Khảo xét quan lại trong kinh, đối với hàng nghìn quan viên từ tứ phẩm trở xuống đang làm việc ở kinh thành, chẳng khác nào một cửa ải lớn ba năm mới gặp một lần. Từ mùa thu năm trước, phần đông đã thấp thỏm lo âu, ngày đêm không yên. Dù ngày thường tự thấy mình làm việc chu toàn, chẳng mắc sai sót gì, bọn họ cũng không dám chắc bản thân thật sự không để xảy ra sơ suất, hoặc vô tình phạm phải lỗi lầm nào đó mà về sau gây họa lớn.
Trong mắt các quan viên ấy, những người đồng liêu ở Bộ Lại, chuyên xét định công tội được mất của họ suốt ba năm, quả thực nắm quyền sinh sát. Thế nhưng họ đâu biết rằng, các quan viên trong Ty Khảo công thuộc Bộ Lại, những người trực tiếp lo việc khảo xét, cũng khổ sở chẳng kém ai. Bọn họ chỉ sợ trong lúc làm việc xảy ra sai sót.
Sau Tết, khi các quan viên cấp trung và cấp thấp trong kinh thành càng thêm căng thẳng, đám quan Bộ Lại đã sớm bận tối mắt tối mũi. Mỗi ngày, họ phải lật xem và tra cứu số công văn giấy tờ nhiều gấp mấy lần trước kia, chỉ để nắm rõ hơn tình hình của bá quan trong kinh, rồi dựa vào đó đưa ra lời nhận xét thích đáng.
Đây là công việc tỉ mỉ vô cùng, không được phép cẩu thả hay sơ sẩy. Công lao, lỗi lầm của mỗi quan viên đều ảnh hưởng đến tiền đồ và con đường về sau. Nếu xét sai khiến một người bị giáng chức, hậu quả thật khó mà gánh nổi.
Vì vậy, từ tháng Hai, Bộ Lại phải điều động quá nửa quan viên đến lo việc khảo xét trong kinh. Ai nấy đều làm lụng từ sáng đến tối, không được ngơi tay. Họ vùi đầu bên án thư, đọc đi đọc lại từng xấp công văn cho thuộc lòng, suy từ việc này sang việc khác, rồi đưa ra nhận xét công bằng về từng quan viên. Sau cùng, họ còn phải viết thành ý kiến của mình, trình lên cấp trên.
Công việc giấy tờ tỉ mỉ như vậy còn khó hơn cả chấm bài thi khoa cử, mà thời gian dành cho hai việc lại chẳng chênh nhau bao nhiêu. Bởi thế, khối lượng công việc cũng tăng lên gấp bội. Nếu lúc này có ai hỏi đám quan viên Ty Khảo công nghĩ thế nào về kỳ khảo xét trong kinh, chắc chắn bọn họ sẽ đồng thanh đáp rằng, thà mình chưa từng được giao việc ấy còn hơn.
Tần Tuấn Thanh là một viên chủ sự trong Ty Khảo công thuộc Bộ Lại. Mấy ngày nay, hắn bận bịu với việc khảo xét, gần như hôm nào cũng chỉ ngủ chưa đầy ba canh giờ. Tinh thần sa sút hơn trước rất nhiều, hắn đành liên tục uống trà đặc để giữ tỉnh táo, tránh vì đầu óc uể oải mà đưa ra phán đoán sai lầm.
Thế nhưng lúc này, nhìn thấy tập hồ sơ trước mặt, hắn vẫn ngờ rằng đầu óc mình có vấn đề, hoặc mắt đã hoa rồi.
Ba vị đồng liêu trước đó chấm hồ sơ của người này đều ở mức khá cao. Mấy ngày qua, đây là vị quan nhận được đánh giá tốt nhất.
Tần Tuấn Thanh đọc kỹ lại công lao và lỗi lầm ghi trong hồ sơ. Càng đọc, hắn càng tặc lưỡi kinh ngạc. Người tên Lý Lăng, giữ chức chủ sự Bộ Hộ, quả thật đã lập được công lao không nhỏ. Về phần lỗi lầm, ngoài chuyện xin nghỉ hơi nhiều và từng tranh cãi với cấp trên, gần như chẳng có vết nhơ nào khác.
