Đất Ngô lắm người tài, đứng đầu phải kể Thanh Khâu tử.
Thanh Khâu tử tên thật là Cao Khải. Vì ẩn cư bên bờ sông Ngô Tùng, hắn tự hiệu là Thanh Khâu tử. Sau này hắn mở lớp dạy học, thu nhận môn sinh, học trò đông đúc. Ngay giữa hàng đại nho, danh sĩ, tiếng tăm của hắn cũng vang xa, chẳng mấy ai không biết.
Theo lẽ thường, một danh sĩ trong giới sĩ phu hẳn phải tuổi cao đức trọng, râu tóc phất phơ, phong thái ung dung như bậc tiên nhân. Nào ngờ Cao Khải năm nay mới vừa quá hai mươi, tuổi trẻ phơi phới, văn chương hào sảng.
Mấy năm trước, khi hắn còn chưa tròn hai mươi, Trương Sĩ Thành đã mời về, giữ bên cạnh làm mưu sĩ. Chỉ có điều Cao Khải tính tình cao ngạo, ngay thẳng, trong mắt chẳng coi ai ra gì. Thêm nữa, hắn tuổi còn trẻ, dưới trướng Trương Sĩ Thành chẳng mấy nổi danh, địa vị cũng không cao. Cao Khải chẳng bận tâm. Hằng tháng cứ nhận đủ bổng lộc, yên ổn ở nhà dạy học, khi rảnh thì ngâm thơ, đánh cờ, sống những ngày nhàn nhã tự tại.
Thế rồi mấy hôm trước, Trương Sĩ Thành lại sai người mời hắn đến…
Đừng thấy lão Trương xuất thân là kẻ buôn muối mà lầm. Đối với giới sĩ phu, lão vẫn hết sức kính trọng. Dù Cao Khải còn ít tuổi, lão cũng tiếp đãi đủ lễ, mời ngồi ghế trên, dâng trà ngon, hàn huyên hồi lâu. Sau đó, Trương Sĩ Thành mới thở dài nói:
- Hôm nay mời Thanh Khâu tiên sinh tới đây là vì có một việc, muốn nhờ tiên sinh suy xét giúp.
Cao Khải vội cúi mình:
- Đại vương có điều gì sai bảo, thần ắt hết sức làm theo.
Thấy Cao Khải cung kính như vậy, Trương Sĩ Thành càng vui. Lão đập tay xuống bàn, liên tiếp than thở:
- Bản vương khổ thủ Cao Bưu suốt mấy tháng, đánh tan trăm vạn quân tinh nhuệ của Thoát Thoát. Nào ngờ cuối cùng lại để Chu Trùng Bát hưởng lợi! Tên trọc đầu ấy chiếm cứ Kim Lăng, đông chinh tây phạt, đất đai ngày một mở rộng, thế lực càng lúc càng mạnh. Hắn đã trở thành mối họa trong lòng bản vương!
Trương Sĩ Thành tuôn ra một bụng lời cay độc, trút sạch bao nỗi ấm ức. Cao Khải cứ lặng lẽ ngồi nghe, chẳng nói gì. Dù lão xem Chu Nguyên Chương là mối họa trong lòng, Chu Nguyên Chương chưa chắc đã nghĩ như vậy.
Mãi đến một khắc sau, Trương Sĩ Thành mới ngừng lời, khó khăn lắm mới lấy lại vẻ bình tĩnh.
- À… Thanh Khâu tiên sinh, hiện giờ bên cạnh Chu Nguyên Chương có một người rất được hắn tin cậy, tên là Trương Hy Mạnh. Người này hình như còn trẻ hơn tiên sinh vài tuổi. Hắn tự xưng muốn lập lại đạo cương thường, dựng lại trời đất. Hắn viết rất nhiều bài văn, định dùng để dạy dỗ đám sĩ tử. Đúng là ngông cuồng hết chỗ nói!
Cao Khải vốn chẳng mấy hứng thú với chuyện quân quốc. Nhưng vừa nghe đến đó, hai mắt hắn lập tức mở lớn, không nhịn được lên tiếng:
- Cương thường do trời định. Kẻ nào không phải bậc thánh hiền mà dám nói lập lại cương thường? Lại còn muốn đem văn chương của mình vào trường học để dạy đám người đọc sách, chẳng sợ thiên hạ chê cười hay sao? Chu Nguyên Chương trọng dụng một tên cuồng sinh, nghe theo những lời ngông cuồng như vậy, e rằng cũng chẳng phải bậc hùng chủ sáng suốt. Đại vương không cần lo lắng.
