Người trung niên ấy chính là Thi Bá Nhân, tài tử đất Ngô năm xưa. Nhà gã giàu nứt đố đổ vách, lại cưới được một nữ thi nhân nổi tiếng. Trong mắt đám thanh niên này, gã chẳng khác nào thần tượng bước ra từ giấc mộng, cũng là kẻ khiến người ta vừa ghen tị vừa căm hờn.
Đến cả người như gã còn chịu quy phục Chu Nguyên Chương, đủ thấy Kim Lăng có sức hút đến mức nào.
Đường Túc hỏi:
- Tiên sinh ở Kim Lăng làm gì? Có từng gặp Trương thừa tướng không?
Thi Bá Nhân đáp:
- Hiện giờ ta dạy học ở Kim Lăng, chỉ dạy những điều vỡ lòng cho trẻ nhỏ. Còn Trương tướng công thì ta không gặp được.
Đường Túc gật gù:
- Cũng phải. Trương tướng công là bậc thánh hiền đương thời, như Khổng phu tử sống lại. Người ấy hẳn phải tài giỏi như rồng, đâu phải người thường có thể gặp được!
Dư Nghiêu Thần cũng không giấu nổi vẻ ngưỡng mộ:
- Chuyến này đến Kim Lăng, nếu được gặp Trương thừa tướng, dù có chết ngay cũng đáng.
Những người còn lại thi nhau tán tụng. Chỉ trong chốc lát, lời nịnh nọt bay đầy trời. Nếu Trương Hy Mạnh có mặt trên thuyền, e rằng nghe mãi cũng mê man vì được tâng bốc quá mức.
Nhìn bộ dạng ấy, Thi Bá Nhân hiểu ngay. Đây chỉ là một đám thanh niên đang hăng máu, trong đầu tưởng tượng ra đủ điều tốt đẹp. Bọn họ cho rằng chỉ cần đến Kim Lăng, được gặp Trương tướng công, nghe người chỉ điểm vài câu, lập tức sẽ bừng tỉnh, đứng thẳng thành thánh, cả nhà cũng được nhờ.
Tâm trạng ấy chẳng khác gì chuyện kể trong các tập truyện bình dân: một người đi sâu vào núi, gặp được tiên nhân, được điểm hóa rồi trường sinh bất tử. Nói cách khác, trình độ nhận thức của đám người này vẫn chỉ ngang với độc giả mới đọc những câu chuyện thần tiên, còn lâu mới đạt đến cảnh giới của người từng trải.
Thi Bá Nhân nói:
- Thật ra các ngươi muốn gặp Trương tướng công cũng chẳng khó. Nhà bên cạnh chỗ ta ở chính là Dã Tiên Thiếp Mộc Nhi, Ngự sử đại phu của triều Đại Nguyên trước kia. Trương tướng công từng đến nhà hắn nhiều lần. Nghe nói Trương tướng công thích nhất là xem người ta sửa móng trâu.
- Cái gì?
Đường Túc và những người khác đều sững sờ. Xem sửa móng trâu ư? Đó là sở thích gì vậy? Chẳng lẽ thú vui của bậc thánh hiền đều kỳ quặc đến thế?
Thi Bá Nhân tiếp tục:
- Vậy nếu bọn ta cũng đi xem sửa móng trâu, chẳng phải sẽ gặp được Trương tướng công sao?
- Không phải thế!
Thi Bá Nhân bật cười:
- Ta muốn hỏi các ngươi, Dã Tiên Thiếp Mộc Nhi là quý tộc Mông Cổ, lại từng giữ chức Ngự sử đại phu của Đại Nguyên, là em ruột của Thoát Thoát, một người quyền quý trong triều. Thế nhưng sau khi bị bắt, hắn lại cam tâm tình nguyện mở một lớp dạy thú y ở Ứng Thiên. Các ngươi nghĩ xem, vì sao lại như vậy?
Cả đám lập tức cứng họng.
Nói thật, doanh trại tù binh của quân Chu gia quả thực rất có tiếng, nhưng không phải ai cũng biết chuyện ấy. Mà dù có nghe qua, người ta vẫn cảm thấy khó tin, chẳng hiểu nổi vì sao lại có chuyện như vậy.
Thậm chí còn có lời đồn rằng Chu Nguyên Chương chính là Minh Vương giáng thế. Sau khi bắt được quân Nguyên, hắn hiện nguyên hình Minh Vương trong đêm, khiến toàn bộ quân Nguyên sợ hãi, răm rắp đầu hàng.
So với quá trình cảm hóa và cải tạo phức tạp, câu chuyện ấy dễ tin hơn nhiều. Vì thế, bên ngoài quân Chu gia, nó được truyền đi rất rộng.
