Giữa những ánh mắt khác thường của hơn trăm quan lại, Lý Lăng ung dung bước ra khỏi đám đông. Hắn tiến đến trước mặt Diệp Khoan và hai vị thị lang, cúi người thi lễ thật sâu, giữ đủ lễ số:
- Hạ quan là Lý Lăng, quan tập sự ở Hộ bộ, bái kiến Bộ đường đại nhân và hai vị thị lang đại nhân!
Hắn vừa xưng danh, chung quanh đã rộ lên những tiếng xì xào:
- Hắn chính là vị thám hoa kia…
Dẫu sao Lý Lăng cũng là thám hoa trong kỳ thi đình năm nay. Ngày hắn chọn đến Hộ bộ tập sự, chuyện ấy từng khiến không ít người bàn tán. Chẳng ngờ về sau hắn bị người ta chèn ép, dần dần im hơi lặng tiếng, rồi cũng bị mọi người quên mất.
Nào ngờ hôm nay hắn lại xuất hiện theo cách kỳ quặc thế này, bảo sao người ta không kinh ngạc.
Đái Tiêu cau mày, mơ hồ ngửi thấy mùi âm mưu. Hắn liếc sang người cháu bên cạnh, chỉ thấy Đái Vạn Xuân cũng mang vẻ lo lắng lẫn ngơ ngác, chẳng biết nên phản ứng ra sao.
Diệp Khoan quan sát người thanh niên trước mặt từ đầu đến chân một lượt, rồi mới điềm nhiên hỏi:
- Lý Lăng, ngươi chỉ mới đến Hộ bộ làm quan tập sự chưa lâu, vì sao dám xen vào chuyện lớn thế này?
- Bẩm Bộ đường đại nhân, hạ quan tuy chỉ làm việc ở Hộ bộ vỏn vẹn hai tháng, nhưng cũng là quan của Hộ bộ. Nay chuyện này liên quan đến thanh danh của Hộ bộ, hạ quan đương nhiên phải đứng ra nói rõ những điều mình biết. Hơn nữa, thời gian qua hạ quan theo Hạng đại nhân coi kho học hỏi, ít nhiều cũng đã tiến bộ. Hạ quan từ nhỏ đọc sách thánh hiền, lại được bệ hạ coi trọng, đặc cách cất nhắc làm thám hoa trong kỳ thi đình. Nay càng phải một lòng báo đáp triều đình!
Câu trả lời của Lý Lăng không hề khúm núm, cũng chẳng tỏ vẻ ngạo mạn. Hắn vừa nói rõ mình không phải người ngoài cuộc, vừa nhắc cho mọi người biết thân thế của hắn sâu hơn hẳn những viên quan thông thường.
Quả nhiên, nghe vậy, Diệp Khoan chỉ mỉm cười:
- Vậy bản quan cũng muốn nghe thử cao kiến của ngươi. Ngươi vẫn luôn làm việc ở kho lưu trữ, vậy làm sao biết chuyện thuế khóa Hồ Quảng còn nhiều điều đáng ngờ?
- Bẩm Bộ đường đại nhân, chuyện thuế khóa Hồ Quảng hiện nay vẫn chưa có kết luận, hạ quan đương nhiên không thể biết rõ. Nhưng sổ sách hai năm trước, dưới sự chỉ dẫn của Hạng đại nhân, hạ quan từng xem xét rất kỹ. Từ đó, hạ quan đã nhận ra vài dấu hiệu bất thường.
- Ồ? Nói thử xem.
Diệp Khoan gật đầu, ra hiệu cho hắn cứ nói tiếp.
Lý Lăng ngoảnh lại nhìn Kim Hoán và Đái Tiêu, sau cùng ánh mắt lướt qua Đái Vạn Xuân, kẻ vẫn còn ngơ ngác chưa hiểu chuyện gì. Lúc ấy, hắn mới lấy từ trong tay áo ra mấy tờ giấy, đưa về phía trước:
- Hạ quan không dám giấu giếm Bộ đường đại nhân. Không những nhận ra vài chỗ đáng ngờ, hạ quan còn đặc biệt chép lại. Đại nhân chỉ cần xem qua những thứ này là biết hạ quan không nói dối.
