Chu Nguyên Chương dậy từ rất sớm. Bữa sáng của hắn cũng đơn sơ. Một chiếc bát to gần bằng cái chậu, đầy ắp mì nước, thêm một đĩa tép tỏi và một đĩa dưa muối.
Lão Chu ăn uống nhanh như gió cuốn. Chẳng bao lâu, trên bàn đã chẳng còn lại thứ gì. Trán hắn rịn một lớp mồ hôi mỏng, tiện tay quệt đi rồi bước ra ngoài.
Trương Hy Mạnh đã đứng chờ bên ngoài từ trước. Hắn còn ngái ngủ, mắt lờ đờ, vừa đi vừa ngáp. Thói quen sinh hoạt của hắn khác hẳn Chu Nguyên Chương.
Lão Chu điển hình cho kiểu ngủ sớm dậy sớm. Dù tối hôm trước có thức muộn, sáng hôm sau hắn vẫn phải dậy thật sớm, đón ánh mặt trời, bắt tay vào công việc càng nhanh càng tốt. Hắn sợ chậm trễ dù chỉ một khắc.
Còn Trương Hy Mạnh thì ngày càng quen làm việc từ buổi chiều, rồi kéo dài đến tận nửa đêm. Hắn ngồi dưới ngọn đèn, thức khuya lo việc, chẳng nỡ để phí một chút thời gian nào.
Hai thói quen ấy, thật khó nói bên nào tốt hơn. Nhưng Chu Nguyên Chương đã tới, Trương Hy Mạnh cũng đành sửa lại nếp sinh hoạt của mình.
- Tiên sinh ăn sáng chưa?
Trương Hy Mạnh vội lấy từ trong tay áo ra một gói giấy dầu, cười nói:
- Ta đã gặm hai cái bánh bao rồi. Trong này còn hai cái nữa. Nếu phải chờ lâu, đến lúc chúa công nói chuyện thì ta sẽ lén ăn.
Chu Nguyên Chương bật cười. Dám ăn vụng ngay lúc hắn nói chuyện, lại còn thản nhiên nói ra như thế. Trương Hy Mạnh, gan ngươi cũng lớn thật!
- Tiên sinh chuẩn bị chu đáo quá. Vốn định nói chuyện xong sẽ mời tiên sinh ăn, nhưng xem chừng cũng phải đến chiều. Chuẩn bị sẵn như vậy chẳng sai. À phải rồi, tiên sinh còn nhớ lần đại hội trước không?
Trương Hy Mạnh nhét bánh bao trở lại tay áo, thuận miệng đáp:
- Sao lại không nhớ? Hẳn là lần ở trại Lư Bài, khi ấy chúng ta còn chưa vào thành Định Viễn, đang xử lý nhà họ Mộc. Lần đó dẹp bọn hào cường, chia lại ruộng đất, thế cục từ đó mới thật sự mở ra. Không những làm yên lòng quân cũ ở Hào Châu, chúng ta còn nhân dịp ấy mở rộng binh mã, có trong tay hơn vạn quân tinh nhuệ.
Chu Nguyên Chương gật đầu.
- Đúng vậy. Cũng từ khi ấy, trong lòng ta mới có thêm niềm tin, bắt đầu nghĩ xem giữa thời loạn này, mình có thể làm nên chuyện gì. Về sau chúng ta chiếm được Trừ Châu. Khi ấy tiên sinh từng nói, công thương ở Trừ Châu phồn thịnh, không thể phá hỏng. Chúng ta cũng đã chia ruộng, xử lý một số hào cường, nhưng rốt cuộc vẫn chưa đủ dứt khoát. Sau khi vượt sông, chúng ta làm thẳng tay hơn. Nhiều người cũ của triều Nguyên, dù chưa phạm sai lầm nghiêm trọng, cũng được giữ lại dùng. Tiên sinh họ Lý nói chỉ nên giữ lại ba phần, nhưng theo chỗ ta biết, hơn một nửa quan lại vẫn là người cũ. Quan lại như vậy, nhà giàu như vậy, đám thân hào sĩ tộc đương nhiên cũng chẳng khác gì.
Chu Nguyên Chương nói tiếp:
- Trương tiên sinh, tiên sinh từng tranh luận với Lưu Bá Ôn, chủ trương lập lại đạo cương thường, dựng lại trời đất. Gần đây tiên sinh còn viết bao nhiêu bài văn, lời nào cũng quý như vàng ngọc, câu chữ lại tài hoa. Nhưng ta vẫn phải nói một câu, những điều viết trên giấy, sau cùng vẫn phải làm được ngoài đời. Nếu không, chẳng phải cũng giống hạng người chỉ biết giảng đạo Khổng Mạnh hay sao?
