- Ca, đây là Giang Nam rồi sao?
- Ca, trong thành Giang Nam có lắm sông ngòi lớn nhỏ thế này, người sống ở đây không sợ đi lạc à?
- Ca hôm nay chỉ dẫn mỗi em ra ngoài tìm đồ ăn, nếu chị dâu biết chuyện, chị ấy có trách em không?…
Gần trọn một tháng lênh đênh đường thủy, sau đó lại chuyển sang đường bộ đi về phía đông. Đến những ngày cuối tháng ba, đoàn người của Lý Lăng cuối cùng cũng đặt chân tới địa phận phủ Tùng Giang. Huyện Hoa Đình đã ở ngay trước mắt, mỗi lúc một gần.
Trong thời gian ấy, Dương Khinh Tiêu còn lấy cớ ra ngoài một chuyến. Nàng nói muốn gặp các huynh đệ trong bang vận tải đường thủy ở địa phương, tiện thể thu xếp trước cho Lý Lăng, để sau này hắn đến huyện Hoa Đình vẫn có chỗ dựa dùng được.
Dương Khinh Tiêu đâu phải cô gái tầm thường. Trước mặt Lý Lăng, đôi khi nàng dịu dàng như chim nhỏ nép người, nhưng bước chân vào giang hồ, nàng cũng là nhân vật có danh tiếng. Chỉ cần lên tiếng, các hào kiệt địa phương đều phải nghe lệnh làm việc.
Vì vậy, Lý Lăng không vội vã chạy thẳng tới Hoa Đình. Hắn dừng lại hai ngày ở một thị trấn dọc đường, dẫn Nguyệt Nhi đi đây đó, ngắm phong cảnh và tìm hiểu phong tục nơi này.
Hôm ấy, hai người đang ăn một thứ bánh ngó sen chiên đặc sản địa phương thì Nguyệt Nhi bỗng hỏi một câu như vậy. Lý Lăng ngẩn ra, rồi nhìn em gái mấy lượt:
- Nếu chị dâu thật sự trách anh, em có thương anh không?
- Đương nhiên rồi. Nguyệt Nhi chỉ thương anh thôi…
Miệng còn đang nhai bánh nên lời nàng nghe hơi ú ớ. Lý Lăng bật cười. Nguyệt Nhi thấy lạ, quay sang nhìn hắn, nhưng người anh đã lắc đầu, cười rồi bước đi:
- Cảnh vật và địa hình Giang Nam vốn khác Trung Nguyên. Sông ngòi ở đây chằng chịt, dòng lớn dòng nhỏ đan xen. Người địa phương quen đường thủy thì còn biết cách đi, chứ người ngoài đến rất dễ lạc.
- Ồ.
Nguyệt Nhi gật đầu, nhưng vẫn chẳng hiểu anh mình cười chuyện gì. Nàng cứ cảm thấy vẻ mặt ấy của hắn là lạ thế nào.
Lý Lăng dẫn nàng ra ngoài dạo chơi dĩ nhiên không chỉ để ngắm cảnh, ăn món ngon địa phương. Đi được một đoạn, gặp một thanh niên ăn mặc như thư sinh, hắn liền tiến lên chắp tay:
- Vị huynh đài này, tại hạ là Lý Lăng, xin được làm quen.
Thư sinh kia thấy hắn ăn mặc chẳng khác mình là bao, nhưng nghe giọng lại biết là người từ nơi khác tới, liền mỉm cười đáp lễ:
- Chẳng hay huynh đài có điều gì muốn hỏi?
- Tại hạ từ Trung Nguyên đến Giang Nam du học. Vì có người bạn ở huyện Hoa Đình nên muốn đến đó xem thử, nhưng lại chưa hiểu tình hình nơi ấy. Tại hạ định hỏi thăm người địa phương đôi điều về phong tục, nếp sống, để khỏi thất lễ khi đến đó.
Lý Lăng thuận miệng kiếm một cái cớ.