Diệp Khoan tiện tay nhận lấy, xem qua loa vài dòng. Ông lập tức nhận ra trên đó là những ghi chép về mức thuế thay đổi trong suốt năm năm tại nhiều châu phủ thuộc Hồ Quảng, cùng nguyên nhân tăng giảm số thuế phải nộp.
Lý Lăng cũng nhân đó tiếp lời:
- Xem bề ngoài, mức thuế ở Hồ Quảng mấy năm qua chẳng có gì bất thường. Dù quả thật như Lận Thần đã nói, mấy năm nay nơi ấy khai khẩn thêm nhiều ruộng tốt, nhưng số thuế tăng thêm rốt cuộc đều bị những chuyện như sĩ tử, thiên tai và các nguyên nhân khác bù trừ cả.
- Nhưng nếu xem kỹ sổ sách và công văn liên quan của từng năm, hạ quan lại phát hiện một điều rất lạ. Chỉ trong năm năm ngắn ngủi, hơn bốn phần mười châu huyện ở Hồ Quảng từng gặp thiên tai. Chẳng hạn năm Hiển Long thứ hai mươi lăm, trong địa phận Nhạc Châu xảy ra lũ lụt, khiến ba huyện bị nạn. Vì thế Hộ bộ đã tâu lên triều đình, xin miễn giảm cho nơi ấy ba phần mười thuế bạc và lương thực trong hai năm. Sang năm thứ hai mươi sáu, Thần Châu lại gặp hạn hán, triều đình cũng giảm thuế như vậy. Đến năm thứ hai mươi bảy, Nguyên Châu phát sinh nạn châu chấu, kết quả vẫn chẳng khác gì…
Trong lúc nghe hắn kể vắn tắt, sắc mặt Đái Tiêu đã trắng bệch.
Trong bụng hắn hối hận khôn nguôi. Nếu sớm biết tên Lý Lăng này có thể lần từ những văn thư, sổ sách cũ mà moi ra từng ấy chuyện, hôm đó hắn đã chẳng đẩy hắn vào kho lưu trữ. Đúng là tự tay đào hố rồi ngã xuống.
Vẻ bình tĩnh trên mặt Kim Hoán cũng tan biến, thay vào đó là sự hoảng hốt. Thế nhưng gã vẫn cứng miệng:
- Những chuyện đó thì nói lên được gì? Đất nước Đại Việt rộng lớn như vậy, nơi nào chẳng thường gặp thiên tai? Bệ hạ và triều đình thương dân, gặp nơi bị nạn thì miễn giảm thuế khóa, đó là lẽ đương nhiên!
- Hạ quan chưa từng nói cách làm ấy có gì sai. Hạ quan chỉ muốn hỏi một điều: Vì sao thiên tai ở Hồ Quảng năm nào cũng xảy ra đúng quy củ như thế? Cứ như thể ông trời đã sắp đặt sẵn, không để châu phủ nào chịu nạn quá nhiều, mà lần lượt thay nhau gánh họa, rồi để triều đình giảm thuế cho họ.
Lý Lăng quay đầu nhìn Kim Hoán một lần nữa. Sau đó, hắn bất chợt cao giọng:
- Bẩm Bộ đường đại nhân, chuyện này thật sự quá trái lẽ thường. Cách giải thích duy nhất là có kẻ gian dối, dựng chuyện, cốt để mức thuế Hồ Quảng năm nào cũng giữ nguyên như vậy.
- Hạ quan còn dám mạnh dạn suy đoán, e rằng đây là thủ đoạn do một số quan viên Hộ bộ cấu kết với quan lại địa phương bày ra. Bọn chúng muốn che mắt Bộ đường đại nhân và hai vị thị lang, rồi mượn tay các vị che mắt triều đình cùng bệ hạ. Sau đó, toàn bộ số bạc thuế dư ra, vốn phải nộp về triều đình, sẽ chui hết vào túi riêng của chúng!
Một phen lời nói ấy khiến hơn trăm người có mặt đều sững sờ.