Trương Hy Mạnh vội đáp:
- Chúa công dạy phải. Khoảng thời gian này, quả thật thần đã nói chuyện trên giấy hơi nhiều. Dời đổi thói tục là việc quan trọng, nhưng ở nhiều nơi vẫn còn những chỗ nhơ nhớp giấu kín, chưa được thay đổi tận gốc. Cứ để như vậy thì rốt cuộc vẫn chưa đủ.
Chu Nguyên Chương cười:
- Ta đâu có trách tiên sinh. Tiên sinh có biết lúc tiên sinh họ Phong Lâm đọc được những bài văn ấy, hắn kinh hãi đến mức nào không? Một nhân vật như hắn mà còn bái phục sát đất, kính nể không thôi. Ta lại càng như vậy. Chu Nguyên Chương này được tiên sinh phò tá, thật là may mắn biết bao! Đạo lý trong văn chương của tiên sinh khiến lưỡi đao trong tay ta càng bén, bước chân càng thêm thẳng tiến. Người đáng giết thì phải giết, ta sao có thể mềm lòng, chần chừ?
Lão Chu ngẩng cao đầu, sải bước oai phong, khí thế cuồn cuộn như cầu vồng. Hắn đi thẳng vào thao trường.
Trương Hy Mạnh trầm ngâm giây lát rồi cũng lập tức theo sau. Trong lòng hắn lúc này dậy lên sóng gió, mưa giông cuồn cuộn. E rằng chuyện lớn đã ở ngay trước mắt.
Trên thao trường đã chen kín dân chúng từ các thôn làng kéo tới. Mọi người ngóng cổ chờ đợi. Khi lão Chu bước đi uy nghi, tiến lên đài cao giữa sân, ánh mắt tất cả đều đổ dồn vào hắn.
Điều khiến người ta ngạc nhiên là dân chúng chỉ lặng lẽ nhìn. Không ai reo hò mừng rỡ, cũng chẳng ai run rẩy quỳ xuống dập đầu. Họ giống như đang dò xét một người xa lạ. Không một ai lên tiếng, chỉ đứng im nhìn thẳng.
Dân chúng có mặt hôm ấy đâu chỉ hơn nghìn người. Từng đôi mắt đều hướng về mình, vậy mà Chu Nguyên Chương chẳng hề sợ hãi. Trái lại, hắn còn phấn chấn lạ thường, máu nóng như đang cuồn cuộn chảy trong huyết quản.
Bởi Chu Nguyên Chương hiểu rõ, ngày trước hắn cũng từng là một người trong số họ. Đứng trước những lão gia quyền thế ngút trời, bọn họ đã sớm quỳ xuống dập đầu, sợ hãi run rẩy.
Hôm nay đứng trước hắn mà họ không quỳ, nghĩa là trong lòng họ vẫn còn mong đợi.
Đã vậy, lão Chu sao có thể khiến bao nhiêu người thất vọng?
Hắn bước lên đài cao, cất giọng:
- Ta tên Chu Nguyên Chương. Chắc hẳn trong các ngươi, nhiều người đã từng nghe qua cái tên này. Ta chính là Ngô Quốc Công ở Kim Lăng. Còn Ngô Quốc Công làm gì ư? Nói đơn giản, trong vùng trời đất này, ta là người làm chủ, là người có quyền quyết định. Vậy ta muốn quyết định chuyện gì? Nói gọn bằng hai chữ thôi: chia ruộng!
Giọng lão Chu vang như tiếng chuông lớn, truyền đi rất xa. Ai nấy đều nghe rõ từng lời.
- Dưới trướng ta có một bậc kỳ tài đương thời, cũng là cánh tay phải thân cận của ta. Hắn nói với ta rằng, con người sống giữa trời đất thì phải có một mảnh ruộng thuộc về mình. Có ruộng mới dựng được nhà, nuôi được gia đình, sinh con đẻ cái, nối tiếp hương hỏa cho đời sau. Đó chính là mệnh trời!
- Kẻ nào dám trái mệnh trời, ắt sẽ bị dân chúng lật đổ. Đó cũng là nguyên do bao nhiêu người nổi dậy, lật đổ triều Nguyên. Ai biết thuận theo lòng dân, đem ruộng đất chia cho mọi người một cách công bằng hợp lý, người ấy sẽ được thiên hạ ủng hộ, có thể làm chủ thiên hạ, nắm trong tay mệnh trời.