Mà vị cấp trên kia lại chính là Biên Học Đạo, kẻ vừa bị định tội. Như vậy, ngay cả chuyện tranh cãi ấy cũng chẳng thể xem là lỗi của Lý Lăng được nữa.
Tần Tuấn Thanh ngẫm hồi lâu, bỗng giật mình:
- Khoan đã, Lý Lăng này chẳng phải chính là Lý Lăng kia sao?
Bấy giờ hắn mới nhớ ra, Lý Lăng hiện đã là một nhân vật có tiếng trong kinh thành, đặc biệt là giữa chốn quan trường. Chưa nói đến những cống hiến hắn lập được cho triều đình, chỉ riêng việc một viên chủ sự nhỏ bé lần lượt kéo ngã cả một viên lang trung lẫn một viên thị lang đã đủ khiến hắn trở thành nhân vật nổi bật nhất trong hàng nghìn quan viên ở kinh thành.
Hiểu ra mọi chuyện, Tần Tuấn Thanh lại tấm tắc hồi lâu. Sau đó, hắn cũng thuận tay ghi lên hồ sơ đánh giá hạng Thượng Hạ.
Như vậy, trên tập hồ sơ đã có đủ ba lời nhận xét, có thể trình lên cho các đại nhân trong Bộ đường đưa ra quyết định cuối cùng.
Để bảo đảm việc khảo xét được công bằng, mỗi hồ sơ đều phải qua tay ba quan viên Bộ Lại xem xét và chấm định. Nếu ý kiến giữa ba người chênh lệch quá lớn, họ có thể ngồi lại bàn bạc. Nếu vẫn không thống nhất được, hồ sơ sẽ được trình lên cấp trên, để lang trung hoặc thị lang phán xét. Còn nếu ý kiến giữa ba người không cách biệt bao nhiêu, hồ sơ cũng chưa được xem là xong ngay, mà phải gom đủ một số lượng rồi đưa đến án thư của vị đứng đầu Bộ Lại, để ông ta xem xét lần cuối.
Dĩ nhiên, thông thường Thượng thư Bộ Lại phải xử lý quá nhiều công vụ, không thể thật sự xem lại từng hồ sơ. Nếu việc gì cũng tự tay xét duyệt, dù có kiệt sức, ông ta cũng chẳng thể làm xong. Phần lớn chỉ xem qua cho đủ thủ tục mà thôi.
Lần này, khi Tần Tuấn Thanh ôm một chồng hồ sơ mới đến trình trước án thư của đại nhân Bộ đường, hắn cũng nghĩ như vậy. Bởi thế, sau khi đặt hồ sơ xuống, hắn không vội lui ra, chỉ đứng yên chờ đợi. Hắn nghĩ, đợi Thượng thư đại nhân xem qua loa rồi sẽ bảo mình đưa hồ sơ đến phòng chuyển phát, tiếp tục các bước sau.
Nào ngờ hôm nay, vị đại nhân Bộ đường sau khi lướt qua hơn mười tập hồ sơ lại có hành động khác thường. Ông chủ động rút riêng một tập ra, rồi chăm chú đọc từng dòng bên trong.
Tần Tuấn Thanh thoạt tiên thấy lạnh sống lưng. Sau đó, hắn nảy ra một ý nghĩ:
“Chẳng lẽ người này đã đắc tội với đại nhân, nên lần này đại nhân muốn tìm cách trị hắn?”
Là người chủ trì việc khảo xét trong kinh, Thượng thư Bộ Lại nắm quyền lực cực lớn. Cũng nhờ quyền thế ấy, ông mới có địa vị ngang hàng với các đại thần trong Chính sự đường.
Nếu quả thật có người đắc tội với Thượng thư Bộ Lại, đến lúc khảo xét trong kinh, kết cục của kẻ đó sẽ vô cùng thê thảm. Dù sao, đâu phải lúc nào cũng cần nói đến công bằng. Trong tay đã có quyền, đương nhiên phải biết dùng quyền.