Đường Túc trầm ngâm:
- Chẳng lẽ Dã Tiên Thiếp Mộc Nhi ngưỡng mộ Trương tướng công, muốn đi theo bậc thánh hiền? Cho dù phải sửa móng trâu, hắn cũng cam lòng ư?
Rất nhanh, có người lại thắc mắc:
- Thi tiên sinh, Dã Tiên Thiếp Mộc Nhi tội lỗi chồng chất, là đại quan của bọn giặc Mông Cổ. Vì sao không giết hắn?
Một người khác cũng lên tiếng:
- Đúng vậy! Trương tướng công chẳng từng nói phải đuổi sạch giặc Hồ sao? Vì sao còn để người Hồ sống yên ổn? Rốt cuộc là vì lẽ gì?
Trên thuyền lập tức vang lên đủ thứ lời bàn tán. Đám thư sinh càng nói càng hăng, tranh luận sôi nổi.
Dần dần, bọn họ nhận ra Kim Lăng hoàn toàn không đơn giản như mình vẫn tưởng.
Trước khi lên thuyền, ai nấy đều nghĩ Kim Lăng chính là nơi thực hiện được lý tưởng trị quốc thời Tam Đại. Ở đó có vua sáng, tôi hiền, dân chúng an cư lạc nghiệp, đất nước giàu mạnh, binh lực hùng cường, chuyện gì cũng tốt đẹp.
Thế nhưng chỉ riêng sự tồn tại của Dã Tiên Thiếp Mộc Nhi đã đủ khiến mọi người nghĩ mãi không thông. Vì sao quân Chu gia lại chịu dung thứ cho hắn? Vì sao hắn vẫn có thể sống yên ổn?
Chẳng lẽ những tội lỗi hắn từng gây ra đều không cần xét đến nữa sao?
Thi Bá Nhân nhìn từng gương mặt ngơ ngác trước mắt, trên môi nở nụ cười. Gã chợt hỏi:
- Các ngươi nói xem, vì sao ta lại lưu lạc đến Kim Lăng?
Mọi người ngẩn ra. Chỉ có Dư Nghiêu Thần từng nghe qua chuyện này, không nhịn được liền nói:
- Trương Sĩ Thành thật đáng ghét! Hắn ngang nhiên vòi vĩnh, bóc lột các nhà giàu, cướp đoạt tiền của, ép người ta tan cửa nát nhà. Bây giờ hắn còn lật lọng, ngả theo triều Nguyên để đổi lấy chức Thái úy, quả thật khiến người ta khinh bỉ!
Thi Bá Nhân gật đầu:
- Đúng là như vậy. Nhà ta bị Trương Sĩ Thành làm cho tan nát, người vợ đầu của ta cũng... cũng vì bệnh mà qua đời. Nhưng ta phải nói cho các ngươi biết, dù không có Trương Sĩ Thành, sau khi quân Chu gia chiếm được Tô Châu, gia sản của ta cũng vẫn phải nộp ra.
Đường Túc hít sâu một hơi. Hắn chợt nghĩ đến điều gì đó, bèn cau mày hỏi:
- Chẳng lẽ là đánh vào thế lực hào cường, chia đều ruộng đất?
Thi Bá Nhân gật đầu:
- Đúng vậy. Ta nghĩ trong nhà không ít người ở đây cũng có nhiều ruộng đất và tiền của. Vậy vì sao các ngươi vẫn chịu chạy đến Kim Lăng?
Câu hỏi ấy khiến mọi người lại nghẹn lời.
Trên đời này, chẳng mấy ai muốn tự tay xẻ thịt mình. Thế nhưng bọn họ lại cứ lên đường đến Kim Lăng. Vậy rốt cuộc trong lòng mình đang nghĩ gì?
Có nên quay về hay không?
Đường Túc và những người khác suy nghĩ hồi lâu, vẫn không tìm ra câu trả lời. Cuối cùng, họ đành nói:
- Xin tiên sinh chỉ bảo!
Thi Bá Nhân mỉm cười, đưa một ngón tay viết giữa không trung. Mọi người đều nhận ra chữ ấy, là chữ “lý”.
Dư Nghiêu Thần tò mò hỏi:
- Lý lẽ? Đạo lý của trời đất? Hay đạo học?
Thi Bá Nhân lắc đầu cười:
- Điều ta nói chưa chắc đã đúng hoàn toàn, các ngươi cứ nghe thử. Vẫn lấy chuyện Dã Tiên Thiếp Mộc Nhi làm ví dụ. Hắn là quý tộc Mông Cổ, là đại quan của Đại Nguyên. Sau khi bị bắt, vì sao hắn lại chịu quy thuận? Cho dù phải làm một thầy thuốc chữa bệnh cho gia súc, hắn cũng vui lòng?
