Ngày mồng ba tháng tư, đúng ngày thi phủ.
Mới sang canh tư, trời còn tối om, cả khách điếm nhà họ Vạn đã rộn ràng hẳn lên. Bất kể thí sinh thuê loại phòng nào, đám tiểu nhị đều tận tình đến tận nơi gọi dậy. Khu sân riêng nơi Lý Lăng và mấy người ở cũng không ngoại lệ. Đèn đuốc sáng trưng, các món điểm tâm nóng hổi đã được dọn sẵn, ai thích gì cứ việc chọn dùng.
Lý Lăng lại chẳng đụng đến những món ăn sáng cầu kỳ ấy. Hắn lấy quẩy và hai quả trứng gà mà khách điếm đã chuẩn bị từ sớm, ăn ngấu nghiến. Thói quen này vẫn phải giữ lấy mới được.
Ba người ăn xong, một tiểu nhị xách đèn lồng đi trước dẫn đường, đưa họ ra cỗ xe ngựa đã chờ sẵn bên ngoài sân. Xe chở cả bọn ra khỏi cửa hông khách điếm, thẳng hướng trường thi.
Mãi đến lúc ra khỏi cửa, Lý Lăng và hai người kia mới hiểu vì sao khách điếm phải đánh thức mọi người từ lúc trời còn chưa sáng. Đưa mắt nhìn ra, trên đường đã có rất nhiều người đi bộ, xe ngựa chầm chậm kéo về cùng một hướng. Con phố vốn còn khá rộng lập tức bị chen kín, chẳng khác gì cảnh đường sá đông nghịt vào giờ người ta đi làm, tan sở ở thành thị đời sau. Xe ngựa vì thế cũng chẳng thể chạy nhanh.
May mà khách điếm nhà họ Vạn cách trường thi không xa, giờ giấc lại còn sớm, ba người ngồi trong xe vẫn yên tâm. Dẫu vậy, kỳ thi đã cận kề, ai nấy đều ít nhiều căng thẳng. Cả ba chẳng nói năng gì, chỉ lặng lẽ săm soi chiếc giỏ thi đặt bên tay.
Chiếc giỏ thi trong tay họ bây giờ đã khác hẳn cái mang từ nhà đi. Đây là quà nhà họ Vạn đặc biệt gửi tới từ hai hôm trước. Ban đầu, Giản Thanh và Phương Tử Quy còn định từ chối. Được ở miễn phí trong một khu sân riêng như thế đã là hưởng lợi quá nhiều, họ thật chẳng tiện nhận thêm đồ. Nhưng sau khi nghe Lý Lăng khuyên giải, lại thấy mấy chiếc giỏ này quả thực tiện dụng hơn đồ thường quá xa, cuối cùng hai người vẫn nhận lấy.
Gọi là giỏ, nhưng thực ra nó giống một chiếc rương nhỏ, chia làm bốn tầng trên dưới. Tầng nào cũng kín bưng, vật liệu lại là gỗ tử đàn hạng nhất. Các ngăn được làm rất khít, mỗi tầng có một công dụng riêng.
Tầng thứ nhất hơi nhỏ, dùng để đựng bánh trái, hoa quả. Tầng thứ hai cao hơn một chút, bên trong chứa bút, mực và nghiên, tất cả đều là loại thượng hạng. Tầng thứ ba chiếm quá nửa chiếc giỏ. Trong đó có một lò than nhỏ, vài chiếc đĩa tinh xảo có thể dùng thay nồi, đặt lên lò để đun nước hoặc nấu chút đồ ăn, cùng đũa, thìa và những vật dụng khác.
Tầng dưới cùng cuộn sẵn một chiếc túi giấy dài làm bằng giấy dầu, bên cạnh còn có một tấm rèm cửa bằng giấy dầu dài và rộng hơn. Thậm chí trong đó còn đặt vài loại thuốc dùng khi khẩn cấp.
