Một lời của Chu Nguyên Chương đã khép lại cuộc tranh luận gay gắt ấy… Nhưng chấn động mà nó gây ra thì lan đi rất xa, dư âm dập dờn mãi, thậm chí càng lúc càng dữ dội.
Trước hết phải nói đến việc lão Chu tập hợp đủ ba phe văn võ. Các tướng võ tuy không chen miệng vào cuộc tranh luận, song ai nấy đều vểnh tai nghe, ít nhiều cũng hiểu ra được vài điều.
Chẳng hạn, Lý Thiện Trường gần như đang lên tiếng khen ngợi kẻ địch của họ. Lưu Bá Ôn đứng ra bênh vực các huynh đệ chiến sĩ, lời lẽ sắc bén đối chọi với phe Lý Thiện Trường.
Còn Trương tiên sinh thì không chỉ đứng về phía các tướng võ, mà còn tiến thêm một bước, đứng về phía dân chúng. Bởi vậy, thượng vị mới khen hắn là lương tâm của quân Chu gia.
Một bề tôi được chủ thượng đánh giá cao đến mức ấy, quả thật khiến người ta khó tin.
Nhưng đặt lên người Trương Hy Mạnh, lời khen ấy lại hợp tình hợp lý đến lạ.
Các tướng võ ít nhiều đều mang ơn Trương Hy Mạnh. Nay họ còn biết Trương tiên sinh thật lòng đứng ra nói giúp mình, cộng thêm bằng chứng trong sạch rành rành đã được bọn trộm cướp chứng thực từ trước…
Trương Hy Mạnh học vấn uyên bác, phẩm hạnh thanh liêm, lại thật lòng đối đãi với mọi người, luôn đứng về phía họ. Thử hỏi trong quân, ai dám không phục?
Trương Hy Mạnh không kết bè kéo cánh, không lôi kéo đám võ phu, cũng chẳng vì lợi riêng mà tụ tập một nhóm người. Nhưng không thể phủ nhận, một khi hắn đã lên tiếng, không vị tướng nào dám bỏ ngoài tai.
Hơn nữa, mọi người cũng lờ mờ nhận ra, đây là một đội nghĩa quân lấy người nghèo khổ làm nòng cốt. Bọn họ quả thật có những điểm khác trước, không thể cứ nhìn mình bằng con mắt cũ nữa.
Phản ứng trong quân diễn ra chậm rãi, âm thầm như mưa bụi thấm đất.
Nhưng với hai phe còn lại, ảnh hưởng ấy lại đến ngay trước mắt, khiến họ chấn động sâu sắc.
Người đầu tiên phải kể đến Lưu Bá Ôn. Hắn là kẻ biểu hiện tích cực nhất, từ đầu đến cuối vẫn đứng về phía Trương Hy Mạnh. Chẳng qua hắn chỉ nghĩ rằng cần quan tâm đến cảm nhận của người trong nhà, còn chuyện gọi hồn một trung thần của Đại Nguyên thì quả thực không thích hợp.
Nhưng đến đoạn cuối Trương Hy Mạnh nói ra, hắn chẳng khác nào đã nói rõ cho tất cả mọi người biết: Cho dù triều Đại Nguyên có bị lật đổ, cũng không nên gọi hồn những kẻ như Thạch Mạt Nghi Tôn.
Bởi ngoài lòng trung nghĩa, còn phải xét lập trường!
Quân Chu gia do dân nghèo hợp thành. Sau này dựng nước, ắt cũng phải đứng về phía người nghèo. Chủ trương cốt lõi của họ là chia đều ruộng đất. Nhìn từ góc độ ấy, Thạch Mạt Nghi Tôn không chỉ đơn giản là kẻ đối đầu với quân Chu gia, cũng không chỉ là tên tử trung của triều Đại Nguyên.