- Muốn hiểu chuyện này, phải nói từ cảnh ngộ của Thoát Thoát. Hắn là một trong số ít đại thần triều Nguyên còn giữ được lương tâm. Khi đem quân đến Cao Bưu đánh dẹp quân Khăn Đỏ, hắn lại bị triều đình nghi kỵ, thay tướng ngay giữa trận, khiến tính mạng lâm nguy. Một người trung nghĩa như hắn, đang giữ chức Thái sư cao quý mà còn rơi vào cảnh ấy. Những việc triều Nguyên làm ra, sao có thể không khiến người ta lạnh lòng? Dã Tiên Thiếp Mộc Nhi tận mắt chứng kiến cảnh ngộ của anh trai, làm sao không hận, không oán cho được?
Đường Túc gật gù:
- Chuyện này thì ta hiểu. Dã Tiên Thiếp Mộc Nhi quả thật có lý do để căm hận triều Nguyên. Làm việc cho Ngô quốc công cũng là lẽ thường. Nhưng vì sao Ngô quốc công không trọng dụng hắn, chỉ để hắn làm thầy thuốc chữa móng trâu? Như vậy chẳng phải quá thiệt thòi sao? Hơn nữa, vì sao Dã Tiên Thiếp Mộc Nhi lại cam tâm tình nguyện?
Thi Bá Nhân cười lớn:
- Các ngươi hẳn đều từng đọc những bài viết của Trương tướng công. Vì ta dạy học trong trường nên cũng may mắn hiểu được đôi điều. Triều Nguyên hại chết Thoát Thoát, sau đó chúng ta dùng Dã Tiên Thiếp Mộc Nhi như một con chó dữ để trả thù triều Nguyên. Vậy thì có khác gì? Oan oan tương báo, cách nghĩ ấy chẳng phải quá hẹp hòi sao?
- Trương tướng công từng phân tích giới sĩ phu đến tận gốc rễ, lời nào cũng sắc bén, thấu đáo. Người Mông Cổ chiếm Trung Nguyên rồi giết chóc, cướp bóc, cưỡi ngựa khoanh đất chiếm ruộng. Những việc chúng làm ra, tội ác đâu chỉ gấp trăm lần? Nếu trọng dụng một kẻ như thế, làm sao quân Chu gia ăn nói với trăm họ trong thiên hạ? Làm sao xứng đáng với những sinh linh đã phải bỏ mạng, tha hương, chạy trốn khắp nơi?
Đám thư sinh liên tiếp gật đầu. Lại có người hỏi:
- Vậy vì sao không giết hắn? Sao không nghiền xương hắn thành tro?
Thi Bá Nhân cười:
- Câu hỏi này hay đấy. Quân Chu gia đâu phải chưa từng giết người. Mới đây, họ còn diệt trừ mấy lão thân hào cố chấp chống lại chính sách lớn. Nhưng Dã Tiên Thiếp Mộc Nhi biết ăn năn. Với một kẻ như hắn, chém một đao giết phắt đi, e rằng lại quá dễ dàng. Các ngươi vẫn luôn nói Trương tướng công là bậc thánh hiền. Vậy thánh hiền phải cảm hóa người có tội thế nào? Với một người như Dã Tiên Thiếp Mộc Nhi, phải khiến hắn nhận ra mình sai ở đâu, từ tận gốc rễ mà sửa đổi. Hắn phải hiểu lỗi lầm của các hoàng đế triều Nguyên, hiểu tội ác của người Mông Cổ khi dùng cướp bóc và giết chóc để đoạt lấy Trung Nguyên, hiểu sự độc ác của việc chia dân chúng thành đủ hạng người, coi người Hán chẳng khác gì ngựa trâu. Chính vì những chuyện ấy mà quân Khăn Đỏ nổi lên khắp nơi, cũng chính vì thế mà quân Chu gia nêu cao chủ trương đuổi giặc Hồ.
- Đuổi giặc Hồ không phải chỉ ban xuống một mệnh lệnh rồi giết sạch mọi giống người ngoài biên giới trong ngoài. Cần phải khiến họ hiểu mình sai ở đâu. Trời cao vốn có lòng hiếu sinh. Sau khi những người ấy nhìn lại lỗi lầm, chịu trả giá, họ vẫn có thể dựa vào tay nghề của mình để sống yên ổn. À phải, có lẽ các ngươi chưa biết, cách đây không lâu, chính những tướng lĩnh tù binh của triều Nguyên đã dẫn theo binh lính cũ, đánh tan quân Nghê Văn Tuấn, giữ được Đồng Lăng!
Nhắc đến chuyện này, Thi Bá Nhân tràn đầy kiêu hãnh. Thế nào mới gọi là cảm hóa? Chính là như vậy!
