Lưu Cơ là người thôn Vũ Dương, núi Nam Điền, xã Cửu Đô, huyện Thanh Điền, tỉnh Chiết Giang. Năm hai mươi ba tuổi, ông thi đỗ tiến sĩ. Ở tuổi ấy mà đỗ tiến sĩ dưới triều Nguyên, không thể nghi ngờ, ông là một tay học trò xuất sắc của vùng quê nhỏ.
Nhưng triều Nguyên tối tăm, khắp nơi thiên tai, khởi nghĩa nổi lên liên miên. Đường làm quan của Lưu Cơ cũng lận đận đủ bề. Ông từng làm huyện thừa, chuyên coi việc hành chính trong huyện, nhưng vì ra tay trấn áp cường hào nên bị chúng hãm hại, đành mất chức. Sau đó ông làm phó đề cử ở trường Nho học, phụ trách kỳ thi của tỉnh. Rồi ông lại đàn hặc quan Ngự sử, song chẳng có ai chống lưng, cuối cùng còn bị cách chức.
Mấy năm trước, ông tìm đến chỗ Âu Dương Tô, mở trường dạy học ở Đan Đồ, truyền chữ nghĩa cho đám học trò. Từ đó, hai người kết tình bằng hữu sâu đậm.
Sau này quân Khăn Đỏ Thiên Hoàn đánh vào Hàng Châu, Lưu Cơ lại trở về quê, tập hợp trai tráng trong vùng để đàn áp quân Khăn Đỏ.
Nói cho đúng, triều Nguyên cũng từng có một Tăng Quốc Phiên như vậy.
Đáng tiếc, Lưu Cơ không gặp được vận may như Tăng Quốc Phiên. Ông chỉ làm đến chức đô sự của tỉnh. Ông còn từng tìm cách nịnh bợ Thoát Thoát, hết lời ca tụng công lao dẹp quân Khăn Đỏ ở Từ Châu.
Dạo trước, khi Thoát Thoát kéo quân xuống phía nam, Lưu Cơ cũng tích cực chạy vạy, mong được vị thái sư để mắt tới, từ đó đường quan lộ rộng mở.
Khổ nỗi, người ta căn bản chẳng biết trên đời có Lưu Cơ. Ông chỉ còn cách đứng nói một mình giữa khoảng không.
Đọc đến đây, có phải thấy vị này khác xa Lưu Bá Ôn nhất thống giang sơn trong truyền thuyết không?
Có khi nào là hàng giả?
Không phải đâu. Đó chính là nửa đời trước của Lưu Bá Ôn. Thậm chí đến khi đại quân lão Chu kéo tới, ông còn chạy về quê Thanh Điền ẩn náu hơn một năm. Sau này Chu Nguyên Chương vừa dụ dỗ vừa ép buộc, mới lôi được ông ra.
Sau khi làm bề tôi cho lão Chu, Lưu Cơ cũng đôi lần nhớ về triều Nguyên. Ông nghĩ mình đã phụng sự triều đình suốt hai mươi năm, vậy mà chỉ trong một đêm đã quay lưng, thật là phụ ơn bạc nghĩa. Nói chung, chức quan này ông làm không được thoải mái cho lắm.
Còn việc lão Chu phong cho ông tước Thành Ý Bá, trong đó cũng có dụng ý sâu xa.
Dù thế nào, Lưu Cơ với Chu Nguyên Chương cũng chẳng thể sánh với mối quan hệ quân thần mẫu mực nghìn đời như Gia Cát Lượng và Lưu Bị. Còn những truyện diễn nghĩa đời sau không ngừng nâng cao địa vị của Lưu Bá Ôn, ấy lại là chuyện khác, không cần nhắc đến.
Lưu Cơ lúc này vẫn ở Chiết Đông, chỉ huy một nhóm trai tráng trong vùng, phụ trách đánh dẹp quân Khăn Đỏ tại các nơi như Xứ Châu. Nhưng quân Khăn Đỏ ở vùng này không mạnh bằng Trung Nguyên, còn Phương Quốc Trân thì nay ngả bên này, mai nghiêng bên khác, lòng dạ chẳng kiên định.