Không ai ngờ một viên quan tập sự trẻ tuổi mới bước chân vào chốn quan trường, thậm chí còn chưa có quyền hạn chính thức, lại dám vạch thẳng chuyện động trời này trước mặt từng ấy người.
Phải biết chuyện này đâu chỉ liên quan đến một viên quan Hộ bộ. Nó còn kéo theo vô số quan lại ở Hồ Quảng, từ tuần phủ địa phương cho đến hàng loạt quan viên bên dưới. Nếu thật sự tra xét đến cùng, chẳng biết bao nhiêu người sẽ mất mũ ô sa, thậm chí mất cả đầu.
Mồ hôi lập tức tuôn ra trên trán Kim Hoán. Gã liếc Đái Tiêu, nhưng Đái Tiêu vẫn im lặng, không rõ là chưa nghĩ ra cách đối phó hay đã bỏ mặc gã tự lo liệu.
Kim Hoán là kẻ dính líu trực tiếp đến chuyện này, dĩ nhiên không thể khoanh tay chịu trói. Gã lập tức lớn tiếng kêu lên:
- Đây chẳng khác nào cố tình gán tội cho người khác! Bẩm Bộ đường đại nhân, cái gọi là chứng cứ của Lý Lăng chẳng qua chỉ là suy đoán của hắn mà thôi. Chỉ vì mấy năm nay Hồ Quảng liên tiếp gặp thiên tai mà hắn dám khẳng định trong Hộ bộ có người cấu kết với quan địa phương gian lận sao? Cách suy luận ấy quá hấp tấp. Chỉ đám thanh niên non nớt, hiểu biết nông cạn mới có thể nghĩ mọi chuyện theo ý mình như vậy!
- Đại nhân, Hộ bộ chúng ta định mức thuế địa phương bao giờ cũng phải căn cứ tình hình thực tế, điều tra cẩn thận, tuyệt đối không thể do một mình hạ quan quyết định. Chẳng lẽ tất cả những người khác cũng bị hạ quan mua chuộc hay sao? Xin đại nhân trả lại sự trong sạch cho hạ quan!
Nói đến câu cuối, gã quỳ phịch xuống đất. Trên mặt đầy vẻ oan ức, diễn đủ vẻ buồn giận vui sợ, cứ như mình thật sự bị người ta vu khống.
- Ai nói ta chỉ có một suy đoán ấy?
Lý Lăng cười lạnh, vẫn đứng yên không nhường bước.
- Chứng cứ, ta đương nhiên có. Nhưng trước hết, ta muốn hỏi Lang trung Đái một câu. Bộ đường đại nhân và hai vị thị lang ngày ngày bận trăm công nghìn việc, lại chưa từng đích thân xem xét việc thuế khóa của cả một tỉnh Hồ Quảng, không nhận ra điều bất thường thì còn có thể hiểu được. Nhưng vì sao ngài cũng chẳng phát hiện ra, lại không sớm nêu nghi vấn?
Không ai ngờ Lý Lăng đột nhiên chĩa mũi dùi sang Đái Tiêu. Ngay chính Đái Tiêu cũng sững người, rồi mới sa sầm mặt:
- Lý Lăng, ngươi đang chất vấn bản quan đấy ư? Ngươi là thứ thân phận gì mà dám bắt bản quan trả lời một câu hỏi vô lễ như vậy?
- Chỉ bằng việc ta là quan tập sự của triều đình!
Lý Lăng chẳng hề nao núng, nhìn thẳng vào hắn, từng chữ vang lên rành rọt:
- Năm xưa, Thái Tổ hoàng đế đặt ra chức quan tập sự đã từng ban rõ thánh chỉ. Chúng ta có quyền xét đúng sai, tra hỏi công việc, thậm chí có thể tâu thẳng lên thiên tử. Ta là môn sinh của thiên tử, là thám hoa khoa này. Nay đã tra ra vấn đề, đương nhiên phải thay bệ hạ hỏi cho ra lẽ!
Lần này, toàn bộ quan lại có mặt đều chấn động.
Mãi đến lúc ấy, mọi người mới chợt nhớ ra quan tập sự quả thật có quyền hạn như vậy. Chỉ là bao năm nay chẳng ai nhắc tới, cũng chẳng ai dùng đến, thành thử mọi người đã quên bẵng.