- A!
Đường Túc và Dư Nghiêu Thần nghe mà trợn mắt há miệng.
Một đám người từng bị bắt lại giúp kẻ bắt mình ra trận. Không những thế, họ còn xông lên trước, chẳng sợ chết!
Trời đất ơi!
So với họ, đám con cháu nhà giàu như mình, vì chạy đến đầu quân cho quân Chu gia mà lúc nào cũng chuẩn bị vung dao chém vào gia đình, quả thật chẳng đáng kể gì.
Đường Túc hỏi:
- Thi tiên sinh, vì sao lại có nhiều chuyện trái với lẽ thường đến vậy? Vãn sinh thật sự không sao hiểu nổi!
Thi Bá Nhân cười khẽ:
- E rằng chuyện này liên quan đến chữ ta vừa nói.
Dư Nghiêu Thần hỏi:
- Chữ “lý” ư?
- Ừ. Vì quân Chu gia nói chuyện phải trái. Dù ngươi từng là Ngự sử đại phu của triều Nguyên, chỉ cần ngươi chịu hối cải, họ vẫn cho ngươi một cơ hội. Nhưng ngươi phải trả giá cho tội lỗi của mình, phải thật sự sửa đổi làm lại cuộc đời, khi ấy mới có thể sống một kiếp khác. Mà sống lại từ đầu cũng chẳng phải bước một bước là lên tận mây xanh. Ngươi phải dựa vào nghề nghiệp, dựa vào lao động cực nhọc, lấy mồ hôi đổi tiền, nuôi sống gia đình.
Thi Bá Nhân nhìn mọi người rồi nói tiếp:
- Các ngươi thử nghĩ xem, cách làm ấy có hợp tình hợp lý không? Vì sao Dã Tiên Thiếp Mộc Nhi cam lòng làm một thầy thuốc chữa gia súc? Vì hắn đã từng trải qua chuyện ấy, nên hiểu rằng một triều đình không biết nói đạo lý như triều Nguyên, cho dù ngươi có làm đến thừa tướng hay Thái sư, chỉ vì một đạo chiếu chỉ cũng có thể hồ đồ mất mạng. Ngươi leo lên cao đến đâu thì có ích gì?
Thi Bá Nhân hỏi một câu:
- Bây giờ, giả sử triều Nguyên ban cho các ngươi chức thừa tướng hoặc thượng thư, các ngươi có nhận không?
Gã nhìn đám thanh niên trước mặt.
Có lẽ bọn họ sẽ nhận. Dù sao đó cũng là cơ hội một bước lên mây, tha hồ làm điều mình muốn. Nhưng đến cả người như Thoát Thoát còn có thể bị giết một cách tùy tiện, nếu các ngươi đến đó, cuộc sống ấy thật sự có gì thú vị sao?
Thấy mọi người chìm vào suy nghĩ, Thi Bá Nhân lại cười:
- Không nói triều Nguyên nữa, cứ nói Trương Sĩ Thành. Hắn lật lọng vô chừng, mấy lần đến nhà ta vòi vĩnh, khiến gia đình ta tan cửa nát nhà. Bây giờ ta chỉ là thầy giáo trong trường, tiền dạy học kiếm được cũng chỉ đủ lấp bụng. Nhưng ta thấy yên lòng. Ta biết quân Chu gia sẽ không vô cớ tống ta vào ngục rồi ép ta giao tiền.
- Ngay cả khi quân Chu gia muốn hạn chế thế lực hào cường, họ cũng viết rõ đạo lý trong các bài văn, giảng giải rành mạch. Ta nghĩ các ngươi chịu quy thuận quân Chu gia, cũng là vì bị những đạo lý ấy thu hút. Thử nghĩ mà xem, nếu quân Chu gia đánh vào Tô Châu, họ sẽ làm gì? Có lẽ họ cũng sẽ gọi ta đến, yêu cầu ta giao nộp số ruộng đất dư thừa. Nếu ta không chịu, ta sẽ bị bắt. Nếu ta vẫn cố chấp, nhất quyết chống lại quân Chu gia, thậm chí còn dùng đủ thủ đoạn đối phó, rất có thể ta cũng sẽ giống Ngụy Hãn và những kẻ khác, đầu bị treo trên tường thành Kim Lăng.
- Đại khái, đó là điều ta biết về sự khác biệt giữa quân Chu gia và những nơi khác. Còn nên đi đâu về đâu, các ngươi hãy tự suy nghĩ cho kỹ.
Thi Bá Nhân im lặng.
Nhìn lại đám thư sinh trẻ tuổi, người nào người nấy đều cúi đầu, chìm sâu vào suy ngẫm.