Trương Sĩ Thành khẽ nhướng mí mắt. Thật sự không cần lo sao?
Đừng thấy lão mắng Chu Nguyên Chương dữ dội như vậy mà tưởng lão không biết sợ. Bao nhiêu lần chịu thiệt dưới tay Chu Nguyên Chương, trong bụng lão hiểu rõ hơn ai hết. Gần đây ngay cả La Quán Trung cũng bỏ đi, đủ thấy Chu Nguyên Chương vẫn có bản lĩnh riêng. Coi thường kẻ địch quá mức chưa bao giờ là thói quen tốt.
Trương Sĩ Thành ho khẽ:
- Lời Thanh Khâu tiên sinh nói quả có lý. Nhưng binh pháp cũng dạy, biết mình biết người thì đánh trăm trận không thua. Bản vương đương nhiên phải hiểu rõ Chu Nguyên Chương đang làm gì. Huống chi phương pháp của hắn nếu có tác dụng, chúng ta cũng chưa chắc không thể học theo. Biết gom góp cái hay của thiên hạ mới là sáng suốt! Còn một việc nữa, Chu Nguyên Chương có thể mê hoặc lòng người thì bản vương cũng có thể chỉnh đốn lòng người, dẹp yên những lời đồn nhảm. Ý bản vương là muốn mời Thanh Khâu tiên sinh ra mặt, bác bỏ những lời hồ đồ của Trương Hy Mạnh, để mọi người hiểu rõ trắng đen!
Cao Khải lập tức trầm ngâm.
Thật ra nghe Trương Sĩ Thành nói đến đây, hắn đã thấy bực bội. Từ sau Khổng Tử, Mạnh Tử, người có thể xưng là thánh nhân của Nho gia gần như chẳng còn ai.
Dù là Đổng Trọng Thư hay Chu Hy, nhiều lắm cũng chỉ được xem như bậc gần thánh. Bọn họ còn chẳng dám nói mình có thể lập lại đạo cương thường, cùng lắm chỉ sửa sang, bổ khuyết đôi chỗ mà thôi.
Cao Khải tuy tuổi trẻ nhưng học vấn chẳng thấp. Hắn chuyên tâm nghiên cứu kinh điển Nho gia, lại hiểu sơ lược giáo lý Phật gia và Đạo gia, có thể xem là bậc tài tử hiếm có dung thông cả ba nhà.
Cũng vì vậy, hắn mới hiểu chuyện này khó đến mức nào. Người muốn lập lại cương thường chẳng những phải có học vấn sâu rộng, mà còn cần tầm nhìn lớn lao. Ít nhất, người ấy phải đủ sức sánh vai với Khổng phu tử, rồi mới có thể gạt bỏ cái cũ, mở ra điều mới. Bằng không chỉ chuốc lấy tiếng cười cho thiên hạ.
Một kẻ còn trẻ hơn mình mà lại có hoài bão lớn đến thế. Hoặc hắn vốn là bậc thánh hiền trời sinh, hoặc hắn là một kẻ điên. Mà khả năng thứ hai rõ ràng lớn hơn rất nhiều.
Cao Khải chỉ xem đó như một câu chuyện nực cười, hoàn toàn chẳng để trong lòng.
- Đại vương, Chu Nguyên Chương xuất thân thấp hèn, Trương Hy Mạnh lại tuổi trẻ ngông cuồng. Bọn họ nói gì cũng chỉ khiến thiên hạ chê cười. Theo thần thấy, cứ để bọn họ tự phơi bày bộ mặt thật, cần gì phải bận tâm, chỉ tổ hạ thấp thân phận của mình!
Ý của Cao Khải rất rõ. Không cần tranh cãi với loại người ấy. Nếu tự mình bước xuống tranh cãi, chẳng phải đã coi trọng bọn họ rồi sao? Kẻ ngông cuồng như vậy, cứ mặc kệ là được.
Trương Sĩ Thành hiểu ý hắn, nhưng lão đâu có ngu. Nếu những chủ trương kia thật sự vô dụng, quân Chu gia đã chẳng lớn mạnh nhanh đến vậy.
