Đây không phải lần đầu Chu Nguyên Chương gặp cảnh dân chúng kéo thành từng đoàn, khóc lóc quỳ lạy dưới đất. Từ Hào Châu, Định Viễn, Trừ Châu, Kim Lăng cho đến Hồng Đô mới đây, hắn đã từng chứng kiến những cảnh tương tự.
Nhưng ngẫm kỹ lại, qua mấy năm bôn ba, tâm thế của lão Chu cũng đổi khác rất nhiều.
Thuở đầu, hắn chẳng khác nào một kẻ báo thù mang nặng mối hận sâu. Hắn dẫn theo một đám huynh đệ nghèo khổ, nghiền nát những kẻ từng gieo thù kết oán, giẫm lên xương cốt chúng mà cất tiếng hát vang, ăn mừng chiến thắng.
Dần dần, thế lực trong tay hắn càng lúc càng lớn, quyền lực cũng theo đó tăng lên. Hắn leo đến một địa vị đủ cao. Khi ấy, quanh mình Chu Nguyên Chương xuất hiện một nhóm người, ngày ngày dạy hắn cách cai quản thuộc hạ, cách làm một kẻ đứng đầu cho ra dáng.
Chẳng hạn như vụ Thạch Mạt Nghi Tôn. Cả nhà họ đều chết vì Đại Nguyên, đến người hầu cũng không bỏ trốn, quả là một nhà trung liệt. Muốn đất nước vững bền, phải đề cao lòng trung nghĩa. Dù là bề tôi trung thành với triều đình nhà Nguyên, cũng nên hết sức khen thưởng.
Đã có lúc Chu Nguyên Chương dao động. Có lẽ quả thật nên làm như vậy. Đó mới là khí độ của bậc minh quân thánh chủ, mới là thủ đoạn mà một người đứng đầu sáng suốt cần có.
May thay, bên cạnh lão Chu vẫn còn một người đủ tỉnh táo.
Người ấy gạt phăng mọi lời phản đối, lại liên tiếp giành phần thắng trong những cuộc tranh luận. Về đạo lý, hắn thuyết phục được những nhân vật chủ chốt trong nội bộ quân Chu gia, rồi còn viết ra một bài văn có thể xem như cương lĩnh.
Đến lúc này, Chu Nguyên Chương cảm thấy mình đã bước vào một cảnh giới hoàn toàn mới. Nó rất huyền diệu, nhưng cũng khó lòng diễn tả thành lời.
Người đời đều gọi hắn là “người ở trên”. Chu Nguyên Chương thuở trước lại đích thực là “kẻ ở dưới”.
Nhưng bây giờ, khi hắn đứng trước những người dân này, công bố phép chia ruộng và chính sách đất đai, hắn không còn là người ở trên, cũng chẳng phải kẻ ở dưới. Hắn là người chấp pháp!
Một người tôn theo lẽ trời, đem phép chia ruộng công bằng ra thực hiện.
Người chấp pháp ấy có thể là Trấn phủ sứ, có thể là Đô chỉ huy sứ, có thể là Ngô quốc công. Đương nhiên, cũng có thể là Ngô vương, hoặc Hoàng đế!
Dù mang danh phận nào, sứ mệnh của hắn vẫn chỉ có một: giữ gìn lẽ trời, xét xử và thi hành phép nước cho công bằng.
Vậy lẽ trời là gì?
Nghĩ đến đây, Chu Nguyên Chương bất giác quay đầu nhìn người thanh niên kỳ lạ đã cho mình câu trả lời.
Lão Chu vừa quay lại đã thấy Trương Hy Mạnh đang cúi đầu gặm bánh bao. Hai má hắn phồng lên, chẳng khác nào con chuột đồng đang nhét đầy thức ăn vào miệng.
