Mùng ba tháng tư, gần giờ Thìn, trời mới sáng chưa lâu, Lý Lăng đã rửa mặt chải đầu xong xuôi, ăn sáng đầy đủ, chuẩn bị ra cửa.
- Ca, khoan đã.
Lúc này Nguyệt Nhi lật đật từ nội viện chạy ra. Con bé mới vừa thức dậy, mái tóc đen còn rối bời xõa sau lưng, giờ này cũng chẳng buồn giữ hình tượng, cứ thế xông đến trước mặt anh trai, đưa lên một chiếc túi thơm bé nhỏ:
- Ca, hôm nay anh lần đầu đến nha môn, phải giữ gìn cho tốt vào đấy.
Lý Lăng cười nhận lấy túi thơm từ tay em gái:
- Thì ra thứ hai hôm nay em cứ điệp khúc bảo tặng anh quà đi nhậm chức, là cái này đấy à?
- Ừ, em khổ cực lắm mới làm được đấy, là Nguyệt Nhi tự tay thêu đấy nhé. Ca, anh có thích không?
Nguyệt Nhi ngẩng mặt lên, đầy mong đợi nhìn anh trai. Lý Lăng đeo chiếc túi thơm nhỏ xíu ấy, tinh xảo hay không cũng chưa chắc, vào thắt lưng, cho nó sát bên tấm ngọc bài vừa nhận được chưa lâu, rồi mới nói:
- Đã là Nguyệt Nhi làm riêng cho anh, anh đương nhiên vui rồi. Nhưng mà sau này ở nhà em đừng chỉ lo làm mấy cái thêu thùa này thôi, vẫn phải đọc sách tập văn thêm, đừng quên lời hứa giữa hai anh em mình đấy.
- Ca cứ yên tâm, Nguyệt Nhi ở nhà sẽ cố gắng, nhất định không phụ mặt anh, một vị thám hoa.
Nguyệt Nhi nói rồi phấn khởi vung vung nắm đấm nhỏ, nhìn mà đáng yêu vô cùng.
Thấy vậy, Lý Lăng lại đưa tay véo nhẹ lên má hồng phấn của nàng:
- Vậy thì mau về rửa mặt chải đầu cho tử tế đi. Em nhìn xem, mọi người đang nhìn em kìa.
- Á…
Nguyệt Nhi lúc này mới nhớ ra bộ dạng luộm thuộm vừa mới ngủ dậy của mình, kêu lên một tiếng rồi vội vàng quay người chạy về hậu viện, miệng còn oán trách một câu:
- Tại anh cả đấy!
Lời ấy khiến Lý Lăng bật cười ha hả, đến tận khi thấy em gái đi qua cửa mặt trăng ngăn giữa tiền viện và hậu viện, hắn mới bước ra cổng, lên cỗ xe ngựa đã đợi sẵn bên ngoài từ lâu, cười nói với Lý Mạc Vân ở chỗ toa:
- Mạc Vân, đi thôi.
Lý Mạc Vân hất nhẹ cổ tay, chiếc roi ngựa phạch một tiếng quất thất trên lưng ngựa, hai con tuấn mã liền tăng tốc lao tới, kéo chiếc xe không lớn lắm này chạy dọc theo con hẻm nhỏ về phía trước, rất nhanh đã rẽ vào đường lớn của phường, hướng về phía hoàng thành ở phía bắc.
Cả tháng ba, là tháng ba thuộc về các tân khoa tiến sĩ.
Không kể cuộc điện thí cuối cùng muôn người chú mục, rồi sau đó là trướng danh và cưỡi ngựa đi rêu phố, tiếp nữa là vào cung bái kiến, yến Quỳnh Lâm, tất cả đều khiến đám tân khoa tiến sĩ này trở thành tâm điểm của mọi người, phong quang vô hạn.
Cho dù sau tiệc Quỳnh Lâm, các tiến sĩ đã vang danh bên ngoài càng không thiếu đủ thứ ứng thưởng, gần như mỗi ngày đều nhận được thiệp mời dự tiệc của các thế lực quyền quý trong thành Lạc Dương. Cho dù là người không thích xã giao như Lý Lăng, cũng thật sự không thể từ chối những lời mời nhiệt tình của các tiền bối, đồng hương vân vân, đành phải liên tục lui tới các phủ đệ suốt nhiều ngày, cùng uống rượu với các vị quan cao quý triều đình có địa vị cao hơn mình xa, chỗ ngồi lại còn vượt xa cả những vị tiền bối đã có chức quan trên người, đường đường chính chính trở thành tiêu điểm được mọi người tâng bốc.
Những ngày phong quang như thế cứ thế kéo dài nửa tháng, cho đến khi tháng ba qua đi, hào quang tân khoa tiến sĩ trên đầu họ mới thật sự phai nhạt. Tiếp theo, phải dốc sức cho cuộc đời quan trường còn dài đằng đẵng phía sau.