Giờ đây, Chu Nguyên Chương đã ép lão phải co cụm ở vùng Hoài Đông và đất Tô Hàng. Mới đây, hắn còn đánh bại Nghê Văn Tuấn của quân Thiên Hoàn, chiếm lấy Hồng Đô, tiến vào Giang Tây.
Cứ theo đà này, e rằng chẳng bao lâu nữa, toàn bộ Giang Nam sẽ thành lãnh địa của Chu Nguyên Chương.
Vừa rồi, ngay cả Nghê Văn Tuấn cũng sai người đến liên lạc với lão, định bàn chuyện hai bên hợp tác.
Chu Nguyên Chương có thể lớn mạnh nhanh như vậy, nhất định đã làm đúng một số việc.
Nếu cứ nói lão Chu chẳng đáng một đồng, vậy bản thân kẻ bị lão Chu chèn ép đến mức này là gì?
Một trò cười sao?
- Thanh Khâu tiên sinh, cho dù muốn để Chu Nguyên Chương tự phơi bày bộ mặt thật, cũng phải chờ thêm một thời gian. Bọn họ bụng dạ hiểm độc, thủ đoạn cay nghiệt xảo trá, lại giỏi kích động lòng người, lôi kéo đám dân du thủ du thực… Bản vương không thể không đề phòng!
Cao Khải suy nghĩ giây lát rồi nói:
- Nếu đại vương đã nói vậy, thần đương nhiên không thể thoái thác. Chỉ là Trương Hy Mạnh rốt cuộc đã nói những gì, thần vẫn chưa biết. Nếu chưa đọc qua mà đã tùy tiện mắng chửi, chẳng phải làm nhục đạo học hay sao?
Trương Sĩ Thành hít sâu một hơi:
- Tiên sinh nói cũng có lý. Không giấu gì tiên sinh, bản vương đã sai người mang một bản chép tay từ Kim Lăng về. Bản vương cũng đọc sơ qua, hình như bên trong có đề cập đến vài chuyện… Học vấn của Thanh Khâu tiên sinh vượt xa bản vương, ắt hẳn sẽ nhìn ra được nhiều điều hơn.
Nói rồi, Trương Sĩ Thành mới rút từ trong tay áo ra một thứ, đưa cho Cao Khải.
Cuốn sách nhỏ rất mỏng, ước chừng chưa đến một vạn chữ. Cao Khải mở ra, mới đọc được vài dòng thì sắc mặt bỗng biến đổi. Hắn vội quay đầu sang bên, ngồi lặng hồi lâu để lấy lại bình tĩnh, rồi mới nói với Trương Sĩ Thành:
- Đại vương, đọc vội như vậy, thần chưa chắc đã tìm ra được sơ hở. Thần định sau khi trở về sẽ mời vài người bạn cùng nghiên cứu, cẩn thận bác bỏ những điều sai trái trong đó.
Trương Sĩ Thành ngừng một lúc rồi gật đầu:
- Được. Nhưng có một điều, các ngươi tuyệt đối không được tùy tiện truyền cuốn sách này ra ngoài.
Cao Khải ra sức gật đầu, thuận miệng cáo từ Trương Sĩ Thành. Hắn giấu cuốn sách nhỏ vào trong áo, gần như chạy một mạch về Thanh Khâu thảo đường bên bờ sông Ngô Tùng.
Đêm hôm ấy, Cao Khải tự nhốt mình trong thư phòng. Hắn cầm cuốn sách, đọc đi đọc lại. Nửa đêm về sáng, hắn liên tục cau mày. Đến lúc trời gần sáng, Cao Khải bắt đầu lục tìm sách cất trong nhà, nhất là những bộ sử cũ. Đọc xong, hắn lại đem từng điều trong đó so sánh với nội dung cuốn sách.
Bận rộn mãi đến khi mặt trời đã lên quá ngọn sào, Cao Khải mới đứng dậy, vươn vai thật dài.
Đến bữa ăn, hắn vẫn cầm cuốn sách trong tay, vừa ăn vừa xem, vừa suy ngẫm. Sau cả buổi sáng, Cao Khải dứt khoát bước ra khỏi nhà, đi mời mấy người bạn thân.
Dương Cơ, Trương Vũ, Từ Bôn, ba vị tài tử nổi danh đều được mời tới. Ba người bọn họ cùng Cao Khải hợp xưng là bốn bậc hào kiệt đất Ngô, ai nấy đều là tuổi trẻ tài cao.