Cũng đành chịu thôi. Ai bảo lão Chu nói dài dòng quá, bên dưới lại có bao nhiêu người chăm chú nhìn lên, còn bụng Trương Hy Mạnh thì đang réo vang. Nhân lúc lão Chu dừng lại, mọi người cúi mình tạ ơn, hắn phải tranh thủ ăn vài miếng. Nếu không, chẳng biết đến bao giờ mới có thời gian lấp đầy bụng.
Chu Nguyên Chương nhìn thấy cảnh ấy, còn biết nói gì nữa? Tốt nhất đừng phí thời gian.
Hắn cất giọng:
- Bà con từ xa đến đây, hôm nay lão Chu mời mọi người dùng một bữa cơm!
Nghe lão Chu muốn đãi cơm, Trương Hy Mạnh theo phản xạ run bắn người.
Chu Trùng Bát ơi là Chu Trùng Bát, ngươi đừng gây chuyện! Lỡ ngươi nấu lên một nồi canh ngọc bích châu ngọc, khiến cả đám ăn vào rồi đau bụng tháo chạy, chuyện ấy chẳng thành trò cười hay sao?
Trương Hy Mạnh nơm nớp lo sợ, nhưng dân chúng làm gì biết chuyện bên trong. Bọn họ còn tưởng sắp được ăn sơn hào hải vị, đủ món ngon trên rừng dưới nước.
Đây là Ngô quốc công đấy! Đến cuốc đất cũng dùng cuốc vàng. Ngài đãi cơm, lẽ nào lại để mọi người chịu thiệt?
Đường xa vất vả, đứng lâu đến mỏi nhừ cả chân, nay cuối cùng cũng không uổng công đến đây. Phen này phải ăn một bữa cho thật no mới được!
Đám người háo hức chờ đợi. Bởi số người quá đông, Chu Nguyên Chương tiếp kiến họ tại thao trường trong doanh trại. Phía sau thao trường là nhà bếp lớn của quân đội. Lão Chu vừa hạ lệnh chưa đầy nửa canh giờ, mùi cơm chín đã theo gió bay ra.
Binh lính chạy đến trước, phát cho mỗi người một chiếc ghế gỗ thấp.
Ai muốn ngồi xổm cũng được, ngồi bệt xuống đất cũng xong. Trên chiếc ghế thấp đặt hai cái bát lớn, một bát đựng cơm, một bát đựng thức ăn, bên cạnh còn có một đôi đũa.
Sau đó, từng người lính xách thùng gỗ đi tới phát thức ăn.
Món chính có bánh bao và cơm. Đáng nói là vì hôm nay đãi khách, trong bát mỗi người đều được cho thêm một thìa nhỏ mỡ lợn. Trộn với cơm cũng ngon, chan vào bát canh rau lại càng tuyệt.
Món ăn bưng lên sau đó là cải thảo hầm đậu phụ, giá đỗ xào rượu, củ cải muối. Tất cả đều là những thứ thường ngày. Đến món thịt kho tàu nổi tiếng của quân Chu gia cũng không có.
Nói thật, nhìn mâm cơm trước mặt, ai nấy đều hơi thất vọng.
Chỉ có thế thôi ư?
Ngô quốc công cũng keo kiệt quá rồi!
Nhưng mọi người từ xa lặn lội tới đây, lại đứng lâu như vậy, quả thật đã mệt mỏi rã rời.
Thế là họ cúi đầu ăn ngấu nghiến.
Ăn rồi mới biết, gạo của quân Chu gia là gạo mới, nấu lên thơm phức. Thức ăn cũng được nấu vừa lửa, đậm đà vừa miệng. Đặc biệt, thìa mỡ lợn kia quả thực là món phối hợp tuyệt vời.
Suốt năm nghìn năm lịch sử, người dân thường có thể ăn no bụng trong vài chục năm đã là chuyện hiếm. Cứ hỏi những người lớn tuổi mà xem, cơm trộn mỡ lợn có thơm không?
Dầu mỡ đủ đầy, lại thêm muối vừa miệng, đó chính là món ngon của chín phần chín dân chúng. Có khi đến ngày Tết, họ cũng chưa chắc được ăn.
