Chương 98: Ba người trong kỳ thi viện (hạ)
Cơn mưa lớn vẫn tuôn ào ào, hạt mưa dày đặc đập lên mái các gian thi cứ lách cách từng trận. Nhưng cơn mưa gió ấy đã bị ngăn ngoài phòng thi của Lý Lăng, chẳng thể khiến hắn phân tâm chút nào. Trước giờ ngọ, hắn đã viết xong cả ba bài văn công văn quan trường, bắt đầu quay sang hai câu hỏi lớn quan trọng nhất.
Mấy câu hỏi phần Ngũ Kinh, hắn chỉ đọc qua một lượt đã có đầu mối, bèn chọn câu thuộc Kinh Xuân Thu mà mình tinh thông nhất để làm văn. Còn khi đọc kỹ mấy câu hỏi phần Tứ Thư vốn dài hơn hẳn, Lý Lăng thoáng sững người. Một lát sau khóe miệng mới cong lên, hắn khẽ nói:
- Đề chắp nối sao? Vị giám khảo lần này đúng là có ý đồ thật, gan cũng đủ lớn đấy.
Tuy hắn chính thức đọc sách mới chỉ độ nửa năm, nhưng xét về kiến thức đã vượt qua nhiều lão thư sinh khổ đọc mười năm. Dù sao thì suốt thời gian qua, Lý Lăng luôn được Ngụy Lương, một cao thủ khoa cử từng đỗ Thám hoa, tận tình chỉ bảo. Ngoài dạy cách viết văn hay hơn, Ngụy Lương còn kể cho hắn biết không ít giai thoại trong khoa cử, trong đó có cả đề chắp nối.
Khoa cử từ đời Tùy Đường trở xuống, trải qua hai triều Tống, Việt phát triển, hình thức thi cử ngày càng thành hệ thống, ngày càng quy củ. Nhưng với triều đình mà nói, việc ra đề cũng vì thế mà ngày càng khó khăn qua từng kỳ thi.
Mấy trăm năm trôi qua, các cuộc thi lớn nhỏ đã lên tới hàng nghìn, thế mà phạm vi ra đề vẫn mãi chỉ quanh quẩn mấy bộ kinh điển ấy. Dẫu có thêm nhiều lối giải thích mới xuất hiện, cũng chẳng thể đáp ứng nổi nhu cầu thi cử. Trong hơn mười năm gần đây, đã có không ít giám khảo kinh ngạc nhận ra mình thật sự không còn đề nào mới mẻ để ra, từng câu từng chữ trong Tứ Thư Ngũ Kinh đều đã bị người xưa dùng qua.
Đến nước ấy, có người nghĩ đến chuyện thay đổi. Thế là trong một kỳ thi địa phương, có viên quan chợt nảy ra ý kỳ lạ, ghép hai câu hoàn toàn không liên quan vào với nhau làm đề, đó chính là đề chắp nối. Nó đã làm khó không ít thí sinh ngay tại chỗ, gây ra náo động không nhỏ, đến mức Bộ Lễ của triều đình cũng phải nghe tiếng.
Thực ra với cách làm cắt xén kinh nghĩa, tự ý ghép đề như vậy, triều đình không hề khuyến khích, nhưng cũng chưa từng ban văn cấm các quan địa phương ra đề chắp nối. Chỉ có các kỳ thi quan trọng như hương thí, hội thí là tuyệt đối không dùng, vì thứ đó thật sự không thể lên bàn cân.
Theo như Lý Lăng biết, ít nhất nhiều năm nay ở vùng hai Hoài chưa từng thấy đề chắp nối xuất hiện trong nơi thi trường quan trọng như viện thí. Không ngờ hôm nay lại có người đem ra dùng, chẳng biết có phải vì chủ khảo lần này không phải học chính của bản tỉnh, nên thả tay hành sự hay không.
Trong đầu Lý Lăng vừa xoay chuyển những ý nghĩ quái gở, nhưng trí não chẳng ngừng nghỉ chút nào, mau chóng phân tích lý giải nghĩa thật trong ba câu hỏi quái đản trước mắt. Đề chắp nối tuy đanh đá, nhưng xét cho cùng vẫn cùng một đạo lý với đề thường: đều phải từ câu đề phân tích ra lời lẽ sâu xa của thánh nhân, rồi lấy đó làm luận điểm mà giải bày một phen. Chỉ khác là nó khảo sát không chỉ mức độ thuộc làu kinh nghĩa, mà còn cả tư duy logic.