Dương Cơ cười hì hì:
- Ta nói này, Thanh Khâu huynh hôm nay nổi hứng tốt bụng gì vậy, lại mời bọn ta đến đây? Là ngâm thơ hay uống rượu?
Trương Vũ cũng nói:
- Đúng đó! Có cần gọi mấy cô hát khúc đến cho vui không?
Cao Khải nhìn ba người, khẽ mỉm cười:
- Ta cũng muốn gọi người hát khúc tới, chỉ sợ làm nhơ bẩn lời của thánh hiền.
- Lời của thánh hiền? Dương Cơ ngạc nhiên. Thanh Khâu huynh à, năm xưa huynh còn lấy sách Luận Ngữ kê chân bàn, lấy văn của Chu phu tử làm giấy chùi đít. Sao hôm nay lại nói năng cung kính thế?
Mặt Cao Khải đỏ bừng. Hắn vội xua tay:
- Đừng nhắc những chuyện ấy nữa. Ta có một cuốn sách, các huynh lại đây xem thử.
Nói rồi, Cao Khải đứng dậy. Hắn rửa tay bằng nước sạch, sau đó mới cung kính chậm rãi mở sách, đặt trước mặt mọi người.
Ba người kia cũng vừa ngạc nhiên vừa nghi hoặc. Họ bắt chước Cao Khải, rửa tay sạch sẽ rồi mới vây quanh cuốn sách.
Đọc được nội dung bên trong, cả ba cũng sững sờ, mắt nhìn trân trân.
Trong cuốn sách nhỏ này, Trương Hy Mạnh đã gom lại những suy nghĩ quan trọng nhất của hắn trong mấy năm qua.
Bài đầu tiên nói về những cuộc thay đổi triều đại từ xưa đến nay, tất cả đều xoay quanh chuyện ruộng đất bị thâu tóm. Trên cả cái gọi là thiên mệnh, vấn đề căn bản nhất vẫn là làm sao để dân chúng có thể sống còn.
Sang bài thứ hai, Trương Hy Mạnh tổng kết sứ mệnh của thiên tử, đưa ra chủ trương thay trời chia ruộng. Hắn cho rằng mọi người sinh ra giữa trời đất đều phải có một mảnh ruộng thuộc về mình, có chỗ an thân lập nghiệp, sinh con đẻ cái, duy trì nòi giống.
Đến đây, hai bài viết vẫn chỉ xoay quanh chuyện ruộng đất. Tuy lời lẽ vang như tiếng sét giữa trời quang, khiến người ta tỉnh ngộ, nhưng vẫn chưa đến mức làm người đời kinh sợ.
Nhưng sang bài thứ ba, người ta mới thật sự thấy ngòi bút của tác giả sắc bén đến nhường nào.
Bài viết thẳng tay chĩa mũi nhọn vào đám địa chủ hào cường, quan lại và thân hào. Trương Hy Mạnh chỉ ra rằng bọn họ chiếm giữ ruộng đất, ngồi không hưởng lợi, sống nhờ bóc lột dân chúng.
Nếu chỉ có vậy thì vẫn chưa đủ làm rung chuyển trời đất. Điều đáng sợ nhất nằm ở phần sau.
Tác giả chỉ ra rằng đạo cương thường do đám sĩ phu dựng nên, xét đến cùng cũng chỉ để bảo vệ lợi ích của chính bọn họ. Sĩ phu liên kết với hoàng quyền, nhờ đó giữ được địa vị đứng trên muôn người của mình.
Cuối bài, tác giả lấy chuyện chồng làm khuôn phép cho vợ, không cho phụ nữ ra ngoài làm việc, làm ví dụ để phân tích cặn kẽ.
Trên đời này tồn tại hai thứ quy tắc.
Một thứ là đạo cương thường mà thân hào, địa chủ ra sức rao giảng. Mục đích của nó là trói chặt tá điền vào ruộng đất, bắt họ mãi mãi ở đó cày cấy, nộp tô nuôi sống đám thân hào.
Thứ còn lại là lựa chọn thực tế của dân thường để sống còn. Vợ chồng cùng nhau làm lụng, giúp đỡ lẫn nhau, chịu thương chịu khó, chắt chiu nuôi lấy gia đình.
Hai thứ ấy đồng thời tồn tại. Chỉ vì người dân thường không có tiếng nói nên thường bị bỏ qua.
