Tống Liêm là người Kim Hoa, trong giới văn nhân vùng Triết Đông vốn chiếm địa vị không nhỏ. Lưu Bá Ôn, Diệp Thầm đều thuộc vòng này, gọi là nhóm văn nhân Triết Đông.
Kẻ đời sau phân tích cục diện triều đình đầu nhà Minh, rất hay nhắc đến hai phe Triết Đông và Hoài Tây, rồi ra vẻ đạm nhiên mà mổ xẻ xem hai phái ấy đánh nhau ra sao.
Nhưng thực tế, văn nhân Triết Đông lấy gì mà chống lại bọn quý tộc công thần Hoài Tây? Hai bên căn bản không cùng một đẳng cấp. Chỉ cần xem công thần đầu đời Minh được phong thưởng thế nào là rõ ngay.
Song nhìn theo góc khác, văn nhân Triết Đông quả thật nhiều chỗ bất đồng với hoàng đế, với bọn quý tộc Hoài Tây. Nếu tự mà mò kỹ sẽ thấy, lũ văn nhân này thực ra muốn khôi phục cục diện "thiên tử cùng sĩ đại phu đồng trị thiên hạ" dưới thứ bóng của đạo lý học.
Như bọn Lưu Bá Ôn, bẩm sinh đã nhìn quý tộc công thần không vừa mắt. Tống Liêm cũng hết lòng dạy dỗ thái tử, mong dưỡng ra một thánh quân hợp ý họ.
Còn Chu Nguyên Chương, người một đường cầm binh đánh ra thiên hạ, lại chẳng cam chịu để văn quan đoạt quyền. Hai bên giành giật qua lại, mâu thuẫn leo đến đỉnh điểm, chính là việc bãi bỏ chế độ tể tướng, để thiên tử độc đoán càn cương.
Nhưng nay đã có Trương Hi Mạnh tham dự, thêm lý luận mới mà hắn chắp nhặt nên, Lưu Cơ, Tống Liêm, thậm chí Cao Khải và biết bao văn nhân khác đều đứng về phía hắn. Họ ôm giữ tín niệm khôi phục Trung Hoa, tái tạo càn khôn, lao vào dòng lũ thời đại.
Khối sĩ nhân vốn tưởng như tấm sắt liền, ở đây đã bị xé toạc ra.
Tống Liêm ngấm ngầm nhận không biết bao nhiêu lời nhờ cậy của bạn cũ, toàn mong hắn khuyên Chu Nguyên Chương đừng tự phá cương thường, kẻo nhân tâm đại loạn, trời sập đất nứt.
Đối với những lời ấy, Tống Liêm vô cùng lo lắng. Hắn thật sự sợ Chu Nguyên Chương đổi ý, khiến mọi thứ họ đã gây dựng hoá ra hư không cả.
Nhưng sau khi nghe lời Trương Hi Mạnh vừa rồi, Tống Liêm lại nảy ra một suy nghĩ khác hẳn. Chu Nguyên Chương là hùng chủ đương thế, lại đang đứng ở thời cơ ngàn năm một thuở này.
Một bên là Trình Chu lý học, một bên là học thuyết của Trương Hi Mạnh. Hai thứ này ai trội ai kém, rốt cuộc thứ nào tốt hơn, quyền chọn lựa lẽ ra phải giao cho Chu Nguyên Chương mới phải.
Đó mới là bổn phận của kẻ làm bề tôi. Hơn nữa, thân là bề tôi, hình như cũng phải có đủ lòng tin vào chủ công của mình.
Tống Liêm càng nghĩ càng bình tĩnh. Các người cứ ra chiêu đi, hắn đây đứng xem, rốt cuộc mang ra được thứ gì!
Chu Nguyên Chương và Chu Hy có quan hệ họ hàng hay không?
Nếu mò kỹ thì hình như cũng có chút liên quan. Tổ tiên Chu Nguyên Chương ngày xưa làm tá điền ở Cú Dung, sau không sống nổi nữa bèn dời về Hu Y, rồi lại dời về Hào Châu.
Mà họ Chu ở Cú Dung, tìm lên trên, quả đúng là cùng một nhà với Chu Hy. Đại để thì tổ đời thứ bảy của Chu Hy và tổ đời thứ mười lăm của Chu Nguyên Chương là cùng một người.