Hắn còn là kẻ hưởng lợi từ triều Đại Nguyên. Chức Phó Vạn hộ thế tập, gia sản ruộng đất, khỏi cần nói cũng biết nhiều đến đâu. Hắn liều chết chống lại quân Chu gia, thà để cả nhà chết sạch cũng không chịu khuất phục, là bởi chủ trương của quân Chu gia đã chạm đến gốc rễ lợi ích của hắn!
Sau khi Tống Liêm trở về, hắn cứ nhắc mãi với Lưu Bá Ôn:
- Bá Ôn huynh, nếu quả thật là vậy, liệu chúng ta có thể tạm chậm bước, đừng ép quá gấp hay không? Nhỡ đâu người trong triều Nguyên đều giống Thạch Mạt Nghi Tôn, chẳng phải chúng ta sẽ bước đi khắp nơi đều khó khăn sao?
Lưu Bá Ôn cười khẽ:
- Cảnh Liêm huynh, sao huynh vẫn còn hồ đồ thế?
Tống Liêm giật mình:
- Bá Ôn huynh nói vậy là có ý gì?
- Trước kia, Trương tướng từng nói rộng về nguyên nhân triều Nguyên suy bại, phá tan những ảo tưởng của chúng ta về chuyện thay triều đổi đại. Hắn đưa ra mười sáu chữ: đuổi giặc Hồ, khôi phục Trung Hoa, chia đều ruộng đất, cứu giúp dân lành. Khi ấy, ta chỉ nghĩ hắn muốn tập hợp lòng người. Đến hôm nay ta mới hiểu, hắn muốn dựng lại đạo đức, gây dựng lại nền luân thường!
Tống Liêm cau chặt mày. Thoạt nghe, hắn không sao tin nổi. Những thứ đã nối dài suốt nghìn năm, lẽ nào dễ dàng lật đổ đến thế? Trương Hy Mạnh cũng chỉ là người phàm, đâu phải thần tiên!
Nhưng ngẫm kỹ, lời ấy dường như cũng không phải vô lý.
- Bá Ôn huynh, chuyện ca ngợi Thạch Mạt Nghi Tôn là vì cương thường Nho gia, vì lòng trung nghĩa khí tiết. Còn đoạn cuối Trương tướng nói lại nhắm vào việc Thạch Mạt Nghi Tôn chèn ép dân chúng, ngồi không hưởng máu mồ hôi của dân…
- Đúng vậy! Cảnh Liêm huynh quả nhiên tinh tường!
Lưu Bá Ôn nghiêng người về phía trước:
- Những lời Trương tướng nói, ít nhất ta đã nhìn ra ba tầng ý nghĩa. Tầng sau sâu hơn tầng trước, khiến ta phải khâm phục đến tận đáy lòng!
Tống Liêm rùng mình, vội nói:
- Xin được nghe cao kiến!
- Tầng thứ nhất dĩ nhiên là phân rõ địch ta. Không thể bỏ mặc anh hùng của phe mình, quay sang tâng bốc kẻ địch!
Tống Liêm gật đầu:
- Không sai. Tầng này Bá Ôn huynh cũng đã nghĩ tới.
Lưu Bá Ôn nhếch miệng cười khổ. Tầng đầu tiên quả thật hắn đã nghĩ ra, nhưng hai tầng sau thì vượt ngoài dự liệu.
- Tầng thứ hai mà Trương tướng muốn nói là mối quan hệ giữa sức mạnh của quốc gia và luân thường Nho gia. Điều gì có lợi cho quốc gia, điều gì đáng để tôn kính theo luân thường, hai chuyện ấy không phải lúc nào cũng là một. Giữa đó ẩn chứa sự xung đột giữa quốc gia và Nho gia.
Tống Liêm trầm ngâm hồi lâu, cố nhớ lại chuyện lúc trước. Hắn vốn có tài đọc qua là nhớ, chẳng bao lâu đã nói:
- Khi ấy là Phong Lâm tiên sinh đứng ra tiếp lời. Ông ta phản đối việc tách Nho gia khỏi quốc gia.