Chỉ có điều, đem so với thân phận Ngô quốc công thì bữa cơm này quả thật hơi mất mặt.
Nhưng chẳng bao lâu sau, mọi người đã quên bẵng chuyện ấy. Ai nấy cúi đầu, từng miếng từng miếng ăn thật mạnh. Trên gương mặt họ dần hiện lên niềm hạnh phúc giản dị của người được ăn no.
Lúc này, Chu Nguyên Chương cũng cầm một chiếc bánh bao, bưng bát thức ăn, đi giữa đám đông. Thỉnh thoảng hắn dừng lại trò chuyện vài câu, hỏi thăm tình hình trong nhà từng người.
Mỗi người dân đều vừa mừng vừa sợ, chỉ biết gật đầu vâng dạ.
Lão Chu đi một vòng rồi trở lại trên đài cao. Hắn nhìn mọi người, nở nụ cười.
- Bữa cơm này ăn có ngon không?
- Ngon, ngon lắm ạ!
Có người vội vàng đáp lời.
Chu Nguyên Chương bật cười:
- Không đúng rồi! Chẳng phải trong bụng các ngươi đang chê lão Chu keo kiệt hay sao? Đường đường là Ngô quốc công, trong tay nắm mấy chục vạn đại quân, mời mọi người ăn chút sơn hào hải vị thì có gì đáng kể? Cứ bưng gà, cá, vịt, thịt lên, cho mọi người ăn một bữa thật lớn thì đã sao? Có phải lão Chu tiếc của không?
Dân chúng vốn không giỏi che giấu tâm tư, chỉ đành cười gượng.
Chu Nguyên Chương nghiêm mặt nói:
- Nói thật với bà con, lão Chu đúng là tiếc! Vừa phải nuôi quân, vừa phải đánh giặc, lại còn phải sửa sang đường nước, dựng trường học. Bao nhiêu tiền đổ vào cũng chẳng đủ. Người xưa nói nhà càng lớn, khó khăn càng nhiều, chính là đạo lý này.
Hắn ngừng lại một chút rồi nói tiếp:
- Đương nhiên, không phải lão Chu không mời nổi bà con một bữa ngon. Lão Chu mời mọi người ăn những món này là muốn nói cho bà con biết, chỉ cần chúng ta làm đúng phép chia ruộng, chẳng cần đến một hai năm, mỗi bữa mọi người đều có thể ăn được những món như hôm nay. Còn mỡ lợn thì phải tính riêng!
Lão Chu cười ha hả, quay sang gọi:
- Trương tiên sinh, ngươi giỏi tính toán nhất. Mau lên đây tính cho bà con nghe!
Trương Hy Mạnh đành chịu, thầm nghĩ: Ngươi tự mình nói thì thôi, kéo ta lên làm gì?
Hắn bước lên đài, mỉm cười nói:
- Trường Hưng chúng ta dân cư đông đúc, nhưng nơi này giáp Thái Hồ, đất đai màu mỡ, không thể đem so với những nơi khác. Ta đã sai người dò hỏi tình hình. Với tình trạng hiện nay, mỗi người dân ở các làng quê Trường Hưng có thể được chia từ năm đến tám mẫu ruộng. Nơi nào dân cư thưa thớt, có người còn được chia mười mẫu.
- Cứ tính theo năm mẫu. Một vụ thu được một thạch năm đấu, một năm hai vụ là ba thạch. Năm mẫu ruộng sẽ thu được mười lăm thạch. Theo mức thuế ruộng, phải nộp một thạch rưỡi. Tính cả phần hao hụt, nhiều nơi lắm cũng chỉ thu hai thạch. Nói cách khác, nếu không xảy ra chuyện gì bất ngờ, mỗi người một năm còn giữ được mười ba thạch lương thực.