Bởi vậy, Lưu Cơ khá nhàn rỗi, không có nhiều trận mạc phải lo.
Cũng nhờ thế, ông mới có thời gian nhìn khắp cục diện thiên hạ.
Nhưng càng nhìn, ông càng bất an.
Trước đây, ông từng dâng thư ca ngợi Thoát Thoát, cho rằng đám giặc Khăn Đỏ chẳng đáng lo. Chỉ cần triều đình phái đại quân đi đánh, chúng sẽ tan rã ngay.
Ai ngờ Thoát Thoát lại đại bại. Lưu Cơ lập tức lúng túng, hóa ra bậc thần tiên sống cũng có lúc đoán sai.
Sau thảm bại ở Cao Bưu, triều Nguyên đã mất đội quân tinh nhuệ vốn là chỗ dựa sinh tồn. Từ đó chỉ còn biết dựa vào quân của địa chủ, cùng thế lực các phiên vương ở Thiểm Tây và nhiều nơi khác để gắng gượng. Nhìn thế nào cũng thấy sắp tiêu vong.
Còn phía quân Khăn Đỏ, Đại đế Thiên Hoàn Từ Thọ Huy từ trong núi đánh ra, khí thế như cầu vồng, chiếm được một vùng đất rộng lớn ở Hồ Quảng.
Lưu Phúc Thông lập Tiểu Minh Vương làm chủ, nay đã giương cờ Bắc phạt.
Trương Sĩ Thành dựa vào đại thắng ở Cao Bưu, thu nạp quân mã lên đến một, hai trăm nghìn, chiếm cứ Hoài Đông.
Có thể nói triều Đại Nguyên đã lâm vào cảnh chao đảo như thuyền giữa giông bão.
Nhưng giữa đám hào hùng cát cứ ấy, kẻ khiến Lưu Cơ đau đầu nhất vẫn là Chu Nguyên Chương!
Không sai, lần này Lưu Cơ nhìn rất chuẩn.
Khác với những tay anh hùng thời loạn chỉ lo kéo quân, chiếm đất, Chu Nguyên Chương ngay từ đầu đã có chủ trương rõ ràng: đánh cường hào, chia đều ruộng đất, thu phục lòng dân, trừ bỏ những thói tệ của triều đình. Làm trọn những việc ấy, lão Chu đã khiến người ta thấy thấp thoáng khí tượng của một triều đại mới.
Tuy ông chưa xưng đế, thậm chí còn chưa xưng vương, nhưng thế lực ấy đã thành hình.
Gần đây, ông lại vượt sông Trường Giang, thế tiến như nước vỡ bờ. Hạ Đồng Lăng, chiếm Thái Bình, tiến vào Kim Lăng. Cứ thế đánh đâu thắng đó, nay quê nhà ông cũng sắp chẳng còn an toàn.
Nếu Chu Nguyên Chương đem quân đánh tới, mình phải làm sao?
Lưu Bá Ôn ăn ngủ không yên, ngày đêm nghĩ cách đối phó.
Đúng lúc ấy, một lá thư của bạn cũ lại khiến ông kinh hãi hơn nữa!
- Giặc họ Chu định mở khoa thi, còn muốn lấy đỗ một lần đến mấy trăm người ư? Khí phách lớn thật, dã tâm cũng chẳng nhỏ!
Lưu Cơ đọc đi đọc lại lá thư. Âu Dương Tô phân tích một số chủ trương của Chu Nguyên Chương, chẳng hạn như nghiêm trị cường hào, chia ruộng cho dân. Ông còn gửi kèm cương lĩnh chia ruộng của quân nhà họ Chu, lại kể rằng quân nhà họ Chu ở Dương Châu đã niêm phong lầu xanh, nghe nói lầu xanh ở Kim Lăng cũng sắp bị đóng cửa.
Đáng chú ý hơn cả, Chu Nguyên Chương đã xử tử Chu Nhất Đẩu, giết nhiều quan lại, dọn sạch đám đầu sỏ ở Kim Lăng. Giờ ông còn muốn mở khoa thi tuyển người tài.