- Đạo lý ấy, ta tin. Từ ngày vượt sông đến nay, ta đã xử lý không ít quan tham lại nhũng, bớt những thứ thuế khóa nặng nề, chia đều ruộng đất ở các nơi như phủ Ứng Thiên, phủ Thái Bình. Tại Huy Châu, Cù Châu, Tín Châu và nhiều nơi khác, ta đặt mức tiền thuê ruộng cao nhất. Gần đây, tại Kim Lăng, ta còn ban lệnh cho phép nữ nhi được đến trường học.
- Nói cho cùng, ta định từng bước đẩy việc này xuống tận các thôn làng, thực hiện mục tiêu người cày có ruộng. Ta muốn ai ai cũng được ăn no mặc ấm, sống những ngày yên ổn, đủ đầy.
- Trước kia có người nói với ta, Trường Hưng ở quá gần địa bàn của Trương Sĩ Thành, không nên làm lớn chuyện, kẻo sinh họa. Khi ấy ta đã tin lời. Nhưng gần đây ta lại nghĩ ra một lẽ khác. Chính vì nơi này ở sát Trương Sĩ Thành, chúng ta càng phải mạnh tay sửa bỏ những điều tệ hại, để mọi người được sống yên vui. Có như vậy, mọi người mới ủng hộ ta, mới thấy rõ ta và Trương Sĩ Thành không phải cùng một phường.
- Vì thế ta đã quyết định, bắt đầu từ hôm nay, trong vòng một tháng phải hoàn tất việc đo đạc, kiểm kê toàn bộ ruộng đất. Sau đó, nhà nào nhà nấy đều được chia ruộng. Ta nói rõ với mọi người, lần chia ruộng này chỉ có hai chữ: công bằng!
- Bất kể nam nữ, người nào từ mười sáu tuổi trở lên, đều được chia ruộng như nhau trong phạm vi từng thôn. Người chưa đủ mười sáu tuổi thì được chia một nửa phần ruộng. Ruộng chia đều, thuế cũng phải đều. Thu theo lệ mười phần lấy một.
…
Chu Nguyên Chương thao thao nói mãi. Những lời đầu tiên, dân chúng chỉ lắng nghe mà thôi. Mãi đến khi hắn nhắc tới việc chia ruộng, mọi người mới dựng đứng tai, mắt mở to, chăm chú nghe từng câu, sợ bỏ sót dù chỉ một chữ.
Theo từng lời lão Chu vang lên, hơi thở của mọi người dần trở nên gấp gáp. Trong mắt họ bừng lên ánh sáng chờ mong.
Nếu đứng ngoài nhìn vào, người ta sẽ nhận ra lệnh chia ruộng mà lão Chu tuyên bố hôm nay đã khác hẳn lúc ban đầu, thậm chí cũng không giống bản quy định sơ kỳ sau khi vượt sông.
Đó không phải vì lão Chu muốn phủ nhận đại cương chia ruộng của Trương Hy Mạnh. Trái lại, đây chính là hướng phát triển tất yếu của phép chia ruộng ấy.
Khi còn ở Hoài Tây, ruộng lương thực, ruộng trồng dâu gai và ruộng có thể mua bán chuyển nhượng được phân riêng. Ruộng lương thực không phải nộp thuế. Nhà giàu cũng bị hạn chế, mức ruộng đất được giữ nhiều nhất là ba trăm mẫu. Tùy tình hình từng nơi mà con số ấy có thể khác nhau.
Sau khi vượt sông, Trương Hy Mạnh tự nhiên bỏ quy định về ruộng lương thực, không còn khoản miễn thuế nữa. Đối với ruộng dâu, hắn còn tăng thêm thuế khóa.
Đến tay Chu Nguyên Chương, ngay cả những cách phân chia ấy cũng bị bỏ hết. Hắn chỉ giữ lại một nguyên tắc đơn giản, dứt khoát: chia đều!
Còn nhà giàu ư? Lão Chu cũng không định ưu đãi, càng không để cho họ chui qua kẽ hở.
Đạo lý rất đơn giản. Địa bàn ngày càng rộng, tình hình ngày càng rối ren. Trong hoàn cảnh ấy, nếu tiếp tục dùng cách chia ruộng rườm rà, sau cùng nhất định sẽ lộ ra vô số kẽ hở. Lòng tốt thuở ban đầu rồi sẽ biến thành những điều lệ giúp nhà giàu, hào cường chiếm hết phần lợi, đẩy gánh nặng sang người khác.
Nếu đã vậy, chi bằng chém một nhát cho xong, làm cho sạch sẽ, dứt khoát.
