- Thần tham kiến bệ hạ…
Tâm trạng vốn đã căng như dây đàn, giờ phút này càng bị đẩy lên đến tột cùng.
Lý Lăng cũng chẳng khá hơn bao nhiêu. Hắn quỳ phục bên ngoài bàn, cúi đầu nhìn chằm chằm viên gạch vàng dưới đất, đầu óc trống rỗng. Kia là hoàng đế, vị quân vương của một nước, người thật sự nắm trong tay quyền lực của cả thiên hạ!
Dù là người xuyên không, tự nhận mình có tri thức và sự hiểu biết vượt xa người thời đại này, đến lúc phải đối diện với một nhân vật lớn như thế, trong lòng hắn vẫn khó tránh khỏi bồn chồn, sợ hãi.
Một tiếng bước chân trầm nặng vọng từ phía sau, mỗi lúc một gần. Khi đi ngang qua bên cạnh Lý Lăng, tiếng chân ấy bỗng ngừng lại trong thoáng chốc, khiến tim hắn cũng khựng theo. May mà chẳng bao lâu sau, qua khóe mắt, hắn đã thấy hai bóng người chậm rãi đi qua bên cạnh.
Một người bước đi gần như không phát ra tiếng động. Nhìn y phục, hẳn là một hoạn quan hầu cận trong cung.
Đương kim thiên tử Tôn Ung chậm rãi bước vào từ cửa điện. Ánh mắt ông lần lượt lướt qua hàng sĩ tử đang quỳ rạp dưới đất, trong mắt dường như còn vương nét tán thưởng. Sau khi ngồi yên trên ngai vàng, môi ông hiện lên nụ cười nhàn nhạt.
- Các khanh không cần giữ lễ quá mức, đứng dậy nói chuyện đi. Các khanh cũng bình thân cả đi.
Câu sau là lời ông nói với những trọng thần cùng vào điện Văn Đức, cũng đang quỳ lạy bên dưới.
Trước đó, khi các sĩ tử lần lượt tiến vào cung, hoàng đế đã gặp mặt những quan lớn trong triều, trong đó có tả hữu tể tướng của Chính sự đường, các quan Thượng thư lục bộ cùng nhiều đại thần khác, rồi ngồi nói chuyện với họ một lúc. Đến giờ, ông mới dẫn họ cùng tới trường thi, chính thức bắt đầu kỳ điện thí hôm nay.
- Đa tạ bệ hạ!
Những trọng thần đồng loạt đáp lời rồi đứng dậy. Đám sĩ tử cũng sực tỉnh, lộn xộn lên tiếng hưởng ứng, sau đó lần lượt đứng lên. Mấy người vì quá kích động, còn va phải bàn bên cạnh, gây ra một trận huyên náo.
Hoàng đế chẳng hề trách phạt, ngược lại còn cười, khoát tay bảo:
- Các ngươi không cần căng thẳng. Người đời đều nói các ngươi là học trò của thiên tử. Hôm nay trẫm chính là thầy của các ngươi, thầy trò với nhau cứ thả lỏng đôi chút.
Giọng nói ôn hòa mà khàn khàn vang lên chầm chậm. Quả nhiên, tâm trạng căng thẳng của đám sĩ tử cũng dịu xuống được phần nào. Bọn họ lại đồng thanh tạ ơn, rồi mới thật sự đứng yên.
Thế nhưng phần đông vẫn run rẩy, hoàn toàn không dám ngẩng đầu nhìn kỹ dung mạo thiên tử trên bậc cao. Chỉ riêng Lý Lăng, dù đứng gần hoàng đế nhất, vẫn đánh bạo hơi ngẩng đầu nhìn lên ngai vàng.
Người ngồi trên ấy là một nam nhân chừng năm mươi tuổi. Mái tóc đã điểm bạc, nhưng sắc mặt hồng hào, thần thái khỏe khoắn. Ông không mặc long bào vàng sáng như Lý Lăng từng tưởng tượng, mà khoác một bộ áo bào đen nhạt. Trước ngực thêu hình rồng cuộn mình, móng vuốt giương lên dữ tợn.
Toàn thân ông toát ra vẻ cao sang, uy nghi khó tả. Đôi mắt dài tuy mang ý cười, nhưng vẫn khiến người ta cảm thấy một luồng uy thế mạnh mẽ, chẳng dám nhìn thẳng.
Lý Lăng vừa chạm mắt ông, tim đã đập dồn. Hắn vội cụp mắt xuống, thân mình cũng cứng đờ.