- Mỗi người dùng ba thạch làm lương ăn, vẫn còn dư mười thạch. Giữ lại một nửa để phòng mất mùa, đem một nửa đổi lấy dầu, muối, vải vóc, rồi nuôi thêm ít gà, vịt, ngỗng, chó. Đến ngày Tết, trên mâm cơm e rằng không chỉ có một thìa mỡ lợn, mà là cả một nồi thịt hầm lớn.
Trương Hy Mạnh tính toán sơ qua như vậy. Nhưng điều khiến hắn bất ngờ là dưới đài không vang lên tiếng reo hò, cũng chẳng thấy ai vui mừng phấn khởi. Ánh mắt mọi người còn phảng phất vẻ ngờ vực. Nói thẳng ra, có người nhìn hắn chẳng khác nào đang nhìn một kẻ ngốc.
Đây là trình độ tính toán của người giỏi tính sổ nhất quân Chu gia ư?
Trương Hy Mạnh sững ra một lát, vội nói thêm:
- Dưới quyền cai trị của chúa công, tình hình quả thật là như vậy. Ngoài thuế ruộng ra, không còn những thứ thuế nặng nề khác. Nếu cần bắt dân phu khiến bà con lỡ mất mùa vụ, quan phủ cũng sẽ tìm cách bù đắp. Nhà nào quả thật gặp khó khăn, thuế ruộng còn có thể được giảm bớt.
Hắn vừa dứt lời, trong đám dân chúng cuối cùng cũng có tiếng động. Mọi người ghé tai bàn tán, âm thanh mỗi lúc một lớn.
Bọn họ thật sự không dám tin sổ sách của người làm ruộng lại có ngày trở nên đơn giản đến thế.
Thuế ruộng chỉ là một khoản. Ngoài ra còn có thuế thân, đủ thứ thuế nặng thuế nhẹ. Địa chủ còn thu tiền thuê ruộng, đến chùa chiền cũng có thể đưa tay đòi tiền.
Ai chịu để dân chúng có lương thực dư thừa?
Những kẻ quyền quý xưa nay đều coi dân thường như miếng thịt béo, cứ hết nhát dao này đến nhát dao khác, chừng nào còn vắt được chút dầu mỡ thì chưa chịu dừng tay.
Vậy mà quân Chu gia lại nói, mỗi năm chỉ cần nộp một ít thuế ruộng là có thể sống yên ổn. Cho dù quân Chu gia thật sự là người tốt, đám quan lại, thân hào và địa chủ bên dưới sẽ chịu để yên hay sao?
Các quan lớn sẽ chịu bỏ qua ư?
Thấy dân chúng vẫn nửa tin nửa ngờ, Chu Nguyên Chương lại cất cao giọng:
- Bà con lo lắng điều gì, lão Chu hiểu cả. Nhưng lão Chu có thể vỗ ngực nói với mọi người rằng, Trương tiên sinh tính không sai. Hơn nữa, hắn còn chưa tính phần đất quanh nhà các ngươi. Chỗ ấy có thể dùng để dựng nhà, trồng cây, nuôi tằm, tất cả đều tùy các ngươi sắp xếp. Nếu hết một năm mà nhà nào không còn được mười thạch lương thực dư ra, cứ việc đến tìm lão Chu!
- Còn một chuyện nữa, lão Chu cũng nói thẳng cho bà con biết. Quan lại trong nha môn Trường Hưng đã bị bắt cả rồi. Đám thân hào địa chủ xin tạm hoãn việc chia ruộng cũng bị lão Chu tóm cổ. Nếu ở địa phương còn kẻ nào dám cản trở, lão Chu sẽ lập tức điều quân xuống đó!
- Tóm lại, lời của Chu Nguyên Chương ta đây nói ra nhất định giữ lời. Bây giờ các tướng sĩ sẽ theo bà con về quê, đến từng làng từng xóm, đo đạc ruộng đất, thực hiện phép chia ruộng. Kẻ nào dám ngăn cản, chém ngay tại chỗ! Tuyệt đối không nương tay!