Có thể nói, chiếc giỏ thi này đã chuẩn bị đầy đủ mọi thứ thí sinh cần dùng trong kỳ thi khoa cử. Chỉ cần mang theo nó, dù phải ở lại trường thi ba ngày hay năm ngày cũng đủ xoay xở. Cao tay hơn nữa là người ta còn sắp xếp ngần ấy đồ đạc đâu vào đấy trong một chiếc giỏ chỉ cao chưa đến nửa người. Tâm sức và sự khéo léo ấy quả thật đáng nể, mà nhìn vào đó cũng đủ đoán chiếc giỏ này phải bán với giá cao đến mức nào.
Dù trước đó đã xem chiếc giỏ mấy lần, Giản Thanh mở ra nhìn lại vẫn không khỏi buột miệng khen:
- Cũng may thợ thủ công trong phủ thành chịu bỏ công, lại có tay nghề cao đến vậy. Chỉ riêng chiếc giỏ thi này thôi đã giúp kỳ thi phủ của chúng ta tăng thêm ba phần cơ hội đỗ đạt rồi.
- Đúng thế. Thứ này đâu phải người bình thường có thể dùng nổi. Chúng ta cũng nhờ đệ mà được hưởng lợi đấy, Lý huynh đệ.
Phương Tử Quy cũng lên tiếng cảm khái. Mấy ngày cùng chung sống, quan hệ giữa ba người đã thân thiết hơn trước.
Lý Lăng khiêm nhường cười:
- Hai vị nói quá lời rồi. Thật ra ta cũng nhờ người ta mà được hưởng lợi, mọi người như nhau cả thôi. Hơn nữa mấy ngày qua, hai vị đã giúp ta rất nhiều, truyền lại bao kinh nghiệm thi phủ. Ta phải cảm ơn hai vị mới đúng.
Hai người này đều từng vài lần dự thi phủ, mấy ngày qua quả thực đã chỉ bảo cho Lý Lăng không ít điều cần biết.
Đang nói chuyện, xe ngựa lại dừng bánh. Bên ngoài, người đánh xe cất tiếng:
- Mấy vị công tử, phía trước xe ngựa không đi tiếp được nữa rồi. Phiền các vị xuống xe đi bộ thôi.
Lý Lăng vén rèm cửa nhìn ra ngoài. Phía trước đèn đuốc sáng trưng, bóng người chen chúc, xe ngựa đã dừng kín cả đường. Xa hơn một đoạn, quan phủ còn giăng một sợi dây thừng, rõ ràng không cho người ngoài đến gần. Chỉ nhìn quy mô trước mắt cũng thấy lớn hơn kỳ thi huyện gấp mười lần. Dù trời vẫn còn tối, vẫn có thể trông ra hơn một nghìn người đã tụ tập trước phủ học, nơi tạm thời được dùng làm trường thi lần này.
Ba người không chậm trễ, lần lượt xuống xe. Người đánh xe chúc cả ba thi đỗ, lại nói lát nữa sẽ quay lại đón, rồi vội vàng quay đầu xe chạy về. Phía sau lúc này vẫn còn một khoảng trống để đi. Nếu đứng chờ thêm, đợi xe cộ kéo đến đông hơn, cả khu vực này sẽ bị chặn kín, đến nước cũng chẳng lọt qua.
Lý Lăng và hai người kia nhìn nhau cười, rồi cùng bước vào trong.
Chẳng bao lâu, họ đã đến trước sợi dây thừng. Phía bên kia đứng mấy chục binh lính tay cầm đuốc, bên hông đeo đao thép. Ai xuất trình giấy dự thi, chứng minh mình là thí sinh, mới được đi qua. Tất cả những người khác đều bị chặn lại bên ngoài dây.
Ba người phải chen lấn một hồi mới lọt qua vòng dây. Bên trong cũng chẳng khá hơn, vẫn lộn xộn chật chội. Có điều càng đến gần trường thi, tiếng người càng nhỏ dần. Dưới sự dẫn đường của hai người từng trải, Lý Lăng nhanh chóng đến một khoảng đất bên trái trường thi. Trước mặt nơi ấy treo một chiếc đèn lồng đề tên huyện Giang Thành. Đây chính là chỗ thí sinh trong huyện đứng chờ vào trường thi.