Lại vì họ Chu vốn tự xưng xuất thân từ dòng dõi Hoàng Đế, Chu Hy là đời tôn thứ một trăm hai mươi lăm, Chu Nguyên Chương là đời tôn thứ một trăm ba mươi ba.
Nói thẳng ra, hai người đại khái cũng chỉ là quan hệ "đồng là con cháu Viêm Hoàng", có thể thân thiết hơn chút xíu, nhưng cũng chỉ đến thế mà thôi.
Dầu sao, đã là hậu nhân của Chu lão phu tử, lại đích thân đến cửa nhận thân, Chu Nguyên Chương cũng không đuổi lạnh nhạt. Hắn tự mình mời vào chỗ ở, hai người ngồi đối diện trò chuyện.
Người đến tên Chu Minh, nghe đồn là người họ Chu ở Cú Dung, ở quê nhà cũng có chút thanh danh.
- Thượng vị dung nhan cương nghị, thần sắc uy nghiêm, quả nhiên như đúc bức họa Hoàng Đế trong nhà. Đúng là dáng vẻ bậc nhân chủ, tư thái nhật nguyệt, biểu hiện long phượng!
Trước câu nịnh trong trẻo thoát tục này, Chu Nguyên Chương bật cười:
- Hoàng Đế thuở nhỏ đã sớm khôn lanh, vừa sinh ra không lâu đã biết nói, năm mười lăm tuổi không gì là không biết. Còn trẫm năm mười lăm tuổi vẫn đi chăn trâu thuê cho người, cày ruộng trong đồng, trèo cây xuống sông, chữ nghĩa cũng chẳng biết mấy chữ!
Sự thành thật của lão Chu khiến Chu Minh sững sờ, không nhịn được nói:
- Thượng vị là người phi thường, nên mới làm được việc phi thường. Nay thượng vị hùng cứ Giang Biểu, khí nuốt Đông Nam, đã thành thế ngồi chặn một phương. Ngày sau quét sạch Trung Nguyên, nhất thống thần châu, cũng chỉ là chuyện úp tay.
Chu Nguyên Chương không phản bác. Dù gì đó đúng là điều hắn nghĩ. Chỉ là lão Chu cười bảo:
- Người xem trẫm này, cũng chẳng phải hai vai gánh một cái đầu sao? Không phải vì trẫm khác người mà có được ngày nay. Trái lại, chính vì trẫm giống trăm họ, từng nếm mùi nhà tan cửa nát, biết dân sinh gian khổ, biết trăm họ nghĩ gì. Cũng là triều đình Nguyên vô đạo, ép bách trăm họ đến không còn đường sống. Người giống trẫm quá nhiều, cầu sống không đành, phải phẫn nộ nổi binh. Có được cục diện hôm nay, cũng là vô số tướng sĩ tiếp nối nhau đánh ra. Người nói có phải lẽ ấy không?
Chu Nguyên Chương không chậm không nhanh, nói ra cả đạo lý này. Nếu hỏi ảnh hưởng lớn nhất của Trương Hi Mạnh lên lão Chu là gì, có lẽ chính là cách nhìn thế giới này.
Chu Nguyên Chương của ngày xưa, có lẽ vì xuất thân hèn kém mà trong lòng còn vướng bận.
Cũng có thể vì ai nhắc đến đầu trọc mà giận chó đánh mèo, cho rằng người ta phỉ báng mình.
Nhưng lão Chu hôm nay lại cực kỳ kiêu hãnh về xuất thân của mình, về những khổ đau từng chịu.
Nhìn xem, những chuyện ấy đánh không đổ trẫm, vậy trẫm chính là thép trăm lần luyện, không sợ gì!
Tâm thái này của Chu Nguyên Chương, người ngoài khó mà hiểu được.
Chu Minh đã nhồi sẵn cả bụng lời nịnh, giờ không biết nói tiếp thế nào. Hắn đành cúi đầu giả vờ uống trà, óc quay cuồng, nhưng nghĩ đi nghĩ lại vẫn không ra đầu mối, chỉ đành cắn răng hỏi:
- Thượng vị định tấn vị làm Ngô vương phải chăng?
