Những người dân được dự vào buổi xét án, nhất là những ai ở gần, nghe được lời Trương tiên sinh giảng giải, ai nấy đều sướng rơn, cứ như mây mù trước mắt vừa được vén sạch, mặt trời lập tức hiện ra.
Bảo dân chúng thật sự hiểu hết những điều Trương Hy Mạnh nói thì quả là làm khó họ. Dẫu là Lý Thiện Trường và những người kia nghe cũng đã thấy nhọc óc vô cùng.
Muốn hiểu được, phải có vốn sử học đủ sâu, tầm mắt đủ rộng, biết xâu chuỗi mọi chuyện lại rồi lĩnh hội cho thông suốt. Trong đó còn dính đến rất nhiều điều mà người đời chưa từng biết tới.
Đó cũng là lý do Lý Thiện Trường muốn Trương Hy Mạnh viết thành sách để bọn họ cẩn thận nghiên cứu.
Có điều, nghe không hiểu cũng chẳng sao. Ít nhất mọi người đều biết một điều: Trương tiên sinh làm vậy là vì dân chúng.
Thế là đủ rồi.
Hơn nữa, vụ án này cũng như một lời báo cho tất cả mọi người biết rằng phụ nữ bước ra làm việc là xu thế không ai ngăn nổi. Ngụy Hãn bị xử chém, bao nhiêu kẻ liên can từ trên xuống dưới cùng bị tống vào ngục, chẳng ai thoát được trách nhiệm.
Đây không phải chuyện tùy tiện kiếm một người ra nhận tội thay. Lần này là một cuộc thanh tra từ đầu đến cuối, làm thật, xử thật. Khí phách lớn lao, tầm nhìn rộng rãi, ra tay dứt khoát, sạch sẽ gọn ghẽ, trước nay chưa từng có.
Đáng sợ hơn nữa là Trương tiên sinh và Lý tiên sinh đều có chung một cách nhìn. Ngay cả Bộ Hình cũng hô hào phải sửa lại luật lệ. Thế lực khổng lồ ấy chẳng khác gì núi Thái Sơn đè xuống đầu. Kẻ nào định chống lại, ắt sẽ tan xương nát thịt.
Cơn sóng gió ở Ứng Thiên cũng theo đó truyền tới tiền tuyến Hồng Đô.
Chu Nguyên Chương đã chiêu hàng Hồ Đình Thụy cùng những người khác, lại tiến đánh Phủ Châu, mở mang bờ cõi rất mạnh. Từ Đạt, Thường Ngộ Xuân, Hồ Đại Hải, những viên hổ tướng ấy đánh đâu thắng đó, công thành chiếm đất chưa từng thất bại.
Đang lúc các thế lực tranh giành thiên hạ, theo lẽ thường, bọn họ phải là nhân vật chính không ai sánh được. Đáng tiếc, chiến trường bên ngoài dù náo nhiệt đến đâu, đem so với những biến đổi long trời lở đất ở Ứng Thiên thì cũng chẳng đáng kể.
Thế nhưng khi thư Trương Hy Mạnh gửi tới, người sốt ruột muốn đọc nhất lại không phải Chu Nguyên Chương, mà là lão già Chu Thăng.
Chuyện nâng cao địa vị phụ nữ, ông đã hoàn toàn tán thành từ lâu. Ông cũng tận mắt thấy sức mạnh của nó, hiểu được tấm lòng dụng công sâu xa của Trương Hy Mạnh.
Có điều, thứ này với người này là thuốc độc, sang tay người khác lại hóa mật ngọt.
Chuyện trên đời vốn là thế. Ngồi ở vị trí khác nhau, nhìn sự việc cũng khác nhau, đúng sai phải trái vì vậy mà đổi thay.
Lấy vụ án Hàn Tú Nương làm ví dụ. Người trực tiếp bị cuốn vào chỉ có nha môn huyện Giang Ninh, nhiều lắm thì thêm mấy vị bô lão đã giúp Ngụy Hãn hò hét cổ vũ.
Những người khác chẳng hề trực tiếp tham gia, cũng không có ai đủ sức một tay mua chuộc được từng ấy người.
Thế nhưng trước khi Trương Hy Mạnh lên tiếng, vì sao mọi người đều ít nhiều che chở Ngụy Hãn, phản đối phụ nữ ra ngoài làm việc, lại còn muốn nhân vụ này khiến Trương Hy Mạnh mất mặt?