Là người đứng thứ ba trong nhất giáp lần này, đường đường thám hoa, phạm vi chức quan Lý Lăng có thể lựa chọn đương nhiên rộng hơn nhiều so với đồng niên bình thường. Theo quy chế triều đình, tiến sĩ bình thường có thể đi ba con đường văn quan, trong đó con đường thanh quý nhất là vào Hàn Lâm viện, với thân phận Hàn lâm tiếp tục tu nghiệp đọc sách trong ấy, sau đó nhờ biên soạn nghiên cứu sử sách để dưỡng vọng, nâng cao bản lĩnh, cuối cùng thông qua kinh diên tổ chức mỗi tháng một lần để được thiên tử coi trọng, từ đó một bước lên trời, trở thành cận thần của thiên tử, thậm chí vào thẳng trung khu!
Đây đương nhiên là tiền đồ lý tưởng nhất của nhiều kẻ một lòng chỉ đọc sách thánh hiền, hai tai chẳng nghe chuyện ngoài cửa sổ. Nhưng cũng có chỗ thiếu sót. Điểm thứ nhất, điều kiện muốn vào Hàn Lâm viện khá hà khắc, phải qua mấy cuộc thi nghiêm ngặt, xác nhận tài hoa mới được vào, đương nhiên cũng có ngoại lệ, chẳng hạn như ba người nhất giáp thì có thể miễn thi vào viện.
Điểm thứ hai nằm ở chữ "thanh" trong hai chữ thanh quý. Hàn lâm thật sự là nha môn nước trong, ngoài việc biên soạn sử sách, hay là đọc sách cùng hoàng đế và hoàng tử, thì không tồn tại bất kỳ sai vụ thực tế nào. Như thế thì chỉ có thể dựa vào chút bổng lộc ấy để sống, ở một thành phố lớn như Lạc Dương, đó đương nhiên là một vấn đề lớn.
Điểm thứ ba cũng là quan trọng nhất, thì nằm ở chỗ Hàn lâm kỳ thực cũng chẳng dễ ra đầu. Cho dù không nhắc đến điều lệ nghiêm ngặt "không qua châu phủ thì không vào trung khu" mà triều đình nhấn mạnh trước đây, nay đã dần phế trì, thì những vị Hàn lâm ngâm cứu đến đầu bạc kia, thật sự muốn được hoàng đế coi trọng cũng chẳng phải chuyện dễ. Kinh diên tuy tháng nào cũng có, nhưng cũng phải lần lượt theo bề dày chứ, huống chi ai có thể chắc chắn điều mình nói thật sự hợp ý thiên tử?
Cho nên nói tới cùng, Hàn lâm thanh quý thì đúng là thanh quý rồi, lại ít tranh chấp với các quan khác, không dính đảng tranh, tự bảo vệ mình thì dư dả, nhưng tiến thủ thì lại thiếu. Có lẽ thắng ở chỗ an toàn và lâu dài, biết đâu ngài ở đó tu sử hai ba mươi năm, nhờ tư cách thật sự có ngày trở thành quan cao cấp hai của lục bộ hay các nha môn khác thì sao.
Nhưng đây hiển nhiên không phải nha môn Lý Lăng hy vọng vào, tuy rằng Từ Thương trong cuộc thi Hàn lâm sau đó đã thật sự thi đậu vào Hàn Lâm viện, đó cũng là túc nguyện suốt bao lâu của y, nhưng Lý Lăng lại từ chối lời mời miễn thi vào viện, mà quyết định lựa chọn trong hai con đường sau.
Con đường thứ hai là vào Ngự Sử đài, trở thành một ngôn quan. Đây cũng là lựa chọn cực tốt khi làm quan của nhiều tân khoa tiến sĩ, nhất là những người trẻ tuổi không có bối cảnh mà một lồng ngực đầy nhiệt huyết. Bởi vì ngôn quan ngự sử cần chính là người có thể châm ngòi tệ nạn thời cuộc, chỉ ra sai lầm của một số người trong ngoài triều đình. Chỉ cần ngài nói đúng, nói hay, cho dù chỉ trích đến quyền quý trong triều cũng không cần có gánh nặng nào, ít nhất luật lệnh nói thế, dù sao người nói vô tội, dù nói sai cũng chẳng phải chịu trách nhiệm.
Cho nên ngôn quan giống Hàn lâm, cũng được xem là thanh lưu trong hàng văn quan, là lựa chọn đầu tiên mà vô số tân khoa tiến sĩ đổ xô đến. Bởi vì mọi người rõ, Ngự Sử đài kỳ thực chỉ là một cái ván nhảy, chỉ cần làm nên thanh danh ở chỗ này, chẳng mấy năm là có thể điều sang những nha môn tốt hơn làm quan, rồi thăng tiến nhanh hơn, mình mặc y chu tử, đầu đội mũ lương cũng chưa chắc chỉ là mơ.
Đương nhiên, giống như Hàn lâm, ngôn quan cũng có nhược điểm, đó là có chút nguy hiểm. Tuy rằng Đại Việt trên bề mặt luôn nhấn mạnh người nói vô tội, nhưng khi ngài thật sự vì vài lời đàn hặc mà đắc tội với một vài lão đại trong triều, thậm chí là đương kim thiên tử, tất nhiên có khả năng phải trả giá. Mà minh thương ám tiễn trên quan trường, không phải là thứ bọn thanh niên chỉ có một lồng nhiệt huyết này đề phòng được, đến lúc chỉ cần một sai sót thì đã là kết cục vạn kiếp bất phục.