Thư sinh kia không để ý đến chỗ sơ hở trong lời hắn, còn cười khá niềm nở:
- Huynh đài hỏi đúng người rồi. Tại hạ có một người bạn cùng học, hiện là học trò ở huyện Hoa Đình, cũng biết ít nhiều chuyện nơi đó. Có điều, dăm ba câu e rằng khó nói cho hết.
- Chuyện ấy dễ thôi. Tại hạ mời huynh uống rượu, vừa uống vừa nói. Quán đằng kia được chứ?
Lý Lăng chỉ vào một quán rượu nhỏ cách đó không xa.
Thư sinh kia cũng không từ chối, cùng hai anh em hắn bước vào quán. Họ gọi vài món rượu thịt, vừa ăn vừa trò chuyện. Người kia kể cho Lý Lăng nghe những điều mình biết về Hoa Đình.
- Huyện Hoa Đình vốn cũng được xem là một huyện hạng trung trong phủ Tùng Giang. Nhưng đó là chuyện trước kia rồi. Cứ đà này, nhiều lắm hai ba năm nữa, nơi ấy sẽ bị giáng xuống huyện hạng thấp.
Vừa mở miệng, hắn đã nói một câu khiến người ta giật mình. Lý Lăng sững lại, vội hỏi:
- Vì sao lại thế?
Hắn làm việc chốn quan trường đã hai năm, những lẽ thường trong đó vẫn biết đôi chút. Triều đình phân định thứ hạng các huyện dựa vào dân số và số thuế thu được. Thông thường chỉ có chuyện huyện hạng thấp được nâng lên hạng trung, chứ làm gì có chuyện đang yên đang lành lại bị giáng xuống? Nếu quả thật xảy ra việc ấy, quan đứng đầu địa phương ắt phải chịu liên lụy, bị xử phạt nặng, tiền đồ cũng coi như tiêu tan.
Thư sinh kia nhấp một ngụm rượu, hạ giọng:
- Chuyện sâu xa thì chúng ta không tiện nói nhiều. Ta chỉ có thể bảo huynh một điều. Tất cả đều do đám quan lại kia gây ra, khiến dân chúng địa phương sống khổ sở. Ngoài đánh cá ra, họ gần như chẳng còn nguồn thu nào ổn định. Nhưng huynh cũng biết rồi đấy, cá ngoài biển đâu dễ bắt. Mỗi lần ra khơi chẳng khác nào đem mạng mình đánh cược. Mà dù có bắt được cá lớn mang về, riêng tiền thuế lúc cập bờ cũng đã bị vét mất quá nửa giá cá.
Xem ra người này có rất nhiều bất mãn với quan phủ huyện Hoa Đình. Uống thêm hai chén, hắn càng nói càng hăng, từ cảnh dân chúng khốn khó kể sang thành quách đổ nát, thẳng thừng bảo rằng so với quê nhà mình, huyện Hoa Đình thật chẳng ra sao.
Đến cuối cùng, hắn còn hạ giọng:
- Còn một chuyện nữa, chắc huynh Lý không ngờ tới. Mấy năm nay, mỗi lần huyện Hoa Đình tổ chức thi hương, số người đỗ tú tài chưa bao giờ vượt quá mười. Còn cử nhân thì suốt mười năm chỉ có hai người. Chậc chậc, chuyện ấy thật khiến người ta chẳng dám nghĩ tới.
Lý Lăng nghe mà chân mày càng nhíu chặt.
Thành tích khoa cử như thế, đặt vào một huyện hạng thấp ở Trung Nguyên cũng đã là quá kém, huống chi đây lại là Giang Nam. Phải biết Giang Nam không chỉ là vùng trọng điểm thu thuế của Đại Việt, mà còn là đất khoa cử nổi tiếng. Hiện giờ, trong triều có đến quá nửa số quan lại bước vào đường quan lộ nhờ khoa cử là người Giang Nam, phần lớn còn xuất thân tiến sĩ.