Âu Dương Tô kể lể đủ điều, chỉ muốn hỏi Lưu Cơ nghĩ sao. Quân Khăn Đỏ của Chu Nguyên Chương có thể tiến xa hơn nữa không, hay chẳng khác nào cái đuôi thỏ, chẳng kéo dài được bao lâu?
Từ nhỏ Lưu Cơ đã nổi tiếng là thần đồng. Dù đường làm quan gập ghềnh, ông cũng từng làm quan nhiều năm, nay lại chỉ huy trai tráng trong vùng đánh dẹp quân Khăn Đỏ.
Lưu Cơ hiểu rất rõ dân chúng mong muốn điều gì!
Ruộng đất!
Chỉ riêng hai chữ ấy đã đủ lay động bảy phần lòng người trong thiên hạ.
Thêm vào đó là nghiêm trị cường hào, đóng cửa lầu xanh, mở khoa thi tuyển người tài. Làm trọn những việc ấy, ít nhất chín phần rưỡi lòng dân sẽ quay về với Chu Nguyên Chương!
Nếu quả đúng như vậy, nghiệp lớn của giặc họ Chu có thể thành, ngôi bá chủ cũng nằm trong tầm tay!
Lưu Bá Ôn hoàn toàn rối bời.
Chẳng lẽ triều Đại Nguyên mà ông phụng sự hơn hai mươi năm sắp tiêu vong thật sao?
Cuối cùng, kẻ họ Chu này sẽ đoạt lấy giang sơn ư?
Không thể nào!
Lưu Cơ nghĩ trước tính sau, quyết định dâng thư lên triều đình, tìm cách tập trung lực lượng, trước hết diệt trừ giặc họ Chu. Còn hạng người như Trương Sĩ Thành thì có thể tạm gác lại. Nếu thiếu binh lực, vậy hãy khuyến khích các địa chủ tự lập quân, để cường hào và trai tráng trong vùng cùng ra tay. Tóm lại, mọi người hợp sức trước tiên giết Chu Nguyên Chương đã.
Người này mà không chết, Đại Nguyên ắt diệt vong!
Lưu Cơ cầm bút viết liền một mạch, đến tận canh ba mới xong.
Viết xong, ông lại ngồi đọc đến sáng. Rồi bỗng xé nát lá thư, thở dài não nuột. Thoát Thoát còn sống, ông dâng thư cũng chẳng ích gì. Nay Thoát Thoát đã chết, còn ai buồn để tâm đến lời ông nữa?
Thân phận thấp kém, lời nói chẳng ai nghe. Huống hồ những điều ông viết cũng chỉ dựa trên thư của bạn cũ. Quân nhà họ Chu rốt cuộc ra sao, ông vẫn chưa biết. Biết đâu chúng chỉ giỏi nói lời hay ý đẹp, thực chất lại chẳng làm nên trò trống gì?
Nói gì thì nói, phải đích thân xem xét trước đã!
Đợi tìm hiểu rõ thực lực quân nhà họ Chu, dù là chống giặc Khăn Đỏ hay dâng thư hiến kế cho triều đình, ông cũng sẽ có căn cứ.
Khi còn làm huyện thừa, Lưu Cơ đã thích tự mình xuống các làng xã, tìm hiểu nỗi khổ của dân chúng, xem xét đời sống nơi thôn dã.
Lần này, ông cũng quyết định lên đường, tận mắt xem hư thực của quân nhà họ Chu.
Vừa hay họ đang mở khoa thi tuyển người tài. Ông có thể nhân dịp này xem thử những bậc anh tài trong thiên hạ có muốn theo Chu Nguyên Chương không.
Nếu quả thật nhân tài tụ hội… vậy thì khí số của triều Đại Nguyên…
Lưu Bá Ôn thở dài trong dạ. Ông quả thực chẳng phải nhân vật quan trọng gì. Chức quan chỉ là hư vị, dưới tay có một nhóm trai tráng trong vùng.