Chu Nguyên Chương cười gật đầu:
- Trẫm sau khi qua sông đã dùng niên hiệu Hoa Hạ Ngô quốc. Nay xưng Ngô vương cũng là thuận lý thành chương, không có chỗ nào bất thỏa. Chu học sĩ nghĩ sao?
Chu Minh vội vàng nói:
- Thượng vị nói cực phải! Đại địa Trung Nguyên, trăm năm tất có thánh nhân giáng thế. Trung Nguyên loạn lạc, xã tắc chia năm xẻ bảy. Thượng vị ứng vận sinh ra, vì cứu dân mà đến, thật là phúc của muôn dân!
Chu Nguyên Chương mỉm cười nhận lời ấy, cũng nhấp một ngụm trà, rồi nói:
- Trăm năm trước, Thành Cát Tư Hãn cũng là thánh nhân chăng?
Một câu hỏi nhẹ tênh, buông không để ý, nhưng Chu Minh nghe vào tai lại đổ mồ hôi lạnh cả người.
Câu này biết trả lời sao đây?
Nên biết, đại Nguyên hiện nay vẫn còn đó. Lưu Phúc Thông còn đang ba đường bắc phạt. Chu Nguyên Chương cũng chủ trương trục xuất hồ lỗ. Nếu Thành Cát Tư Hãn là thánh nhân, thì quân Khăn Đỏ là cái gì?
Mà nói Thành Cát Tư Hãn không phải thánh nhân, thì pháp thống của nhà Nguyên đặt ở đâu? Một trăm năm qua, vô số nho sĩ lại làm gì? Thờ hôn quân sao?
Mồ hôi chảy dài từ mai tóc Chu Minh. Hắn cân nhắc mãi rồi mới chầm chậm nói:
- Thượng vị, vận Tống đã tuyệt, thiên mệnh chân nhân giáng xuống đại mạc, vào chủ Trung Nguyên, làm chủ thiên hạ. Xem như vậy, Thành Cát Tư Hãn, Thế Tổ hoàng đế, đều là thánh nhân. Chỉ là con cháu bất hiếu, hôn muội vô năng, nên giang sơn sa ngã, xã tắc sụp đổ, hào kiệt nổi dậy cùng lúc. Thượng vị, thượng vị chính là thánh nhân đương thế!
Chu Nguyên Chương nghe đến đây, rốt cuộc nhịn không được mà phá lên cười.
Lời này tuy gượng ép, nhưng dù gì cũng nói thông được.
- Quả thật vậy, trẫm chỉ cần chỉnh đốn tệ chính của triều Nguyên, mở ra cục diện một triều mới, là chuyện không khó?
Chu Minh lập tức gật đầu, thậm chí thở hắt ra một hơi. Rốt cuộc cũng đến lĩnh vực hắn sở trường.
- Bẩm thượng vị, trước khi đến, tiểu nhân trầm tư lặp đi lặp lại, xin dâng thượng vị vài kiến nghị. Thượng vị nên thân cận hiền thần, xa lánh tiểu nhân. Mở rộng đường lời, nghe nạp nhã ngôn. Đặc biệt phải thương tiếc dân lực, khinh giao bạc phú, cho dân hưu dưỡng. Kính trời pháp tổ, tỉnh tinh đồ trị. Không cần mấy năm công, tất định nhất thống vũ nội!
Chu Nguyên Chương cười ha hả:
- Nói hay lắm! Trẫm xin hỏi tiên sinh, ai là tiểu nhân, ai là hiền thần? Người cứ nói xem nào?
Chu Minh nghe thế ngây cả người. Ta nói thế cho có thôi, sao ngài lại hỏi thẳng vào mặt?
Cho ta dũng lượng lớn đến mấy, ta cũng chẳng dám phỉ báng văn thần võ tướng dưới tay ngài. Nên biết ta bây giờ vẫn là kẻ bạch đinh, lỡ chọc giận ai, chẳng phải mạng già mất xác sao?
- Thượng vị, ta, ta…
Chu Nguyên Chương phẩy tay, ngắt lời hắn:
- Người cũng đừng nói nữa. Trẫm hỏi người, Trương Hi Mạnh thì sao?