“Đây chính là hoàng đế đương triều sao? Khí độ quả nhiên phi phàm, sâu không lường được, vượt xa tất cả những người mình từng gặp trước đây…”
Lúc này, hoàng đế đã bắt đầu răn dạy các sĩ tử trước mặt:
- Thi cử là đại lễ tuyển chọn nhân tài của triều đình ta, cũng là con đường trọng yếu để Đại Việt tìm ra những người có tài, đưa vào giúp nước. Các ngươi có thể vượt qua hết kỳ thi này đến kỳ thi khác để đi tới hôm nay, chính là những người ưu tú nhất của Đại Việt trong suốt ba năm qua, là bậc anh tài trong thiên hạ!
- Người xưa từng có câu thơ: Sớm còn là kẻ cày ruộng, chiều đã bước vào điện vua. Câu ấy dùng để khuyên người đọc sách phải gắng sức vươn lên, mai sau trở thành rường cột triều đình. Nhưng điều trẫm muốn nói hôm nay là, việc các ngươi bước vào điện của trẫm mới chỉ là khởi đầu. Đã là rường cột của đất nước, ngày sau phải làm nên sự nghiệp vì nước vì dân. Có như vậy mới không phụ mười năm đèn sách gian khổ, cũng không phụ lòng mong đợi của trẫm dành cho các ngươi.
Lý Lăng lập tức lớn tiếng đáp lời. So với những người còn lại, rõ ràng hắn là kẻ bình tĩnh hơn cả:
- Thần đẳng nhất định không phụ kỳ vọng của bệ hạ. Sau khi vào triều, chúng thần sẽ dốc hết lòng hết sức, khiến Đại Việt giàu mạnh, muôn dân được yên!
Những người khác trên điện đều lộ vẻ khác thường. Đám sĩ tử lúc này mới lần lượt sực nhớ ra phải đáp lời, bèn nói những câu tương tự. Còn các trọng thần phía sau thì đồng loạt dồn mắt về phía Lý Lăng.
Thượng thư bộ Lễ Phàn Mai Sinh nhìn thấy tấm thẻ ghi tên trên bàn bên cạnh hắn, sắc mặt lập tức khẽ biến:
- Lý Lăng…
Mới qua vài ngày, ông ta đương nhiên chưa thể quên người sĩ tử được hoàng đế cố ý nâng đỡ này.
Hôm ấy, Phàn Mai Sinh tưởng mình đã chống được áp lực của hoàng đế, ít nhất cũng khiến Lý Lăng không thể cướp mất thứ hạng và vị trí của những sĩ tử khác, xem như khéo léo can gián hoàng đế một phen. Nào ngờ trong chuyện này, hoàng đế lại cứng rắn đến thế. Lần này còn cố ý xếp Lý Lăng lên trước toàn bộ sĩ tử, rõ ràng là nhắm thẳng vào ông ta.
Ở phía trước hơn một chút, Lục Chẩn mỉm cười, ánh mắt trầm ngâm nhìn bóng lưng Lý Lăng.
“Mới một năm ngắn ngủi, hắn đã đến kinh thành, lại còn bước được vào triều đình. Đây chẳng lẽ là duyên phận sao?”
- Tốt lắm! Các ngươi có được tấm lòng ấy, trẫm rất vui mừng. Trẫm cũng mong các ngươi sau này thật sự làm được những điều vừa nói, trở thành rường cột của đất nước!
Hoàng đế hài lòng gật đầu. Ông lại nhìn Lý Lăng đang đứng cách mình không xa, rồi mới dịu giọng nói:
- Trẫm chưa từng tham gia khoa cử, nhưng cũng biết các ngươi đi được đến hôm nay chẳng dễ dàng gì. Tứ thư, ngũ kinh cùng đủ loại sách chú giải, các ngươi đã thuộc nằm lòng, kiến thức còn sâu hơn trẫm nhiều. Vì vậy, kỳ điện thí hôm nay sẽ không hỏi những thứ trong tứ thư, ngũ kinh nữa. Sau này tuyển người giúp nước, trẫm chỉ hỏi một đề, đó là bài sách luận!
Lời vừa dứt, cả sĩ tử lẫn quan viên phía sau đều biến sắc. Quyết định này vượt xa dự liệu của tất cả mọi người.
Bởi từ trước đến nay, trong các kỳ điện thí, hoàng đế tuy thường nói những lời khích lệ như vậy, nhưng đến lúc ra đề vẫn theo lệ cũ, chọn nội dung trong tứ thư, ngũ kinh để khảo sát sĩ tử. Ngoại trừ thời Thái Tổ và những năm đầu triều Thái Tông, chưa từng có chuyện dùng sách luận để phân định cao thấp.
Vậy mà hôm nay, hoàng đế lại không theo lối cũ!