Lưu Bá Ôn cười khẽ:
- Ông ta chẳng qua chỉ cố cãi cho được mà thôi. Nếu Trương tướng hỏi thẳng thượng vị rằng các đại thần nên đứng về phía quốc gia hay đứng về phía Nho gia, huynh đoán xem Chu Thăng sẽ trả lời thế nào?
Tống Liêm không nhịn được, hít sâu một hơi:
- Nếu hỏi như vậy thì chẳng khác nào ép người ta phải tự bộc lộ tâm can.
Lưu Bá Ôn mỉm cười:
- Đúng thế. Đây cũng là chỗ Trương tướng nhân hậu. Tầng thứ ba của hắn rơi xuống nơi dân chúng. Lòng trung nghĩa của Thạch Mạt Nghi Tôn không phải vì bản thân hắn cao quý đến đâu, mà là để bảo vệ lợi riêng! Lợi riêng ấy là gì? Vì sao đáng để hắn kéo cả nhà chết theo? Chính là bóc lột dân chúng, vét sạch mồ hôi nước mắt của họ, liều chết chống lại việc chia ruộng, không muốn dân chúng được hưởng lợi! Người chết vì tiền, chim chết vì mồi. Một kẻ chỉ biết làm chuyện đê hèn như vậy thì có gì đáng gọi là trung nghĩa?
Tống Liêm chấn động mạnh. Hắn lặng lẽ sắp xếp lại mọi chuyện, cuối cùng cũng hiểu ý Lưu Bá Ôn.
Nho gia quả thật từng nói dân là trọng, xã tắc đứng sau. Nho gia cũng nói phải thi hành chính sách nhân từ, thương yêu dân chúng. Nhưng cốt lõi của Nho gia vẫn là luân thường đạo đức.
Nhất là từ khi Lý học nổi lên, khuynh hướng ấy càng rõ rệt. Suốt ngày bàn về đạo lý, khí chất, lòng người, dù tuyên truyền đến đâu thì cũng chỉ quanh quẩn trong giới sĩ phu, tự mình mua vui với nhau. Những lời ấy hoàn toàn rời xa dân chúng, lơ lửng tận trên trời.
Chuyện Thạch Mạt Nghi Tôn đã phơi bày rất rõ căn bệnh trong cách đánh giá của Nho gia. Theo quan điểm ấy, hắn đúng là một nghĩa sĩ điển hình. Dù hắn là kẻ địch, người ta vẫn phải tôn trọng, vẫn phải ca ngợi lòng trung nghĩa của hắn.
Nhưng làm như vậy chắc chắn sẽ khiến nhiều người không thông, thậm chí làm lung lay lòng quân.
Nếu không có Trương Hy Mạnh, hai bên ắt sẽ tranh cãi mãi, người nói có lý của người, kẻ nói có lẽ của kẻ, rồi mọi chuyện rối tung chẳng biết đến bao giờ.
Thế nhưng Trương Hy Mạnh đã đưa ra một câu trả lời ở tầm cao hơn.
Chúng ta phải nhìn xem Thạch Mạt Nghi Tôn có thật lòng đứng về phía dân chúng hay không?
Rõ ràng là không!
Hắn là Phó Vạn hộ thế tập của triều Đại Nguyên. Vì triều Đại Nguyên, hắn thà để cả nhà chết theo, nhất quyết chống lại quân Chu gia đến cùng. Vậy thì làm sao hắn có thể chấp nhận chia ruộng, chấp nhận chủ trương của quân Chu gia?
Đứng trên lập trường của dân chúng, nhìn mọi chuyện sát với cuộc sống của họ, rồi quay lại nhìn Thạch Mạt Nghi Tôn, sẽ thấy hắn chỉ là một tên khốn kiên quyết chống trời! Hắn chẳng có nửa điểm đáng thương. Bị loạn tiễn bắn chết còn là quá nhẹ cho hắn.
Cả nhà chết sạch cũng chỉ là trừ đi một đám tai họa mà thôi.
Kẻ nào chống lại dân chúng, kẻ đó đáng phải chịu kết cục như vậy!