Bọn họ đến khá sớm. Dưới ngọn đèn lồng mới chỉ có hơn mười người. Thấy Lý Lăng và hai người kia thong dong đi tới, những thí sinh đầu tóc đẫm mồ hôi vì vội vã chạy đường đều lộ vẻ ghen tị.
Một lát sau, thí sinh từ các nơi khác hớt hải kéo đến ngày càng đông. Phía sau càng lúc càng chen chúc hỗn loạn. Có mấy người bị xô đến rơi cả khăn đội đầu lẫn giày, dáng vẻ nhếch nhác vô cùng. Vừa chạy tới nơi, họ đã thở hồng hộc.
Bỗng bên cạnh vang lên tiếng rao:
- Giày, khăn đội đầu, bút mực nghiên loại tốt đây! Ai cần thì mua, tất cả đều bán rẻ…
Mọi thí sinh đều ngẩn ra. Thế này cũng được sao? Chẳng phải người ta nói khu vực trước trường thi chỉ có thí sinh mới được vào ư?
Nhưng lúc này chẳng ai rảnh mà chất vấn chuyện ấy. Nhất là những người vừa bị chen đến tóc tai rũ rượi, một chân trần trụi, điều họ bận tâm hơn cả là phải giữ thể diện trước khi bước vào trường thi. Vừa thấy gã bán hàng đi tới, họ đã vội gọi:
- Khăn đội đầu bán thế nào? Một đôi giày bao nhiêu tiền?
- Giá một lời thôi. Một chiếc khăn hai lạng bạc, một đôi giày ba lạng, bộ bút mực nghiên năm lạng!
- Đắt thế sao?
Mọi người sững sờ. Với số tiền ấy, ở nơi khác đủ mua năm đôi giày rồi.
- Ngươi không đi cướp luôn đi cho rồi!
Gã bán hàng lập tức kêu oan:
- Công tử nói thế khó nghe quá. Tiểu nhân chỉ buôn bán nhỏ, có ép các vị mua đâu. Nếu thấy đắt thì cứ việc không mua.
Mấy thí sinh mất khăn đội đầu nghe vậy đều giận tím mặt. Bộ dạng này mà bước vào trường thi thì còn ra thể thống gì nữa? Thi phủ cũng coi trọng dung mạo, lễ nghi, lẽ nào lại để tóc tai rối bù mà vào trường?
Cuối cùng, sau một hồi mặc cả nài nỉ, họ cũng hạ được giá xuống đôi chút. Nhưng dẫu vậy, từng người vẫn phải bỏ ra số tiền cao gấp mấy lần bình thường để mua một chiếc khăn hoặc một đôi giày.
Có một thí sinh lúc nhận chiếc khăn từ tay gã bán hàng thì tròn mắt kêu lên:
- Đây… đây chẳng phải chiếc khăn ta vừa đánh rơi lúc chen vào sao? Ngươi lại đem đồ của ta bán cho chính ta à?
Gã kia lập tức phân bua:
- Công tử không thể nói bừa như vậy. Hàng của tiểu nhân đều có nguồn gốc rõ ràng, tuyệt đối không thể nhầm được. Nếu công tử thấy có điều gì không ổn thì thôi, không bán nữa. Tiểu nhân trả lại tiền cho công tử là xong.
Đến cuối cùng, người kia cũng chẳng thật sự đòi gã trả bạc. Tiền bạc là chuyện nhỏ, tiền đồ mới là chuyện lớn.
Đứng bên cạnh chứng kiến tất cả, Lý Lăng liên tục thầm than. Mối buôn bán này quả đúng là bỏ vốn bằng không mà lời thì ngập tay. Rõ ràng trong số khăn đội đầu, giày dép mà gã bán có không ít thứ vừa bị thí sinh đánh rơi lúc chen vào. Gã chỉ cần nhặt đủ rồi quay lại bán giá cao cho chính chủ nhân. Hơn nữa, lúc này thí sinh còn chẳng thể không mua, bởi đây là món hàng độc quyền. Chỉ chỗ gã có, nơi khác chẳng tìm đâu ra.