- À, ừm… Chu Minh ấp úng.
Chu Nguyên Chương nói tiếp:
- Hắn theo trẫm từ sớm, giúp trẫm vận trù trong màn trướng, chu toàn đại kế. Có được ngày nay, công lao hắn rất lớn. Người nói, hắn có tính là hiền thần không?
- Tính!
Chu Minh nghiến chặt răng hàm mà đáp. Không tính sao được?
Lão Chu cười:
- Vậy thì, hắn chẳng kính Khổng Mạnh, đặc biệt ghét lý học, chủ trương giải thích lại cương thường. Hắn còn cho rằng thiên hạ đến bước này, để người Mông Cổ vào chủ Trung Nguyên, quy về gốc rễ đều là lỗi của sĩ nhân. Như thế cũng tính là hiền thần sao?
Mồ hôi trán Chu Minh đã vã ra thành từng vệt, mồ hôi mũi chảy xuống tận cằm.
Tim hắn đập thình thịch, khó lòng bình tĩnh.
Trương Hi Mạnh người này, quả làm giới sĩ lâm gãi đầu nát óc.
Nói về năng lực nhân phẩm, hắn tuyệt đối không có vấn đề, ngay cả thanh liêm cũng không chỗ nào chê được. Thêm xuất thân của hắn, vốn lẽ hắn phải là người phát ngôn của sĩ lâm bên cạnh Chu Nguyên Chương.
So với Lý Thiện Trường, Trương Hi Mạnh ưu thế nhiều lắm.
Nhưng hết lần này đến lần khác, chính nhân vật hoàn mỹ như thế lại khắp nơi đối nghịch với đạo Khổng Mạnh, đặc biệt là ra tay đào cả rễ Trình Chu lý học.
Người ngoài mắng vài câu cho xong. Còn Trương Hi Mạnh ra tay, đòn nào chẳng đập trúng chỗ hiểm yếu?
Riêng chủ trương quân điền, thêm việc khẳng định chuyện phụ nữ chia ruộng, vào học, đã xé đứt cương thường luân lý một nửa, nửa còn lại cũng lay động.
Quân thần, phụ tử, phu thê… Trương Hi Mạnh đã giải quyết hơn phân nửa, giờ chỉ còn một bậc quân thần. Nếu lại bắt Triệu Cấu quỳ xuống, thật sự là hết cả.
Đây là trận lưng tựa nước!
Nghĩ đến đây, Chu Minh đành quỳ sụp xuống đất, dập đầu kêu lạch cạch.
Rồi ngẩng đầu lên, ngước nhìn Chu Nguyên Chương.
- Thượng vị, thiên tử là chí tôn cửu ngũ, lời nói là thiên hiến, là chủ của muôn dân, chí tôn chí quý. Dẫu Tống Cao Tông hoàng đế có lỗi, cũng không nên quỳ trước mồ thần tử. Như vậy thì cương thường đảo lộn, hậu hoạn vô cùng!
Chu Minh dừng lại, rồi nói tiếp:
- Tiểu nhân biết, thượng vị hùng tài đại lược, đương nhiên không lo những chuyện này. Nhưng xin thượng vị nghĩ cho con cháu đời sau!
- Nghĩa là sao? Lão Chu thản nhiên hỏi.
- Thượng vị, chẳng phải rõ rành rành sao? Có tiền lệ trước, sau sẽ có kẻ dạy lòng xấu, khi dễ quân thượng phạm thượng. Nếu một ngày kia, bọn chúng nhân đó ép bức thiên tử, thì biết tính sao?
Chu Nguyên Chương lại gật đầu:
- Cũng có lý như người nói. Đúng rồi, thế nếu là lý học của Chu phu tử thì sẽ không ép bức thiên tử nữa chăng? Vậy thì cần gì đến thuyết thiên nhân cảm ứng?
Chu Minh nhất thời trợn mắt há mồm, quỳ trên nền đất, đăm đăm nhìn gạch lát trước mặt, đơ người không động đậy.
Một Chu Nguyên Chương có lẽ không đáng sợ lắm. Đáng sợ là Chu Nguyên Chương đã đọc sách, đã có văn hoá…