Chẳng qua là bởi tập tục kéo dài hàng nghìn năm đã biến thành bản năng của số đông. Người ta đã quên mất lý do ban đầu khiến người xưa sắp đặt mọi việc như thế.
Ngày trước, để bảo vệ sức kéo trong nông nghiệp, người ta tôn con trâu cày lên như vật thiêng. Hẳn những người khi ấy nằm mơ cũng không ngờ, vài nghìn năm sau, đến nước tiểu trâu cũng đã trở nên sạch sẽ, hợp vệ sinh.
Những điều Trương Hy Mạnh viết cho Chu Nguyên Chương dĩ nhiên chi tiết hơn nhiều. Chu Thăng đọc xong, lập tức bừng tỉnh, chẳng khác nào vừa tỉnh khỏi một giấc mộng dài.
Tập tục đàn ông cày ruộng, đàn bà dệt vải thậm chí có thể lần ngược về trước cả thời Tam Đại.
Suốt mấy nghìn năm ấy, thiên hạ vẫn là thời đại nông nghiệp, nhưng chẳng phải không có tiến bộ. Chẳng hạn vào thời Xuân Thu, chế độ tỉnh điền đã tan rã.
Từ thời Tần, Hán cho đến Tống, Nguyên, dân số vùng Trung Nguyên ngày một đông, kỹ thuật canh tác ngày một tiến bộ, số người mà một nông phu có thể nuôi sống cũng ngày càng tăng.
Đó là quy luật căn bản nhất của sự phát triển sức sản xuất, cũng là nền móng của tất cả mọi chuyện.
Chu Thăng từng trò chuyện với Trương Hy Mạnh rất nhiều. Bởi vậy, khi đọc đến đây, ông không thấy xa lạ, lại nhanh chóng nắm được chỗ tinh túy trong đó.
Chu Thăng cảm thán:
- Chúa công, người đời vẫn nói thế cuộc thiên hạ, chia lâu thì hợp, hợp lâu lại chia. Nhưng theo cách nhìn của Trương tiên sinh, chẳng phải ông ấy đang viết lại cả lịch sử hay sao? Đến thời Tây Hán, Đổng Trọng Thư dâng ba kế sách về đạo trời và lòng người, chủ trương thống nhất thiên hạ, giúp Hán Vũ Đế trở thành bậc đế vương nghìn đời. Khi ấy, đám sĩ nhân vẫn còn tốt. Họ cầm kiếm cưỡi ngựa, chém giết ngoài chiến trường để cầu công danh. Cho đến thời thịnh Đường, vẫn có rất nhiều thi nhân mong lập công nơi biên ải, phong tước cho mình, làm rạng danh tổ tông.
Chu Thăng cười nói:
- Thuở còn trẻ, tôi đọc sử, thấy Đường và Tống chỉ cách nhau vài chục năm, vậy mà trước sau lại như hai thế giới, khác nhau một trời một vực. Khi ấy tôi chưa nghĩ thông được nguyên do, chỉ cho rằng nhà Đường chuộng võ, nhà Tống trọng văn, chẳng qua sở thích khác nhau mà thôi. Nay đọc bài viết của Trương tiên sinh, tôi lại hiểu thêm một lẽ. Có lẽ từ Đường chuyển sang Tống chính là lúc thế cuộc rẽ sang một hướng khác. Người ta bắt đầu cày cấy tinh canh, giống lúa Chiêm Thành cũng được truyền vào. Nông dân làm ruộng, lương thực dư thừa ngày một nhiều. Các hoàng đế họ Triệu lại đặc biệt coi trọng sĩ nhân. Đám sĩ phu không cần ra chiến trường lập công, chỉ cần đọc sách thi cử là có thể ngồi lên đầu thiên hạ, hưởng sự phụng dưỡng của dân chúng. Vậy tội gì phải mạo hiểm? Đến thời nhà Tống, sĩ phu đã khác hẳn sĩ nhân thời Hán, Đường rồi.
Chu Nguyên Chương ham học thì không cần nói thêm. Hơn nữa, Trương Hy Mạnh còn là người vỡ lòng cho hắn. Vì thế, đối diện với những điều sâu xa như vậy, lão Chu vẫn có thể hiểu được phần nào.
- Quả nhiên, theo ý Trương tiên sinh, Nho gia đã âm thầm đổi khác giữa hai triều Đường, Tống, dần biến thành gánh nặng và xiềng xích. Còn lý học chính là thứ gom hết mọi điều ấy lại. Vị họ Chu cùng họ với ta kia đã để lại tai họa chẳng nhẹ đâu!