Mà là kẻ xuyên không, tư duy logic của Lý Lăng tự nhiên vượt xa các thí sinh khác. Chỉ suy nghĩ một lúc, hắn đã có đầu mối, lập tức chọn câu thứ hai: "Tử vị Nhan Uyên viết, dụng chi tắc hành, xả chi tắc tàng, duy ngã dữ nhĩ hữu thị phu", nghĩa là khi đức Thánh nói với Nhan Uyên rằng được dùng thì ra làm, bị bỏ thì ẩn mình, việc ấy chỉ có ta và ngươi làm được. Câu này tuy cùng trích từ thiên Thuật Nhi trong Luận Ngữ, nhưng lại lấy từ hai đoạn khác nhau. Sau khi lĩnh hội văn ý trong đó, hắn quyết đoán đặt bút, viết ra câu đầu tiên của bài văn:
"Việc ra làm hay ở ẩn của thánh nhân, phải đợi kẻ có tài mới lộ ra chút mầm mống." Chỉ một câu đã phân giải trọn vẹn ý ẩn giấu trong mấy lời trên, cũng đặt nền cho tư tưởng trung tâm cả bài. Và khi câu ấy viết xong, Lý Lăng chỉ thấy mọi thứ đã thành dòng chảy tự nhiên, bút đi nhanh như gió, các luận giải sau đó tuôn ra liên miên. Chỉ độ hơn một canh giờ, một bài thời văn thượng giai đã hoàn thành.
Viết xong bài, Lý Lăng lại xem kỹ một lượt, xác nhận không sai sót, mới khẽ thở ra một hơi uế khí, trên mặt lại hiện nụ cười tự tin. Việc này giống như hồi còn đi học gặp câu cuối là đề quái lạ khó nhằn, mà mình lại vừa vặn giải được bằng cách khéo léo. Vì trong ý nghĩ của hắn, chắc chắn sẽ có rất nhiều thí sinh khác bị ba câu đề chắp nối này làm khó, vậy thì xác suất mình trúng tuyển tự nhiên càng cao hơn.
Làm xong câu Tứ Thư khó nhằn nhất này, nhìn lại đề Ngũ Kinh đã trở nên dễ như trở bàn tay. Lý Lăng không cần suy nghĩ thêm, lại nhào vào viết bài văn mới. Vì quá chuyên chú, hắn thậm chí không hay tiếng mưa xung quanh đã ngớt lúc nào không biết. Trận mưa rơi suốt nửa ngày một đêm rốt cuộc cũng tạnh vào buổi chiều.
Lúc này, trong một gian thi khác, Từ Thương cũng đã lần nữa đọc lại ba bài văn mình viết, xác nhận không sót lỗi mới đặt bút xuống. Trên mặt hắn cũng nở nụ cười vui vẻ, rồi trong mắt lại thoáng vài phần nghi hoặc:
- Kỳ thi hôm nay thuận lợi hơn trước nhiều lắm, ngay cả đề quái dị thế kia cũng bị mình phá giải nhanh gọn. Năm bài văn viết xuôi một mạch, không vướng chút nào…
Phải biết rằng những lần dự thi viện trước, hầu như lần nào hắn cũng vì đủ thứ lý do mà luống cuống thu bút, thậm chí năm ngoái còn có một bài không kịp viết xong. Chưa bao giờ được ung dung tự tại như hôm nay, sớm viết xong văn, đến mức có thể nộp bài trước giờ.
"Đây chính là điều Lý hiền đệ nói với mình sao, chỉ cần giữ tâm thái bình thản thì tự nhiên viết văn thong thả?" Từ Thương nhìn bài văn trong tay trầm ngâm. Năm bài này quả thật mạnh hơn các bài hắn viết trong những kỳ thi trước quá nhiều. Hắn thậm chí sinh ra một cảm giác chưa từng có: lần này mình nhất định thi đỗ tú tài!
"Chẳng lẽ mình thật sự sắp khổ tận cam lai? Nhờ sự giúp đỡ và chỉ dạy của Lý hiền đệ, mình rốt cuộc không còn sợ hãi khoa cử nữa…" Ánh mắt hắn lấp lánh. Một lát sau, hắn thở dài một hơi uế khí, cầm lấy mấy bài văn, đứng dậy vén rèm, rồi quay người xách giỏ thi, bước ra ngoài.
Đây là lần đầu tiên trong sáu bảy năm đời khoa cử, hắn nộp bài sớm.
Mà ngay khi Từ Thương đầy tự tin bước ra khỏi gian thi, bên kia Lý Lăng cũng xách giỏ thi đi ra, gọi người lính canh giữ bên cạnh:
- Quân gia, học sinh muốn nộp bài.
- Nhanh vậy sao? Người lính kia vốn đang uể oải không biết làm gì, nghe tiếng gọi liền giật mình tỉnh ngủ, rồi mới bước tới nhận ống giấy đã đựng sẵn trong tay Lý Lăng. Hắn nhìn quanh các gian thi, qua khe hở còn thấy các thí sinh bên trong vẫn đang cặm cụi viết nước rút.
Lý Lăng lại chắp tay vái hắn một cái, mới theo hành lang bước nhanh ra ngoài. Bài thi đã nộp, tự nhiên không thể ở lại trong trường thi. Người lính phía sau ngẩn ra một lúc, rồi bưng ống giấy chạy nhanh về phía nhà đường của các quan giám khảo. Trước cửa, hắn gặp một đồng bào khác cũng bưng bài thi tới:
- Bên anh cũng có người nộp bài sớm à?