Mỗi lần dâng thư, ông đều xin tiền. Người của tỉnh Chiết Giang hẳn mong ông biến mất cho xong!
Thế là Lưu Bá Ôn dẫn theo hai thư đồng, rời quê trong đêm, lên đường không nghỉ. Ông không ghé Đan Đồ thăm Âu Dương Tô, mà đi thẳng đến Kim Lăng.
Lưu Bá Ôn không phải kẻ lỗ mãng. Ông đã tính kỹ, mình chẳng có tiếng tăm gì, cứ lẫn vào Kim Lăng rồi dò hỏi tình hình là được.
Chỉ xem qua thôi.
Nào ngờ Lưu Bá Ôn đã đánh giá thấp quân nhà họ Chu. Như đã nói trước đó, khi thu thuế ở Thù Châu, Trương Hy Mạnh cho dựng trạm thu thuế tại các ngả đường. Ai chở hàng đi qua đều phải đăng ký, định giá hàng hóa rồi nộp thuế. Nộp xong, họ sẽ nhận được giấy chứng nhận đã đóng thuế. Có tờ giấy ấy trong tay, người ta có thể đi lại thông suốt trong vùng do quân nhà họ Chu cai quản.
Gần đây họ vừa chiếm được Kim Lăng, tất nhiên cũng dựng trạm thu thuế ở đây. Ngoài ra, người từ nơi khác đến còn phải khai báo.
Người phụ trách chính là Khang Mậu Tài. Vì lập công lớn trong chiến dịch trừ khử Chu Nhất Đẩu, ông được Trương Hy Mạnh trọng dụng, giao cho nhiệm vụ thu thuế ở Ứng Thiên.
Tiện thể, ông cũng phụ trách ghi danh người từ nơi khác đến.
Đến đây làm gì?
Thăm thân hay thăm bạn thì ghi tên người thân, bạn bè ra.
Đến buôn bán thì khai rõ mặt hàng kinh doanh.
Chỉ đi ngang qua thì ghi lại lộ trình.
Còn muốn đi lung tung khắp Kim Lăng ư? Xin lỗi, đại nguyên soái chưa cho phép đâu!
Bị đám người kia tra hỏi, Lưu Cơ ngây ra.
Nhìn cách họ làm việc nghiêm túc cẩn thận, ông biết kế hoạch lẻn vào Kim Lăng xem ra hỏng rồi. Muốn vào thành cũng chẳng được.
Chẳng lẽ ông cứ thế đụng phải bức tường rồi quay về?
Có vẻ Lưu Bá Ôn chưa dễ dàng bỏ cuộc đến vậy.
Ông vừa hay trông thấy một thư sinh trẻ tuổi đứng phía trước, nói với binh lính rằng mình đến dự thi. Binh lính lập tức niềm nở tiếp đón, quan lại bên trong cũng ra hỏi han tử tế.
Mắt Lưu Bá Ôn sáng lên. Ông nghĩ ra cách rồi.
Đến lượt mình, ông cũng nói muốn dự thi. Binh lính nhìn ông, thấy tuổi đã cao, chắc là một lão nho sinh không làm quan được bên triều Nguyên nên mới chạy đến Kim Lăng.
Người lính còn tỏ vẻ thương tình:
- Lão tiên sinh cứ yên tâm. Kỳ thi này không khó đâu. Cấp trên một lòng tìm người tài, xin chúc lão tiên sinh thi đỗ trước nhé!
Lưu Bá Ôn nghe mà ngớ người. Thú vị thật! Tên lính này biết gì mà dám nói thi không khó? Hắn biết được mấy chữ?
Ông đâu hay những binh lính ấy đều là lão binh do Trương Hy Mạnh điều từ quân nhà họ Chu tới. Trong số họ, người xuất sắc đã đọc sách hơn ba năm. Quân doanh giữ kỷ luật nghiêm, không có những chuyện linh tinh làm xao nhãng. Ai học giỏi có thể nhận biết hai, ba nghìn chữ, viết công văn cũng chẳng thành vấn đề.