Nhìn một việc mà đoán được nhiều việc khác, Lý Lăng chợt nhận ra nếu biết dựa vào khoa cử để làm ăn thì còn mở ra được cả một thị trường lớn. Chẳng khác nào đời sau có đủ ngành nghề nảy sinh quanh trường học, các kỳ thi chuyển cấp và thi đại học.
Ý nghĩ vừa lóe lên, hắn đã lập tức gạt đi. Đã đến lúc nào rồi mà còn rảnh rang nghĩ vẩn vơ? Tốt nhất vẫn là thu tâm lại, chuẩn bị cho kỳ thi trước mắt.
Giữa cảnh hỗn loạn ấy, cuối cùng trời cũng sáng.
Sau mấy tiếng trống, một viên quan áo xanh bước đến trước cổng trường thi vẫn đang đóng chặt. Viên quan đưa mắt quét qua một lượt. Những thí sinh còn đang trò chuyện lập tức im bặt.
Viên quan cất giọng:
- Hôm nay là kỳ thi phủ mỗi năm chỉ mở một lần. Đây cũng là trận then chốt quyết định các ngươi có trở thành đồng sinh, có bước được vào con đường công danh hay không. Bản quan mong tất cả thí sinh đều đem hết bản lĩnh ra thi, đừng để sau này phải hối tiếc! Nhất là…
Viên quan dừng lại, giọng trở nên nghiêm khắc hơn:
- Đừng hòng dùng những thủ đoạn gian trá để kiếm điểm. Hậu quả sẽ nặng hơn các ngươi tưởng nhiều. Tri phủ đại nhân lần này đã ban lệnh nghiêm. Hễ ai gian lận, trong vòng ba năm không được tiếp tục dự thi khoa cử!
Câu cuối cùng vang lên như tiếng trống lớn nện thẳng vào lòng mọi người. Ai nấy đều giật thót, nhịp tim như hụt mất một nhịp. Vài thí sinh còn lộ vẻ giằng co, bối rối.
Viên quan nói tiếp:
- Được rồi, đến giờ rồi. Mở cổng đi. Trước hết cho thí sinh trong phủ thành vào, sau đó lần lượt đến từng huyện.
Theo tiếng quát ra lệnh của viên quan, cổng trường thi cuối cùng cũng kẽo kẹt mở ra. Hai bên cổng, đám sai dịch trợn tròn mắt, cảnh giác nhìn từng thí sinh bước tới. Người nào cũng bị giữ lại để khám xét thân thể.
Lần này, đám sai dịch được điều từ phủ nha đến làm việc tận tâm hơn bất kỳ lần nào trước. Quan nha đã nói rõ, chỉ cần bắt được một thí sinh giấu tài liệu vào trường thi, người sai dịch lập công sẽ được thưởng hai trăm đồng. Bởi vậy, bọn họ chỉ hận không thể lục ra đồ gian lận trên người tất cả thí sinh. Nếu làm được thế, chẳng phải sẽ phát tài to sao?
Dĩ nhiên, chuyện ấy không thể xảy ra. Nhất là sau khi nhìn thấy cảnh tượng nghiêm ngặt trước mắt, lại nghe viên quan cảnh cáo một phen, những thí sinh vốn còn ôm may rủi đều lén vứt xấp phao đi, rồi mới nhẹ nhõm bước lên trước.
Đến lúc này, Lý Lăng mới hiểu vì sao kỳ thi phủ phải bắt đầu từ sớm như vậy. Chỉ riêng việc bước qua cổng đã rắc rối đến thế, từng người đều phải khám xét, mà nơi đây lại có hơn một nghìn thí sinh.
Mặt trời đã nhô lên khỏi phía đông một nửa, cuối cùng cũng đến lượt thí sinh huyện Giang Thành vào trường. Lý Lăng lập tức xếp hàng, cầm giấy dự thi và chiếc giỏ thi, bước về phía cổng lớn.