Vậy mà huyện Hoa Đình nằm giữa vùng đất trọng yếu của Giang Nam lại rơi vào tình cảnh này. Chuyện ấy quả thật trái với lẽ thường, khiến Lý Lăng kinh ngạc mãi không thôi.
Hắn càng thấy chuyến tìm hiểu trước này sáng suốt. Nếu cứ thế đâm đầu vào Hoa Đình, chưa chắc hắn đã nhìn ra từng ấy vấn đề ngay từ đầu.
Nghĩ đến đây, Lý Lăng càng muốn biết căn nguyên của sự suy tàn ấy. Hắn lập tức hỏi:
- Huynh đài có biết vì sao huyện Hoa Đình lại sa sút đến mức này không? Vị huyện lệnh ở đó chẳng lẽ chưa từng nghĩ cách thay đổi?
- Thay đổi ư? Đám quan lại ấy từ lâu đã cấu kết với các nhà quyền thế rồi. Trong mắt chúng chỉ có bạc tiền, làm gì còn để tâm đến chuyện khác?
- Ý huynh là quan lại cấu kết với hào cường địa phương, đó mới là căn bệnh lớn nhất của Hoa Đình hiện nay?
Lý Lăng lập tức hiểu ra, bèn hỏi dồn thêm.
Nhưng lần này, thư sinh kia không đáp nữa. Lý Lăng nhìn sang mới thấy hắn đã say mềm, gục xuống bàn ngủ từ lúc nào.
Tửu lượng của người này cũng kém thật. Mới hai vò rượu, mà phần lớn còn do Lý Lăng uống hộ, vậy mà hắn đã say lăn ra rồi.
Lý Lăng bất đắc dĩ nhìn người đang ngủ say. Nghĩ lại, hắn thấy như vậy cũng vừa đủ. Một sĩ tử từ nơi khác đến mà có thể hỏi được ngần ấy chuyện đã là đáng kể. Nếu biết thêm quá nhiều chuyện bên trong, có khi chính hắn cũng chẳng dám tin.
Lý Lăng đứng dậy trả tiền, dẫn Nguyệt Nhi lững thững trở về khách điếm nơi họ nghỉ chân.
Hai ngày sau, Dương Khinh Tiêu cũng quay lại. Đoàn người liền tiếp tục lên đường.
Lại đi thêm mấy ngày, đến chiều ngày mồng ba tháng tư, đoàn người của Lý Lăng cuối cùng cũng tới bên ngoài thành huyện Hoa Đình. Cách thành còn ba đến năm dặm, họ đã nhìn rõ toàn bộ dáng hình huyện thành.
Dù đã được người ta báo trước, trong lòng cũng chuẩn bị sẵn, nhưng khi tận mắt nhìn thấy tòa huyện thành nhỏ mà mình sắp đến nhậm chức, Lý Lăng vẫn thất vọng tràn trề.
Chỉ thế này thôi sao?
Đây là nơi sau này sẽ trở thành một trong những thành phố phát triển sớm nhất cả nước, tiền thân của chốn đô hội phồn hoa, nơi phố xá kéo dài mười dặm, ánh đèn rượu thịt làm người ta mê đắm ư? Là tiền thân của siêu đô thị hạng nhất khiến vô số người mơ ước, nhưng chỉ riêng giá nhà cũng đủ làm chín phần mười người làm thuê câm lặng hay sao?
Chỉ thế này thôi sao?
Không có nhà cao chọc trời, không có đèn màu rực rỡ, cũng chẳng có cảnh náo nhiệt như hắn từng tưởng tượng. Những điều ấy, Lý Lăng vẫn hiểu được. Dẫu sao đó cũng là chuyện của mấy trăm năm sau.
Nhưng ấn tượng đầu tiên về huyện thành này thật sự quá tệ.
Bức tường thành thấp, cũ nát, đen sì trước mắt còn thấp hơn tường thành huyện Giang Thành đến ba phần. Một kẻ nhanh nhẹn, chỉ cần kiếm được cây sào, có khi còn chống sào nhảy qua được.