Thân hào không thể xóa sổ lựa chọn thứ hai, nhưng chúng có thể dùng đủ mọi cách, trói càng nhiều người vào ruộng đất càng tốt, rồi dựng nên một hoàn cảnh có lợi cho mình.
Điều đó có lợi cho thân hào, nhưng lại ngày một hại cho quốc gia.
Nhà Hán hùng mạnh, nhà Đường thịnh trị, bốn cõi cúi đầu quy phục. Đến nhà Tống, triều đình phải nộp bạc hằng năm để cầu hòa. Rồi thất bại ở Nhai Sơn, đất Trung Nguyên rơi vào tay người Hồ, áo mũ văn minh chẳng còn, non sông hóa gò hoang suốt trăm năm…
Tội ấy nằm ở đám sĩ phu!
Ba bài viết đột ngột dừng lại ở đó. Nhưng chấn động mà chúng gây ra khiến bốn vị tài tử nhìn nhau, lòng dạ rung chuyển mãi không yên.
Dương Cơ vuốt cằm, hốt hoảng nói:
- Thanh Khâu huynh, loại văn chương này sao có thể để lọt ra ngoài dân gian? Mau đốt đi thì hơn!
Cao Khải không nhịn được, bật cười lớn:
- Đốt ư? Đốt thế nào được? Đây là tác phẩm của Trương công, Hữu tướng nước Ngô! Nếu không có gì thay đổi, chẳng bao lâu nữa các trường học ở Kim Lăng và những nơi khác sẽ đưa ba bài này vào giảng dạy. Chủ trương chia ruộng cho dân, kiềm chế hào cường trong đó cũng sẽ từng bước được thực hiện. Còn cách Trương công giải thích lại chuyện thịnh suy, cắt nghĩa đạo cương thường, sau này hẳn sẽ có ngày càng nhiều người tiếp nhận. Điều quan trọng nhất là đúng như Trương công đã nói, dưới quyền cai trị của Ngô Quốc công, bất kể nam nữ, ai nấy đều góp sức, muôn người đồng lòng. Đến lúc ấy, xua đuổi quân Hồ, khôi phục non sông Trung Hoa, chẳng phải dễ như trở bàn tay hay sao! Muốn đốt văn của Trương công, chúng ta cũng tự lượng sức mình quá rồi.
Mấy người nhìn nhau. Từ Bôn vẫn im lặng nãy giờ bỗng lên tiếng:
- Thanh Khâu huynh, hiện giờ ta cũng chưa thể nói chắc điều gì. Nhưng ta thật lòng ngưỡng mộ Trương công, định đến Kim Lăng.
- Cái gì? Trương Vũ kinh hãi. Huynh… huynh định đầu hàng Chu Nguyên Chương sao?
- Không phải! Từ Bôn lắc đầu. Ta chỉ muốn đến đó thỉnh giáo học vấn. Người xưa nói, buổi sáng nghe được đạo lý thì tối chết cũng cam lòng. Đại Tống mất nước đã trăm năm. Nếu tính cả chuyện mất vùng Yên Vân trước đó, thì đã ba, bốn trăm năm rồi… Hai triều Tống tranh luận kinh nghĩa suốt trăm năm. Chu phu tử trình bày đạo thống nghe đến mức hoa trời rơi loạn, nhưng thử tự hỏi lòng mình xem, các huynh có thật sự tin không? Thua là thua. Có lẽ đúng như Trương công nói, con đường của đám sĩ đại phu đã đi đến tận cùng, đã đến lúc phải mở ra một con đường mới.
Trương Vũ và Dương Cơ nhìn nhau.
Ba bài văn không dài, nhưng sức lay động đủ khiến lòng người chấn động. Chẳng phải Từ Bôn đã bắt đầu bước lên con đường ấy rồi sao?
Dương Cơ tò mò hỏi:
- Nói vậy, huynh định theo về dưới trướng Ngô Quốc công?
Cao Khải suy nghĩ giây lát rồi nói:
- Chuyện ấy chưa cần vội. Còn một việc khác, vô cùng cấp thiết.
- Việc gì? Cả ba người đồng thanh hỏi.
Cao Khải quả quyết nói:
- Chúng ta phải tìm cách truyền ba bài văn của Trương công ra ngoài, để đám người đọc sách đất Ngô sớm được nhìn thấy!