Toàn thân Tống Liêm run lên. Hắn bừng tỉnh như vừa thoát khỏi một giấc mộng:
- Ta hiểu rồi. Đúng như Bá Ôn huynh nói… Từ khi đưa ra mười sáu chữ ấy, Trương tướng đã bắt đầu giải thích lại luân thường, định lại đạo đức!
Lưu Bá Ôn bật cười lớn:
- Không sai! Thượng vị có tấm lòng của bậc đế vương, dung nạp cả bốn biển. Trương tướng có tầm vóc của bậc thánh hiền, thấu suốt chuyện xưa nay. Đấng vua sáng gặp được bề tôi hiền, chỉ cần có một trong hai người ấy cũng đủ khiến thiên hạ yên ổn. Nay cả hai người đều ở đây, chuyện đuổi giặc Hồ, khôi phục Hoa Hạ, dựng nên nghiệp lớn đã có thể trông mong!
Tống Liêm càng chấn động. Hắn im lặng hồi lâu, rồi mới chậm rãi nói:
- Bá Ôn huynh, xem ra huynh định theo Trương tướng đến chết cũng không đổi rồi?
- Ừ! Trước kia, chúng ta tự vạch đất nhốt mình, tầm mắt và khí phách đều quá nhỏ hẹp. Cảnh Liêm huynh, đây là cơ hội nghìn năm chưa từng có. Huynh chớ để vuột mất!
Lưu Bá Ôn nói rất nhiệt thành.
Tống Liêm cười khẽ hai tiếng:
- Ta ư? Ta chỉ là kẻ múa bút, chưa chắc có được bản lĩnh lớn đến vậy. Nhưng ta vẫn bằng lòng phất cờ hô vang cho Trương tướng, góp chút sức mọn.
Lưu Bá Ôn vui vẻ gật đầu. Tuy Trương Hy Mạnh không thích kết bè kéo cánh, nhưng một sự nghiệp lớn như vậy, nếu không có đủ người ủng hộ thì chắc chắn không thể thành công.
Nói đến đây, lại phải nhắc tới Lý Thiện Trường và những người kia.
Xung đột giữa họ với Trương Hy Mạnh, xét cho cùng vẫn nằm ở cách đối đãi với dân chúng. Muốn họ thật lòng chấp nhận lấy việc dân chúng có được lợi hay không làm thước đo, quả là khó hơn lên trời!
Có quá nhiều người xem dân chúng như đàn cá mặc sức bắt, chỉ biết vét cạn ao hồ trước mắt, chẳng hề nghĩ đến ngày mai.
Đằng sau việc họ ra sức bảo vệ luân thường Nho gia, thật ra là bảo vệ lợi ích của chính mình.
Nói cách khác, đám người ấy đã lộ ra ý định thay thế những kẻ đứng trên đầu thiên hạ của triều Đại Nguyên, trở thành lớp người có quyền có thế mới.
Dĩ nhiên, chuyện ấy khi này mới chỉ manh nha, chưa thể tùy tiện kết tội người ta. Lão Lý hiện giờ vẫn là vị đại thần đắc lực nhất dưới trướng Chu Nguyên Chương. Năng lực làm việc của hắn cao đến mức khó tin. Từ điều động mọi nguồn lực cho đến duy trì hậu cần, hắn đều là thiên tài trong số những thiên tài.
Nhưng cứ theo đà này, những cuộc tranh đấu về sau còn dữ dội hơn nhiều.
Lưu Bá Ôn trở thành người ủng hộ trung thành nhất của Trương Hy Mạnh, tích cực đi lại khắp nơi, tìm cách kéo về thêm những người cùng chí hướng.
Ngoài ba phe ấy, còn có một phe quan trọng nhất, chính là Chu Nguyên Chương!
Hắn là người đưa ra quyết định cuối cùng, đồng thời giữ Trương Hy Mạnh ở lại để nói chuyện riêng.