Chu Thăng hít sâu một hơi.
Cái lợi hại trong bài viết của Trương Hy Mạnh nằm ở chỗ đó. Nhiều người mắng Chu Hy, phản đối lý học, nhưng chẳng qua chỉ là chửi rủa suông, nông cạn đến mức chẳng đáng để bác bỏ.
Còn Trương Hy Mạnh lại chứng minh được lý học vốn là một thứ khốn kiếp.
Đứng trước sự tiến bộ của nông nghiệp và sự phát triển của sức sản xuất, lý học không hề thuận theo thế cuộc. Trái lại, nó đứng về phía sĩ thân địa chủ, không ngừng tròng thêm xiềng xích lên cổ dân chúng.
Giữ đạo trời, diệt ham muốn của con người. Trước hết, nó bắt mọi người đừng nghĩ ngợi lung tung, nhắm mắt lại, giả vờ như thế giới chưa từng đổi thay, mọi ngày vẫn bình yên như cũ.
Sau đó, nó còn rao giảng rằng chết đói là chuyện nhỏ, mất tiết hạnh mới là chuyện lớn, nhốt chặt đàn bà trong nhà. Nó bắt cả nước phải hy sinh để đám sĩ phu được tiếp tục sống những ngày nhàn nhã sung sướng.
Hậu quả cuối cùng là triều đình liên tiếp thất bại, để người Mông Cổ đoạt mất thiên hạ.
Đứng trước vó ngựa sắt của quân Mông Cổ, những kẻ đọc sách vốn coi khí tiết nặng hơn tất cả lại có không ít người quỳ gối đầu hàng.
Chỉ cần bảo đảm cho ta được ăn ngon mặc sướng, ai làm hoàng đế thì có liên quan gì?
Còn cương thường mà đám văn nhân vẫn coi như tính mạng, ban đầu vốn là khuôn phép giữ gìn trật tự. Về sau, nó lại biến thành công cụ trong tay sĩ nhân. Hễ điều gì có lợi cho chúng thì chúng cứ thế mà làm.
Chu Thăng cứ thở dài mãi, mồ hôi thấm ướt cả áo. Ông bất lực nói:
- Chúa công, nếu không đọc bài viết của Trương tiên sinh, tôi gần như không biết sự độc hại của đám văn nhân sĩ phu lại đã đến mức này. May mà Trương tiên sinh vén mây nhìn mặt trời, nếu không sớm nhổ bỏ cái ung nhọt ấy, về sau chẳng biết thiên hạ còn thành ra thế nào! Chỉ riêng công lao này thôi, Trương tiên sinh cũng đủ sánh vai các bậc thánh hiền thời xưa. Chúa công có được một bậc hiền tài như vậy phò tá, đúng là ông trời ban phúc.
Chu Nguyên Chương ngẩn ra một thoáng.
Nghĩ lại ngày trước, quả thật chính hắn đã nhặt Trương Hy Mạnh về, cứu y một mạng. Nào ngờ gã thiếu niên ấy lại có thể giúp hắn nhiều đến vậy. Xem ra đúng là ông trời thương hắn.
Chu Nguyên Chương hỏi:
- Tiên sinh Phong Lâm, ông ngăn ta giết người, hẳn đã có cách hay hơn rồi?
- Xin chúa công chớ vội! Chuyện này còn phải suy xét thật kỹ.
Chu Thăng vội ngăn hắn lại. Ông quá hiểu thủ đoạn của Chu Nguyên Chương. Trương Hy Mạnh đã phơi bày hết sự đáng ghét của đám người kia, đến cả Lý Thiện Trường cũng bị lôi vào. Chu Nguyên Chương sao có thể dễ dàng bỏ qua?
Chẳng thấy sao? Hai mắt vị chúa công này đã đỏ ngầu rồi.
Qua những lời Trương Hy Mạnh kể, Chu Nguyên Chương nhìn thấy bóng dáng người nhà mình trong đó. Một học thuyết sở dĩ được người đời công nhận, bởi trong thực tế luôn có thể tìm thấy bằng chứng cho nó.
Chẳng hạn, Trương Hy Mạnh nói địa chủ dùng ruộng đất trói chặt tá điền. Chu Nguyên Chương lập tức hiểu ngay. Nhà hắn ngày trước đi thuê ruộng cày, cha hắn thường xuyên phải đến nhà địa chủ làm thuê. Khi còn nhỏ, hắn đã phải đi chăn trâu cho địa chủ, thậm chí suýt bị đánh chết.