Nói đến đây, dân chúng cuối cùng cũng bắt đầu tin Chu Nguyên Chương. Người bật khóc thành tiếng mỗi lúc một nhiều. Nhìn lại lão Chu, trong mắt họ không còn chút ngăn cách nào, chỉ còn sự kính phục sâu sắc.
Quả nhiên, Chu Nguyên Chương nói được làm được.
Ngay khi hắn vừa dứt lời, Canh Bỉnh Văn đã phái binh tới. Mỗi tiểu kỳ dẫn theo tám người, phụ trách một thôn. Họ bắt đầu từ những làng quê gần Trường Hưng, không bỏ sót bất cứ nơi nào.
Đối với thân hào và địa chủ, quân Chu gia trước hết sẽ điều tra rõ tình hình. Kẻ nào chịu phối hợp thì hoan nghênh. Kẻ nào một mực chống đối, quân đội sẽ được điều đến dẹp bỏ.
Thật ra, quân Chu gia còn chưa cần ra tay, tin tức đã được dân chúng truyền về các làng. Lập tức, khắp nơi náo động như nổ tung. Từng đám trai tráng ùn ùn bước ra, thậm chí cả phụ nữ cũng đứng lên góp sức.
Quân Chu gia chia ruộng cho cả nam lẫn nữ, không phân biệt ai. Vì mảnh ruộng của chính mình, mọi người phải can đảm bước ra khỏi cửa.
Dân binh các nơi mọc lên nhanh chóng như măng sau mưa. Có họ ủng hộ, mọi việc quả thật thuận lợi như chẻ tre mục.
Nhìn cảnh tượng ấy, Chu Nguyên Chương vui mừng, nhưng bên cạnh niềm vui lại dâng lên một chút hổ thẹn.
Hắn nói với Trương Hy Mạnh:
- Tiên sinh, chúng ta chiếm Trường Hưng cũng đã được một thời gian, vậy mà dân chúng vẫn còn nửa tin nửa ngờ chúng ta!
Trương Hy Mạnh thở dài:
- Dù lời nói có hay đến đâu, nếu từng mệnh lệnh ban xuống chẳng có ai thật sự làm đến nơi đến chốn, dân chúng cũng không thể tin là thật.
Trương Hy Mạnh suy nghĩ một lát rồi nói tiếp:
- Chúa công đã dùng biện pháp mạnh, đám thân hào địa chủ ngoan cố chống đối đương nhiên không thể dung túng. Nhưng người nhà của họ, nhất là người già, phụ nữ và trẻ nhỏ, xin chúa công rộng tay tha cho, sắp xếp ổn thỏa mới phải.
Chu Nguyên Chương không nhịn được, bật cười lớn:
- Tiên sinh cứ yên tâm. Thật ra, ngoài mấy kẻ thân hào tội ác tày trời, lão Chu cũng chẳng nỡ giết người đâu!
Trương Hy Mạnh hỏi:
- Ý chúa công là…
Chu Nguyên Chương nói:
- Vừa rồi có người đề nghị với lão Chu một kế. Trong trại tù binh, tuy đã có mấy vạn người học nghề xong, rời đi làm việc khác, nhưng chúng ta vẫn không thể thiếu nhân lực. Vì vậy, người ấy đề nghị đưa tội phạm cùng đủ hạng người vào trại lao dịch. Bắt họ khai khẩn đất hoang, sửa thành xây lũy, tiếp tục bỏ sức cho chúng ta.
Trương Hy Mạnh chớp mắt.
Kế này quả thật hợp ý hắn. Chỉ là không biết ai cao minh đến mức có thể nghĩ ra một cách hay như vậy?
Chu Nguyên Chương mỉm cười, lấy một bản sớ dâng lời đưa đến trước mặt Trương Hy Mạnh.
Trên đó rành rành ba chữ: Hồ Duy Dung!
Thì ra là hắn!
Trương Hy Mạnh không khỏi giật mình…