Trong quân, họ còn phụ trách ghi sổ sách, tính tiền lương và quân nhu, thậm chí đi dò địa hình, vẽ bản đồ.
Kỳ khoa cử lần này ở Ứng Thiên, cấp trên đã nói rõ, cách thi cũng gần giống những kỳ khảo hạch trong quân trước kia. Binh lính còn được dành riêng chỉ tiêu, cho phép họ dự thi. Đợt này sẽ lấy một trăm năm mươi người.
Theo lẽ thường, làm quan chẳng phải một bước lên trời sao?
Các tướng sĩ trong quân hẳn phải tranh nhau dự thi mới đúng.
Nhưng mọi người cũng không ngốc. Khoa cử lần này khác với khoa cử của triều Nguyên. Hơn nữa, trong quân thăng chức còn nhanh hơn, cơ hội cũng nhiều hơn.
Bởi vậy, chỉ những người đã lớn tuổi, sức lực không còn như trước, từng bị thương hoặc có lý do riêng mới tham gia kỳ thi.
Nói cho đúng, tên lính kia bảo với Lưu Bá Ôn rằng kỳ thi không khó, chẳng qua là đàn anh chỉ điểm cho đàn em mà thôi.
Khổ nỗi Lưu Bá Ôn không hiểu ra điều đó. Ông còn cho rằng tên lính kia chẳng biết nông sâu, chỉ nói bừa.
Nhưng chuyện sau đó lại khiến ông càng không ngờ tới. Hóa ra tất cả sĩ tử đi thi đều có lối riêng để vào thành. Sau khi ghi danh, ông nhận thẻ thân phận, rồi được quân nhà họ Chu hộ tống thẳng đến doanh trại.
Để đề phòng gian lận, suốt đường đi họ đều bị trông nom nghiêm ngặt.
Đến doanh trại, mỗi người còn được phát một quyển hướng dẫn thi cử, giới thiệu nội dung và cách làm bài.
Đề thi gồm phần học thuộc, có thơ văn và Tứ thư Ngũ kinh. Để giảm độ khó, phần này được đổi thành điền vào chỗ trống.
Tiếp đó là mấy câu hỏi kiến thức thường thức, chủ yếu hỏi về địa lý núi sông, kinh tế và đời sống dân sinh.
Rồi đến toán học, nhằm kiểm tra khả năng tính toán của thí sinh.
Cuối cùng là một câu hỏi lớn, thí sinh chọn một trong hai. Hoặc viết bài luận bàn, nêu ý kiến về phủ Đại nguyên soái Ứng Thiên. Hoặc dựa vào một vụ án được đưa ra để viết nhận định xử án, đồng thời trình bày cách hiểu của mình về luật pháp.
Nói cách khác, người có văn tài thì có thể làm quan. Người có kinh nghiệm thực tế, dù chỉ hiểu sơ luật pháp, cũng có thể làm quan.
Những thứ ấy với Lưu Bá Ôn đều dễ như trở bàn tay.
Chỉ có điều ông bị nhốt trong doanh trại. Người khác đều vùi đầu ôn tập, còn ông không thể ra ngoài, chỉ đành giả vờ đọc sách. May mà cơm nước trong quân doanh không tệ, bằng không Lưu Bá Ôn đã bực đến phát điên!
Năm ngày sau, Lưu Bá Ôn cùng một đám sĩ tử được đưa từ các doanh trại đến trường thi. Thời gian làm bài cũng không lâu, chỉ nửa ngày. Thi xong là họ được tự do.
Lưu Bá Ôn đã bị giam chân đến phát bực. Ông vội cầm bút làm bài, viết xong từ sớm, rồi khổ sở chờ đến trưa. Cuối cùng, ông theo mọi người nộp bài. Thế là ông cũng được dịp nhìn ngắm Kim Lăng, xem thử quân nhà họ Chu có bản lĩnh đến đâu.
Nhưng chẳng bao lâu, Lưu Bá Ôn nhận ra một chuyện không mấy vui vẻ…
Lỡ thi đỗ rồi, ông phải làm sao đây?