Còn nghiêm trọng hơn, thân phận ngôn quan khiến họ rất khó thật sự độc lập ngoài đảng tranh triều đình. Rất tự nhiên, họ sẽ bị từng cỗ thế lực khác nhau mua chuộc, lôi kéo, trở thành thanh đao kiếm trong tay những nhân vật lớn trên cao, cuối cùng bị cuốn vào tranh đấu, sống chết khó lường.
Lý Lăng có lẽ không quá rõ những mặt hại này của ngôn quan, nhưng hắn đúng là chẳng có chút hảo cảm nào với đám người chỉ biết múa mồm mép, chuyên soi mói khuyết điểm của người khác. Trong mắt hắn, cái gọi là ngôn quan ngự sử chẳng khác gì một số "công tri" ở hậu thế, nói thì cái gì cũng biết làm, đến lúc thật sự phải làm thì lại loạn cả lên, trừ phá việc ra, cái gì cũng không làm được.
Cho nên lựa chọn thứ hai này cũng bị hắn cực kỳ dứt khoát loại bỏ. Như vậy, chỉ còn con đường thứ ba để chọn, thành thật ở một nha môn nào đó quan chính mấy tháng trước, sau đó dựa vào biểu hiện mấy tháng ấy để quan trưởng của nha môn quyết định có giữ lại nhậm chức hay không, quyền chủ động lại hoàn toàn nhường cho người khác.
Đây chính là cái gọi là "trọc lưu" thực vụ trong miệng các văn quan, là con đường gian nan hơn tương phản rõ ràng với Hàn lâm và ngôn quan của hai con đường trước. Bởi vì người chọn con đường này phần lớn là những kẻ thành tích không xuất sắc trong khoa cử, hoặc thậm chí là đồng tiến sĩ tam giáp, cho tới cả những cử nhân đang chờ thuyển tuyển nhậm quan. Cho nên trong mắt đám thanh lưu tự cho mình cao hơn người một bậc, bọn quan lại đi đường này đương nhiên trở thành trọc lưu.
Đã là trọc lưu, việc bẩn việc nặng đương nhiên không thể thiếu, mà một khi làm sai có sai sót gì, quan trưởng tự nhiên sẽ ném cái nồi đen xuống dưới, kẻ xui xẻo cuối cùng rất có thể lại là đám tân khoa tiến sĩ mới vào nha môn quan chính. Đừng nhìn tháng trước các ngài phong quang vô hạn, một khi cởi bỏ lớp hào quang tân khoa tiến sĩ ấy, thật sự vào quan trường, thì chẳng là cái gì cả, chỉ có thể trở thành tầng dưới cùng trong nha môn.
Đương nhiên, con đường này cũng không toàn là xấu. Tuy có câu trên quan trường làm nhiều sai nhiều, làm ít sai ít, không làm không sai, nhưng cũng có một xác suất nhất định là làm đúng thì có công để lĩnh, từ đó một bay lên trời! Bất quá, cái xác suất này so với việc cuối cùng vác nồi đen, buồn bực thu cuộc thì vẫn nhỏ hơn nhiều.
Cho nên, khi Lý Lăng, một vị tân khoa thám hoa được muôn người chú mục, kiên quyết chọn con đường thứ ba và báo quyết định của mình cho quan viên Văn Tuyển tư bộ Lại biết, vị viên ngoại lang đó đã ngẩn ra một hồi lâu mới phản ứng lại. Sau khi hỏi hắn thêm một lần nữa mà vẫn nhận được câu trả lời y hệt, vị quan Lại bộ này mới nhìn hắn một lượt, rồi nói ra chỗ khuyết quan chính ở hai nha môn, để Lý Lăng tự chọn: bộ Hình và bộ Hộ.
Với Lý Lăng thì đương nhiên chẳng có gì phải nghi ngờ, không kể từ phương diện nào, hắn cũng không thể chọn cái trước được, không do dự nửa giây, lập tức nêu mình nguyện sang bộ Hộ quan chính.
Từ đó, hai ngày sau, chính là hôm nay, Lý Lăng đến nha môn bộ Hộ, bắt đầu lần đến nhậm đầu tiên trong sự nghiệp quan viên của mình. Tuy xét theo một nghĩa nào đó, hiện giờ hắn chưa phải quan viên chính thức của bộ Hộ, nhưng hắn tin chắc mình tất sẽ làm nên một phen sự nghiệp trong cái nha môn trọng yếu, có ý nghĩa kính cẩn trọng đại đối với triều đình, đối với quốc gia, đối với bá tính thiên hạ này.
Ít nhất trước khi đến trước cửa lớn của nha môn bộ Hộ, trong lòng hắn vẫn nghĩ thế.
Giờ Thìn ba khắc, mặt trời đã lên ba cành, Lý Lăng rốt cuộc cũng đến trước nha môn lục bộ cổ kính nghiêm mục này, một thấy đã không khỏi sinh lòng kính sợ!