Cái gọi là quan tập sự do Thái Tổ triều sáng lập. Những người vừa đỗ tiến sĩ sẽ được phái đến các nha môn, làm quen với công việc và học cách làm quan. Nhưng ngoài việc giúp họ nhanh chóng thích nghi với thân phận mới, Thái Tổ còn cố ý thêm một điều lệ: quan tập sự có quyền giám sát. Hễ phát hiện nha môn tồn tại chính sách tệ hại hay việc làm sai trái, họ đều có thể vạch ra, thậm chí tâu thẳng lên triều đình.
Thời Thái Tổ, những tiến sĩ mới đỗ ấy quả thật từng phát huy tác dụng. Nhưng theo thời gian, nhất là khi chế độ giám sát của Đô sát viện ngày càng hoàn chỉnh, lại thêm nhiều người trẻ có thành tích nổi bật được phái đến Đô sát viện tập sự, quyền hạn này dần dần bị mặc nhiên xem như đã bỏ.
Nhưng lệ ngầm dù sao cũng chỉ là lệ ngầm. Triều đình chưa từng ban chiếu nói rằng quan tập sự không được chỉ ra những tệ nạn trong nha môn. Bọn họ vẫn có quyền tâu thẳng lên thiên tử.
Chỉ là những viên quan tập sự vốn chẳng khác gì người làm việc tạm thời, vì tiền đồ của bản thân, phần lớn đều chọn cách sống hòa mình với mọi người. Dẫu thật sự phát hiện vấn đề, họ cũng giả vờ như không trông thấy.
Còn hôm nay, Lý Lăng dùng hành động của mình để nói cho tất cả mọi người biết, quan tập sự vẫn có quyền ấy!
Cho dù ngươi là Lang trung một bộ, khi bị hắn chất vấn cũng không thể tìm cách né tránh!
Khí thế Đái Tiêu vừa gượng dậy đã tan sạch. Những tiến sĩ mới đỗ đứng rải rác chung quanh thì người nào người nấy đều há hốc miệng, nhìn chằm chằm Lý Lăng như thể hôm nay mới lần đầu biết hắn là ai.
Trong mắt họ có kinh ngạc, nhưng nhiều hơn cả là một nỗi sợ khó gọi thành tên.
Vị thám hoa họ Lý này đáng sợ hơn họ tưởng rất nhiều.
Diệp Khoan cũng chăm chú nhìn người thanh niên trước mặt. Từ lúc bất ngờ bước ra đến giờ, hắn liên tiếp khiến ông kinh ngạc. Nhưng chuyện đã đến nước này…
Diệp thượng thư khẽ hắng giọng, rồi nhìn sang Đái Tiêu đang hoàn toàn ngây người:
- Lang trung Đái, ngươi nói thử xem. Vì sao ngươi lại không nhận ra sổ sách thuế khóa của Hồ Quảng có nhiều chỗ đáng ngờ?
Đối diện câu hỏi của Thượng thư đại nhân, Đái Tiêu không thể tiếp tục cứng đầu không đáp. Hắn ấp úng hồi lâu mới nói:
- Hạ quan… hạ quan quả thật đã sơ suất. Hạ quan nghĩ Kim chủ sự đã tra xét kỹ càng, mọi chuyện đã rõ ràng, ắt không thể còn vấn đề gì.
Nói đến cùng, hắn đã đẩy hết trách nhiệm lên đầu cấp dưới của mình.
Sắc mặt Kim Hoán càng thêm khó coi, nhưng gã vẫn cố chống đỡ:
- Chuyện này hạ quan tuyệt đối không dám lợi dụng quyền thế để mưu lợi riêng. Xin Bộ đường đại nhân soi xét…
- Vậy sao?
Lý Lăng cười lạnh:
- Hạng đại nhân coi kho, ngài còn nhớ việc điều chuyển lương gạo trong quốc khố suốt năm năm qua không? Trong số đó, có lần nào từng chuyển lương thực đến Hồ Quảng hay chăng?
Câu hỏi ấy được ném về phía Hạng Đại Hạnh, người đang đứng sau đám đông.