Tần Tuấn Thanh đứng chờ, lòng dạ bồn chồn. Mãi đến lúc ấy, vị Thượng thư phía trước mới đặt tập hồ sơ xuống, chậm rãi hỏi:
- Lời đánh giá cuối cùng trong mấy tập hồ sơ này là do ngươi ghi phải không?
- Dạ… đúng là hạ quan.
Tần Tuấn Thanh càng thêm bất an, nhưng vẫn thành thật trả lời.
- Nếu vậy, chuyện Lý Lăng là thế nào?
Lúc này Tần Tuấn Thanh mới biết vị Thượng thư rút xem hồ sơ của Lý Lăng. Tim hắn lập tức chấn động.
Chẳng lẽ đại nhân không hài lòng với lời đánh giá của bọn họ? Chẳng lẽ vì những việc Lý Lăng từng làm trước đây, đại nhân muốn hạ thấp kết quả khảo xét của hắn?
Nhưng trong hồ sơ phần lớn đều là công lao, lỗi lầm chẳng có bao nhiêu. Muốn bới lông tìm vết để cố tình hạ điểm của Lý Lăng cũng chẳng dễ dàng gì.
Tần Tuấn Thanh khó xử, há miệng định nói, nhưng nhiều năm uy thế của đại nhân Bộ đường khiến hắn không dám thốt lời.
Rất nhanh sau đó, hắn biết mình đã đoán sai.
Vị Thượng thư cầm tập hồ sơ đập nhẹ xuống mặt án, nói:
- Bản quan đã xem lời đánh giá các ngươi ghi trong hồ sơ. Hai người chấm hạng Thượng Trung, một người chấm hạng Thượng Hạ. Vì sao đến lượt ngươi, ngươi cũng ghi cho hắn hạng Thượng Hạ?
- Hả…
Tần Tuấn Thanh lập tức hiểu ý cấp trên. Nhưng hiểu ra rồi, hắn càng chấn động hơn.
Đại nhân đâu phải muốn hạ thấp kết quả của Lý Lăng. Rõ ràng ông đang định nâng lên một bậc!
Chuyện này quả thực khó tin. Chẳng lẽ công lao của Lý Lăng lớn đến mức xứng đáng nhận đánh giá cao nhất sao?
Trong lòng Tần Tuấn Thanh còn muốn nói thêm: “Nếu nâng thêm một bậc thì sẽ thành hạng Thượng Trung. Trong hàng nghìn quan viên ở kinh thành, chẳng mấy ai có được lời đánh giá tốt đến thế. Hơn nữa, suốt mười năm cũng chỉ xuất hiện hai ba lần. Lý Lăng thật sự gánh nổi kết quả ấy sao?”
Theo quy củ, kết quả khảo xét trong kinh chia thành ba bậc trên, giữa, dưới; trong mỗi bậc lại chia tiếp thành trên, giữa, dưới, tổng cộng chín hạng. Thế nhưng nhà Nho xưa vốn chuộng sự khiêm nhường, giữ chừng mực. Vì vậy, hạng cao nhất là Thượng Thượng và hạng thấp nhất là Hạ Hạ gần như không bao giờ xuất hiện trong hồ sơ khảo xét. Thành ra, Thượng Trung tự nhiên trở thành kết quả tốt nhất có thể đạt được.
Mà theo cái tính khiêm nhường của người đọc sách, ngay cả kết quả tốt nhất ấy cũng dần dần hiếm người dám trao cho ai.
Vị Thượng thư liếc nhìn Tần Tuấn Thanh, nói:
- Lý Lăng làm việc siêng năng, từng lập nhiều công lao cho triều đình. Chỉ riêng khoản thuế ở Điền Nam, năm nay cũng đã tăng lên gấp mấy lần. Nay cho hắn hạng Thượng Trung thì có gì không được?
Ông ngừng lại, rồi nói tiếp:
- Mục đích của kỳ khảo xét trong kinh là gì? Chẳng phải để thưởng người có công, phạt kẻ có lỗi, khiến quan lại tận tâm hơn trong việc phụng sự bệ hạ và triều đình hay sao? Đã vậy thì không nên quá dè sẻn lời khen. Tốt là tốt, hạng trên là hạng trên, không cần vì sợ người đời bàn tán mà cố tình giữ lại. Nếu cứ tiếp tục như thế, chẳng bao lâu nữa đến cả hạng trên cũng chẳng còn ai dám dùng.