Cách này chắc chắn cũng gây ra sai sót, nhưng giữa hai cái hại, chỉ có thể chọn cái nhẹ hơn.
Phương pháp làm việc ấy chính là điều lão Chu học được từ Trương Hy Mạnh. Việc phức tạp phải biến thành đơn giản. Chỉ khi ra tay thẳng và mạnh, hiệu quả mới thấy ngay trước mắt.
Những ai hơi am hiểu chế độ thuế khóa của triều Minh đều sẽ nhận ra, cùng với mệnh lệnh này được ban xuống, vấn đề thuế ruộng vốn bị người đời chê trách nhất của Đại Minh đã thay đổi tận gốc.
Chẳng hạn, trong lịch sử, sau khi Chu Nguyên Chương định xong phép thu thuế ruộng của quan lại và dân chúng trong thiên hạ, mỗi mẫu quan điền phải nộp năm thăng ba hợp năm muỗng thóc; dân điền được giảm hai thăng; ruộng cho thuê nặng thì nộp tám thăng năm hợp năm muỗng; ruộng quan bị tịch thu thì nộp một đấu hai thăng.
Riêng các phủ Tô Châu, Tùng Giang, Gia Hưng và Hồ Châu, vì căm giận việc những nơi ấy từng giữ thành cho Trương Sĩ Thành, triều đình bèn tịch thu ruộng đất của các nhà hào tộc, nhà giàu, biến thành quan điền, rồi lấy sổ ghi tiền thuê ruộng tư trước kia làm mức thuế. Sau đó, viên quan đứng đầu việc nông chính là Dương Hiến lại cho rằng đất phía tây Chiết Giang màu mỡ, bèn tăng thuế. Mỗi mẫu bị thu thêm gấp đôi. Vì thế, thuế quan điền và dân điền ở vùng tây Chiết Giang cao gấp nhiều lần những nơi khác, có nơi mỗi mẫu phải nộp tới hai, ba thạch thóc.
Chỉ cần nhìn qua đoạn ghi chép đơn giản ấy cũng đủ hiểu, ruộng đất của Đại Minh vốn được chia thành quan điền và dân điền. Quan điền chịu thuế nặng, dân điền chịu thuế nhẹ. Ngoài ra còn có ruộng cho thuê nặng, ruộng quan bị tịch thu, danh mục rắc rối đủ điều.
Khổ nhất là những vùng như Tô Châu, Tùng Giang. Vì bị trả đũa, họ phải gánh mức thuế cao gấp nhiều lần, nơi nặng nhất lên tới năm lần. Tình trạng ấy kéo dài mãi cho đến ngày Đại Minh diệt vong.
Chế độ thuế bị làm cho rối rắm đến thế, rõ ràng có phần trách nhiệm của nhóm văn thần. Dù là Lý Thiện Trường hay Dương Hiến, cả hai đều chẳng thể xem là một lòng vì nước.
Lòng riêng của họ quá nặng, để lại hết kẽ hở này đến tệ nạn khác. Đánh thuế nặng Tô Châu, Tùng Giang chẳng khác nào ép dân hai nơi chống lại việc nộp thuế. Khi Chu Nguyên Chương còn sống, chuyện ấy tự nhiên chưa thành vấn đề. Chu Đệ lên ngôi vẫn còn đủ sức duy trì. Nhưng về sau, việc vùng Giang Nam nợ thuế dần trở thành lệ thường. Giang Nam đã chậm nộp, những nơi khác cũng bắt chước. Dù chỉ phải nộp thuế nhẹ, họ vẫn chẳng muốn đóng. Ngươi nói xem có tức hay không?
Nhờ Trương Hy Mạnh đứng ra sắp đặt, cách nhìn của Chu Nguyên Chương về thuế khóa đã tiến bộ rất nhiều.
Điều đầu tiên là không còn chia quan điền và dân điền nữa. Nói thẳng ra, toàn bộ ruộng đất đều là quan điền, còn địa chủ thì nhà nào cũng mang họ Chu.
Lão Chu đem ruộng đất chia công bằng cho người trong thiên hạ. Đó chính là điều Trương Hy Mạnh từng nói: trách nhiệm của thiên tử nằm ở việc chia đều ruộng đất.
Lý thuyết và việc làm, đến giây phút này, đã kết hợp trọn vẹn.
Nghe Chu Nguyên Chương nói xong, cuối cùng cũng có dân chúng bật khóc, quỳ sụp xuống đất vái lạy:
- Quan lớn thanh liêm của dân! Đúng là vị quan lớn thanh liêm của dân!