Một khi đã thuê ruộng của người ta, gần như cũng thành nô bộc trong nhà địa chủ.
Điều ấy, lão Chu thấm thía hơn ai hết.
Thử nghĩ xem, nếu cả nhà họ Chu năm xưa sống dưới sự cai trị của Chu Nguyên Chương hiện giờ, cuộc đời họ sẽ ra sao?
Trước hết, phần lớn họ sẽ không cần thuê ruộng. Nhà họ sẽ có một mảnh đất của riêng mình, chẳng phải nộp tô cho địa chủ.
Mẹ hắn, chị cả, chị hai đều khéo léo đảm đang. Họ có thể vào xưởng dệt làm việc, kiếm tiền đỡ đần gia đình, để cả nhà được ăn no.
Có lẽ bản thân hắn cũng không cần đi chăn trâu, mà sẽ được đến trường học chữ.
Anh hai cũng không phải đi ở rể. Hắn có thể đường đường chính chính cưới vợ, sống những ngày yên ổn, thoải mái.
Đôi mắt Chu Nguyên Chương dần nheo lại. Hắn chìm vào những tưởng tượng xa xôi. Nếu khi ấy mọi chuyện diễn ra như vậy, trên đời còn có thủ lĩnh nghĩa quân Chu Nguyên Chương hay không?
Hẳn là không.
Biết đâu nhờ đầu óc lanh lợi, hắn còn có thể thi đỗ, vào nha môn làm một viên thư lại. Sau đó, giữa những ánh mắt ngưỡng mộ của mọi người, hắn bình lặng, vững vàng sống hết một đời.
Đến khi về già, con cháu vây quanh, người người kính cẩn gọi một tiếng Chu lão thái gia.
Cuộc đời ấy thật tốt biết bao!
Chu Nguyên Chương bỗng nhe miệng cười, thậm chí còn bật thành tiếng.
Chu Thăng giật mình, vội hạ giọng gọi hắn. Chu Nguyên Chương lắc lắc đầu. Đã lớn từng này rồi, còn nằm mơ chuyện ấy làm gì?
Nhà hắn đã hết đường cứu chữa. Nhưng dưới sự cai trị của hắn, hắn có thể giúp nhiều gia đình khác được sống những ngày tốt đẹp, biến những giấc mơ thành sự thật.
Chu Nguyên Chương nói:
- Tiên sinh Phong Lâm ngăn ta giết người, vậy hẳn đã nghĩ ra cách hay hơn rồi?
Chu Thăng vội đáp:
- Chúa công, những kẻ đáng giết, bên phía Lý tiên sinh sẽ không bỏ qua. Chỉ là vừa rồi tôi chợt nghĩ, Trương tiên sinh viết được thấu đáo, rõ ràng đến thế, e rằng từ lâu đã đủ sức tự lập thành một học phái. Chúng ta cần gì tiếp tục dùng những lời lẽ cũ kỹ của lý học Tống Nho? Sao không dựa vào chủ trương của Trương tiên sinh, giải thích lại cương thường, đặt ra quy củ mới, rồi dạy dỗ quan lại và dân chúng?
Chu Nguyên Chương tò mò hỏi:
- Dạy dỗ quan lại và dân chúng ư? Dạy thế nào?
Chu Thăng cười nói:
- Dĩ nhiên là đưa những bài viết ấy vào nội dung bắt buộc trong các kỳ thi. Chúa công chẳng phải vẫn đang dạy các tướng lĩnh trong quân đội đọc sách biết chữ hay sao? Chi bằng làm cho đến nơi đến chốn, để các trường học ở mọi cấp, cả trong quân đội, đều học bài viết của Trương tiên sinh. Sau đó lấy lời chú giải của ông ấy làm căn cứ giảng dạy, đưa vào nội dung thi cử. Làm như vậy thì chẳng lo đám người đọc sách không hiểu những đạo lý này nữa. Chẳng bao lâu, lý học sẽ tan như băng gặp nắng. Lý học phải chết, học thuyết của Trương tiên sinh phải hưng thịnh!
Hai mắt Chu Nguyên Chương sáng lên. Hắn thích thú vô cùng, không nhịn được phải khen:
- Dùng Trương phu tử thay cho Chu phu tử! Hay lắm!