- Vâng, lời đại nhân rất phải. Là hạ quan hồ đồ. Hạ quan sửa ngay!
Sau khi hiểu ra việc đại nhân không chỉ muốn nâng đỡ riêng Lý Lăng, mà còn muốn giữ gìn sự công bằng của kỳ khảo xét, Tần Tuấn Thanh vội nhận sai rồi sửa lại đánh giá ngay tại chỗ.
Đợi hắn làm xong, vị Thượng thư mới lần lượt đóng ấn riêng của mình lên hơn mười tập hồ sơ, xác nhận kết quả khảo công đã được phê chuẩn, có thể chuyển xuống các nơi tiếp tục xử lý.
Xong xuôi mọi việc, Tần Tuấn Thanh mới lui khỏi công đường.
Trong lòng hắn đã có phán đoán. Rõ ràng đại nhân Bộ đường cố ý muốn nâng đỡ Lý Lăng. Thế nhưng trước nay hắn chưa từng nghe nói viên chủ sự Bộ Hộ này có giao tình gì với đại nhân nhà mình.
Rốt cuộc chuyện này là sao?
Dĩ nhiên Tần Tuấn Thanh không thể biết được đáp án. Nhưng khi kết quả khảo xét lần lượt được công bố, trong ánh mắt vui buồn lẫn lộn của bá quan, địa vị của Lý Lăng đã hoàn toàn khác trước.
Đặc biệt đối với các đồng liêu ở Bộ Hộ, Lý Ôn Trung đã trở thành một nhân vật chẳng hề tầm thường.
- Thượng Trung sao… Ôn Trung, kết quả này của ngươi cao quá rồi đấy. Xem ra lần này muốn không được thăng quan cũng khó! Sau khi biết kết quả cuối cùng, Lục Hữu lập tức gọi Lý Lăng đến trước mặt, vừa hâm mộ vừa than thở. - Nhớ năm xưa, khi bản quan mới vào triều làm quan, lần đầu được khảo xét trong kinh chỉ nhận hạng Trung. Vậy mà kết quả ấy cũng đủ khiến ta vui mừng hơn nửa tháng.
- Đại nhân quá khen. Hạ quan chỉ làm những việc thuộc bổn phận của mình thôi. Chẳng qua triều đình rộng lòng, mới ban cho hạ quan lời đánh giá cao hơn thực tế.
Lý Lăng khiêm nhường nói một câu.
- Đó không phải triều đình rộng lòng, mà là ngươi thật sự có bản lĩnh. Ta làm việc ở Bộ Hộ hơn mười năm, chưa từng thấy viên quan nào lập được công lao như ngươi. Phải rồi, ngươi đoán xem tiếp theo mình sẽ được điều đến vị trí nào? Nay các chức quan ở Bộ Hộ đều đã đủ người. Chẳng lẽ sẽ có viên ngoại lang nào bị giáng chức vì chuyện này?
Kết quả khảo công của Lục Hữu là hạng Trung Thượng, cũng xem như khá tốt, nên hắn mới có tâm trạng hỏi han chuyện bên lề.
Lý Lăng lắc đầu:
- Chuyện ấy hạ quan cũng không biết. Có khi hạ quan còn chẳng được ở lại Bộ Hộ cũng nên.
- Sao có thể như vậy? Học vấn và tài năng của ngươi thích hợp với Bộ Hộ nhất. Triều đình lẽ nào lại để ngọc quý rơi vào chỗ tối tăm?
Lục Hữu lập tức sốt ruột.
Lý Lăng nghe vậy chỉ mỉm cười. Trong lòng hắn thầm nghĩ:
“Chuyện này đâu đến lượt ngươi quyết định. Mọi việc đã sớm được định đoạt rồi. Xem ra ngay cả kết quả Thượng Trung này cũng là để chuẩn bị cho ta danh chính ngôn thuận đến Giang Nam làm quan địa phương.”