộc về ai? Thiên tử thật sự tôn quý vô song, có thể một lời định đoạt mọi việc sao? Nếu lời thiên tử cũng không tính, thì ai mới là người có quyền quyết định?
- Trương Hy Mạnh!
Hoàng Tấn tức đến run rẩy, đứng bật dậy, giơ tay chỉ hắn:
- Ngươi, ngươi quá ngông cuồng! Nói năng bừa bãi, phá hoại cương thường, đáng bị trời đánh!
Trương Hy Mạnh vẫn mỉm cười nhã nhặn:
- Lão tiền bối, sáng nghe đạo, tối chết cũng cam lòng. Vãn sinh không phải kẻ ham sống sợ chết. Chỉ là vãn sinh có tật thích hỏi cho đến tận cùng. Tiền bối cũng không cần nổi giận, chi bằng cứ nói rõ chuyện này. Thuở ban đầu, người đề xướng thuyết trời người cảm ứng có lẽ muốn khuyên răn quân vương. Nhưng đến đời Tống, thuyết ấy ngày càng trở thành thủ đoạn để một số người trói buộc thiên tử, bảo vệ lợi ích riêng. Pháp lệnh bất lợi cho mình thì họ vin vào thiên tượng, tha hồ rêu rao, tùy tiện giải thích, phỉ báng triều đình, vu cáo vua cha. Mục đích cuối cùng chỉ là phá hỏng mọi việc.
- May thay, biến động trên trời gần như năm nào cũng có. Chỉ cần nắm lấy cớ ấy là có thể phá hỏng mọi chính sự. Phe mới phe cũ nhà Triệu Tống công kích lẫn nhau, cuối cùng cải cách thất bại, việc gì cũng chẳng làm xong. Đến nỗi nỗi nhục Tĩnh Khang, e rằng chuyện này cũng có liên quan!
Nghe đến đây, Hoàng Tấn trợn tròn mắt, thân hình lảo đảo rồi đổ thẳng xuống. May mà Trương Hy Mạnh nhanh tay đỡ lấy lão.
Các danh y chờ sẵn bên cạnh lập tức chạy tới, vội dìu lão xuống dưới.
Rốt cuộc, Trương Hy Mạnh vẫn không kìm được lời lẽ của mình.
Hắn hơi tự trách. Lẽ ra hắn nên khiêm nhường hơn, nhã nhặn hơn, thong dong cười nói mà giải bày mọi lẽ. Đó mới là bản lĩnh thật sự.
Quan trọng nhất là phải khiến người ta tâm phục khẩu phục, chứ không phải cứ nói mấy câu lại làm người ta tức đến ngất đi. Xem ra hắn vẫn cần rèn luyện thêm, nâng cao bản lĩnh của mình.
Hắn còn đang tự xét những chỗ thiếu sót, Chu Nguyên Chương đã lộ vẻ tán thưởng, bất giác giơ ngón tay cái lên.
Chủ trương bỏ thuyết trời người cảm ứng của Chu Nguyên Chương vốn là vì muốn coi trọng lòng dân hơn. So với thiên ý mơ hồ khó nắm bắt, một người từng đánh chiếm thiên hạ như hắn đương nhiên tin vào lòng dân thiết thực hơn.
Nhưng khi nghe nói hầu như năm nào cũng có nhật thực, năm nào trời cũng đổi thay, Chu Nguyên Chương không thể bình thản nổi.
Hắn suýt lại rơi vào một cái hố!
Làm việc theo ý dân, có chỗ tốt cũng có chỗ chưa hay, nhưng ít ra còn có căn cứ để điều chỉnh.
Còn nếu cứ dựa vào ý trời, năm nào cũng có nhật thực, thế thì chẳng thể làm xong việc gì. Đó chẳng phải chính là kết cục của nhà Tống sao?
Đến khi chẳng làm nổi việc gì, cũng chẳng thay đổi được điều gì, ai sẽ là người được lợi?
Rõ ràng không phải dân chúng, dường như hoàng đế cũng chẳng được gì.
Hiểu ra điều ấy, Chu Nguyên Chương cũng hiểu lợi ích lớn nhất của việc bỏ thuyết trời người cảm ứng.
Thiên tử và bách tính được nối liền trực tiếp, chẳng còn kẻ đứng giữa ăn chặn.
Nghĩ đến đây, Chu Nguyên Chương sao có thể không vui? Hắn còn là người đầu tiên vỗ tay.
Chủ thượng đã dẫn đầu, chuyện ấy nào phải tầm thường.
Những người khác còn dám chần chừ sao?
Chỉ thấy cả hội trường vỗ tay vang dội, lời tán thưởng dậy lên như sóng.
Còn vị đại nho họ Hoàng được thầy thuốc khiêng đi kia, nào có ai buồn để tâm?
Hồi lâu sau, bàn tay đã vỗ đến đỏ ửng, Chu Nguyên Chương mới dừng lại. Hắn tươi cười hỏi:
- Nếu mọi chuyện đã nói rõ, lão Chu ta muốn hỏi bà con một câu. Cao Tông có phải thủ phạm gây nên vụ án oan của Nhạc Phi không?
- Phải! Chính là hắn! Chính là Hoàn Nhan Cấu!
Mọi người đồng thanh hô lớn.
- Vậy lão Chu ta dựng tượng hắn quỳ trước mộ Nhạc Phi, làm thế là đúng hay sai?
Chu Nguyên Chương hỏi tiếp.
- Đúng! Đúng! Chúa thượng anh minh! Chúa thượng làm hay lắm!
Lão Chu nhìn đám đông cuồn cuộn như sóng, tiếng hô vang dội như sấm. Mặt hắn đỏ bừng, lớn tiếng hỏi:
- Lão Chu ta làm vậy có phải thuận theo ý dân không? Bà con thấy ta làm thế nào?
- Hay lắm! Đó chính là ý dân! Chúng tôi đều nghĩ vậy! Chúa thượng vạn tuế!