Dĩ nhiên chẳng ai làm thế. Bởi cổng thành phía trước mở toang, chẳng thấy một quân lính canh giữ nào. Hai cánh cổng rách nát kia nhìn thế nào cũng không giống thứ có thể đóng kín vào ban đêm. Trên tường thành lại có vô số chỗ sạt lở, lỗ thủng, người ta chỉ cần nhấc chân là trèo qua được. Rõ ràng ba chữ “không phòng bị” đã phơi ra trước mắt mọi người.
Đáng lẽ một thành trì bình thường phải có lính canh cổng, nhưng nơi này chẳng có lấy một người. Trong ngoài cổng thành, trên đầu tường, tất cả đều vắng tanh.
Nếu thật sự có tên cướp nào muốn vào thành cướp phá, ban ngày cũng có thể nghênh ngang tiến thẳng vào, chẳng cần lén lút gì cả.
Sau một hồi quan sát, đoàn người của Lý Lăng mới tiếp tục đi tới. Họ dễ dàng qua cổng vào trong thành. Không chỉ cổng thành không có quân canh, mà người ra vào cũng chẳng được mấy ai.
Mấy dân chúng đứng gần cổng thấy đoàn người Lý Lăng đi vào, ai nấy đều lộ vẻ ngờ vực. Họ rõ ràng không hiểu vì sao lại có người đặc biệt chạy đến huyện mình.
Vào trong thành, Lý Lăng lập tức hiểu vì sao nơi đây lại để mặc cho người ta ra vào như chốn không người.
Huyện thành này nhìn đâu cũng chỉ thấy một chữ: nghèo.
Con đường lớn từ cổng thành kéo sâu vào trong đầy ổ gà, ổ đất. Nhà dân hai bên thấp bé, xiêu vẹo, cũ nát. Chỉ lác đác vài cửa hiệu mở cửa, nhưng nhìn qua cũng chẳng có mấy người mua bán.
Trên phố vẫn có người qua lại, nhưng họ không dạo chơi, cũng chẳng buôn bán. Tất cả chỉ ngồi hoặc đứng phơi nắng. Dân chúng ai nấy mặt mày vàng vọt, thân hình gầy gò, quần áo trên người vá chằng vá đụp. Lúc này, họ đều dùng ánh mắt kỳ quặc nhìn những vị khách từ nơi khác tới.
Đây mà là thành trì Giang Nam ư?
Rõ ràng phải là dáng vẻ của một thành nghèo khổ nơi miền Tây Nam hoặc vùng biên ải phía bắc mới đúng.
Một tòa thành chẳng có của cải, cũng chẳng có chút sinh khí nào như thế này, đừng nói La Thiên giáo sẽ chẳng buồn để mắt tới, e rằng ngay cả bọn cướp sống bằng nghề cướp bóc cũng không muốn tốn công đến đây.
Khoảng cách giữa những gì Lý Lăng từng tưởng tượng và cảnh thật trước mắt quá lớn. Hắn ngẩn ngơ hồi lâu, mãi đến khi xe ngựa dừng trước một tòa nha môn trông còn ra dáng, bên ngoài vang lên tiếng Lý Mạc Vân gọi, hắn mới sực tỉnh, xuống xe.
Ngay sau đó, mấy người đàn ông mặc y phục sai dịch bước ra đón. Bọn họ đưa mắt săm soi từ đầu đến chân mấy người Lý Lăng:
- Các vị khách quý từ đâu đến vậy?
Lý Lăng đã dằn xuống cảm giác khác thường trong lòng. Hắn ưỡn ngực bước lên, bày ra vẻ cao ngạo của một vị quan, trầm giọng nói:
- Bản quan là Lý Lăng, hôm nay phụng lệnh triều đình đến huyện Hoa Đình nhậm chức huyện lệnh. Phải rồi, vị huyện lệnh tiền nhiệm còn ở đây không?