- Những điều tiên sinh nói, ta đều hiểu cả, trong lòng cũng rất tán thành. Nhưng nếu không nhờ tiên sinh chỉ điểm, biết đâu ta đã nghe theo đám người kia, làm lễ an táng trọng thể cho cái thằng cháu khốn kiếp ấy rồi!
Trương Hy Mạnh không nhịn được bật cười:
- Chúa công, thật ra chuyện này còn một tầng đạo lý nữa. Khi xử lý vụ Hồ Tam Xá, trực giác của chúa công là đúng. Pháp luật quốc gia phải đặt lên trên hết, cho dù đại tướng phản bội cũng quyết không dung thứ. Chỉ cần giữ luật làm đầu thì sẽ không sai. Chớ để thứ đạo đức được người ta tung hô làm rối loạn lòng mình. Không phải đạo đức không quan trọng, pháp luật cũng phải hợp tình người. Nhưng không thể để đạo đức chà đạp pháp lệnh, càng không thể để đạo đức đứng cao hơn tất cả.
Chu Nguyên Chương thoáng có điều suy nghĩ. Thật ra hắn đã nhận ra điểm mấu chốt ẩn sau chuyện này.
Là thủ lĩnh, hắn nắm quyền chấp pháp cao nhất. Luật lệ và quy củ thế nào, người quyết định sau cùng vẫn là hắn.
Nhưng đạo đức thì khác. Nhất là đối với Nho gia, quyền giải thích đạo đức lại không nằm trong tay hắn.
- Tiên sinh luôn nghĩ cho ta mọi bề, ta ghi nhớ trong lòng rồi. Chỉ là còn một chuyện, muốn thật sự dựng lại luân thường, e rằng không dễ. Không thể chỉ bằng vài câu nói ở đây mà quyết định được.
Trương Hy Mạnh gật mạnh đầu:
- Chúa công sáng suốt. Thật ra việc chúng ta tế điện Tông Trạch, giảng giải lịch sử, chính là đang làm chuyện ấy. Nay lại có những tướng sĩ trung dũng lấy thân mình hy sinh vì nước, càng phải ban thưởng thật hậu. Xử trí Hồ Tam Xá là đặt pháp luật lên trên hết. Khen thưởng tướng sĩ trung dũng là phân định rõ điều gì đáng vinh, điều gì đáng nhục. Còn tên cháu kia thì vừa hay giúp chúng ta phân rõ địch ta. Mọi chuyện đã rành mạch như vậy, chúa công tự nhiên sẽ thu phục được lòng người, đi đến đâu cũng không ai địch nổi!
Nghe hắn nói đến đó, lão Chu bật cười sảng khoái, trong lòng hoàn toàn tâm phục.
Mọi chuyện đã thông. Thông suốt từ đầu đến cuối!
- Tiên sinh, ta định đến Chư Kỵ thăm hỏi các tướng sĩ, rồi đem những điều tiên sinh nói biến thành việc làm.
Chu Nguyên Chương ngẫm nghĩ một lát, lại nói:
- Ta định chia cho gia đình các tướng sĩ đã hy sinh thêm một phần ruộng đất, miễn thuế ruộng cho nhà họ, sắp xếp cho con cái họ được đến trường, lại dựng bia ghi công tại quê hương họ…
Lão Chu nói một mạch rất nhiều điều, gần như đã tính đủ mọi mặt.
- Tiên sinh thấy còn gì cần bổ sung không?
Trương Hy Mạnh mỉm cười:
- Chúa công đã nghĩ đến cả rồi. Nếu nhất định muốn thần nói thêm, ngoài những thứ thiết thực ấy, còn phải ban cho các tướng sĩ đã hy sinh một danh dự xứng đáng. Phải khiến địa vị của họ được mọi người kính trọng. Hễ nhắc đến họ, ai nấy đều phải giơ ngón tay cái lên khen ngợi! Hãy xem họ là khuôn mẫu cho người đời noi theo, chứ đừng chỉ coi những kẻ đọc sách thành tài, suốt ngày nói chuyện chữ nghĩa kia mới là người đáng trọng.