- Đúng vậy, thật trùng hợp. Người này đáp một tiếng, rồi cung kính nói vào trong với các quan: "Bẩm đại nhân, thí sinh phòng Hồng số mười ba đã nộp bài."
- Bẩm đại nhân, thí sinh phòng Vũ số mười chín cũng nộp bài rồi.
- Mang vào đi. Trong nhà truyền ra tiếng giám khảo. Hai người bước vào, mới phát hiện bầu không khí trong sảnh có phần không đúng: chủ khảo và ba vị phó chủ khảo sắc mặt đều âm trầm, hình như vừa cãi nhau xong.
Hai người bọn họ nào dám hỏi chuyện của các vị đại nhân, đặt đồ xuống rồi vội vàng lùi ra ngoài. Đợi hai người đi xa, chủ khảo mới hừ một tiếng nói:
- Các người lúc nãy không phải nói câu đề chắp nối ta ra chắc chắn khiến thí sinh không thể xuống bút sao? Giờ thì sao, lại có người nộp bài sớm một canh giờ rưỡi đấy.
- Hừ, thứ gian môn tà đạo này thực sự không nên xuất hiện trong viện thí. Thạch đại nhân, ông làm quá lắm rồi!
- Phải đấy, theo ta thấy, hai bài này chắc là thí sinh từ bỏ kỳ thi nên mới nộp sớm thế này. Thạch đại nhân, chỉ vì ông nhất thời hứng thú mà hại hai thí sinh lại phải uổng phí một năm, lòng ông làm sao yên được?
- Trịnh đại nhân, bài còn chưa mở ra xem đã nói lời ấy, không giống cách làm người của ông chút nào. Mặt chủ khảo họ Thạch càng âm trầm, nhưng miệng không chịu lui, bèn lấy một bài thi, không nhìn chỗ khác, xem thẳng phần đề Tứ Thư.
Vị Trịnh đại nhân kia cũng hừ một tiếng, bước lên lấy bài còn lại, cũng giở phần đề Tứ Thư ra xem. Nhìn xong, sắc mặt cả hai đều biến đổi, khiến hai người còn lại càng tò mò:
- Sao thế?
- Hay! Ai nói đề chắp nối không viết ra được văn hay? Bài này viết cực kỳ tinh diệu, giải thích lại vô cùng hợp lý, các người cùng xem! Thạch đại nhân lúc này không nhịn được nữa, vỗ mạnh mặt án cười nói: "Ta xem bút lực văn tài người này, hoàn toàn có thể được lấy làm khôi thủ kỳ thi viện lần này! Đáng quý hơn, hắn có thể trong thời gian ngắn thế mà viết ra bài văn hay đến vậy, đúng là tuổi trẻ đáng kính."
- Thạch đại nhân, nói quá rồi chứ? Hai người kia lập tức bước lên, có phần khinh thường tiếp lấy bài thi từ tay hắn, đọc nước đại một lượt. Sau đó, những lời phản bác vốn đã soạn sẵn cũng khựng lại.
Trịnh đại nhân cũng ngây ra như thế, nửa ngày sau mới thở dài:
- Bài thời văn này tuy hơi có chỗ khiếm khuyết, nhưng cũng nói thông được đạo lý. Không ngờ thí sinh ngày nay đã nhai kinh nghĩa thấu đến mức này rồi sao?
- Cho nên ta mới nói đề chắp nối cũng chẳng sao, còn hơn dùng đề người ta đã dùng từ lâu để khảo sĩ tử.
- Không, chuyện này không thể vì hai cái ngẫu nhiên mà quyết định đại, phải xem kết quả kỳ thi viện lần này, còn cả ý tứ của học chính đại nhân nữa… Tuy vẫn phản đối, nhưng lần này lập trường của họ đã không còn kiên quyết như trước…
Ngay lúc mấy vị giám khảo còn tranh luận không ngớt về chuyện đề chắp nối, ngoài trường thi, Lý Lăng đã gặp Từ Thương. Hai người đều ngạc nhiên nhìn đối phương, đồng thanh nói:
- Sao ngươi cũng ra nhanh thế?
Rồi lại nhìn nhau cười. Lý Lăng nói:
- Thi xong rồi, ở lại chỉ là chịu khổ, tất nhiên phải ra sớm. Đi thôi, nhìn dáng vẻ ngươi hôm nay phát huy không tệ, về để chúng ta ăn mừng thật đã nào.
- Được! Từ Thương nói rồi bỗng khom người sâu khấu một vá: "Lý hiền đệ, đa tạ ngươi hai lần điểm tỉnh ta, cho ta một gậy đánh tỉnh ngay đỉnh đầu! Dù lần này Từ Thương ta có đỗ tú tài hay không, cũng không quên tình nghĩa này của ngươi!"
Cùng lúc ấy, trong trường thi, Cơ Vô Ưu mới viết được hai bài văn, còn câu đề Tứ Thư chắp nối kia thì nửa điểm đầu mối cũng không có. Cả khuôn mặt hắn đã trắng bệch, miệng lẩm bẩm, chẳng biết rốt cuộc đang nói gì…