Tất cả đều bị đánh úp, không kịp trở tay. Phàn Mai Sinh, người chủ trì kỳ thi hội, càng chấn động hơn. Ông ta khẽ nhích chân, định bước ra can gián. Nhưng ngay sau đó, ông phát hiện ánh mắt hoàng đế đã hướng về phía mình.
Chỉ một cái liếc mắt thôi cũng khiến tim ông thắt lại. Bước chân kia rốt cuộc không dám đặt xuống.
“Quyết định của bệ hạ lại nhằm vào ta sao? Vì trước đó ta chỉ xếp Lý Lăng ngoài một trăm năm mươi người đỗ cống sĩ, khiến bệ hạ phải đổi sang ra đề sách luận…”
Vị lão đại nhân hiểu ra đầu đuôi, chỉ cảm thấy sống lưng lạnh buốt từng cơn. Ý chí của bậc đế vương quả nhiên không phải thứ thần tử có thể xem nhẹ.
Những trọng thần khác, chẳng hạn tả tướng Lục Chẩn hay hữu tướng Vương Hãn, mỗi người cũng có suy nghĩ riêng. Nhưng vào lúc này, chẳng ai dám lên tiếng phản đối.
Dẫu sao, người chủ trì kỳ điện thí chính là hoàng đế. Bọn họ chỉ đứng ngoài quan sát, vốn không có quyền can dự.
Hoàng đế thu ánh mắt về, lại nhanh chóng nhìn qua từng gương mặt sĩ tử, rồi thong thả nói:
- Sau này các ngươi đều sẽ vào triều làm quan. Nhưng những điều học được trong mười năm đèn sách, xét cho cùng vẫn chỉ là kiến thức trên sách vở. Những đề tứ thư, ngũ kinh các ngươi từng làm trước đây cũng hiếm khi giúp ích được bao nhiêu cho việc trị chính. Trái lại, sách luận tuy không được coi trọng bằng, lại là thứ thử thách tài năng của các ngươi rõ nhất.
- Vì vậy, hôm nay trẫm dùng sách luận để khảo sát bản lĩnh thật sự của các ngươi, lấy đó phân định cao thấp. Người nào còn thiếu sót, trẫm cũng mong sau này các ngươi chịu khó bù đắp, chớ để đến bạc đầu vẫn chỉ là một kẻ mọt sách vùi đầu trong kinh điển.
Đám sĩ tử tuy ngỡ ngàng, nhưng đến nước này cũng chỉ có thể chấp nhận. Ai bảo người ra đề là đương kim thiên tử chứ?
May thay, tại kỳ điện thí, cho dù làm bài không tốt cũng không đến mức bị đánh trượt. Cùng lắm, họ chỉ được ban danh hiệu đồng tiến sĩ, sau này vẫn có thể được bổ nhiệm làm quan.
Thuở chế độ khoa cử mới bắt đầu được thi hành, ngay cả đến kỳ điện thí vẫn có một số sĩ tử bị loại. Những người ấy chỉ còn cách chờ thêm ba năm, rồi quay lại dự kỳ thi hội.
Mãi đến giữa triều Tống, có không ít người vì trượt điện thí mà tức giận bỏ sang các nước Liêu, Hạ, trở thành mối họa cho Đại Tống. Triều đình khi ấy mới phải nghĩ đủ cách giữ chân những nhân tài này, rồi đặt ra lệ điện thí chỉ phân định thứ hạng, không loại sĩ tử nữa.
Đến triều Đại Việt hiện nay, chính sách ấy vẫn được tiếp tục. Đây cũng là lý do then chốt khiến kỳ điện thí nhẹ nhàng hơn hẳn mọi kỳ thi trước. Bởi đã bước đến cửa này, không ai còn phải đối mặt với thất bại nữa.
- Được rồi, trẫm không nói thêm những chuyện khác. Các ngươi về chỗ ngồi đi, nghe đề.
Hoàng đế lại cười, khoát tay ra hiệu cho đám sĩ tử còn đứng nguyên tại chỗ trở về bàn.
Mọi người chần chừ trong giây lát, rồi vẫn đồng loạt tạ ơn, quay lại sau bàn, cẩn thận ngồi xuống. Chỉ có điều, ai nấy đều ngồi thẳng đơ như khúc gỗ. Mông chỉ dám đặt hờ lên mép ghế, lưng còn cách lưng ghế nửa thước. Nhìn bộ dạng ấy, ngồi cũng chẳng thư thái hơn đứng là bao.
Hoàng đế không nói thêm gì, chỉ hơi rũ mắt xuống rồi đọc đề:
- Vừa rồi, lời Lý Lăng nói rất có lý. Các ngươi làm quan, sau này ắt phải lấy việc làm giàu đất nước, khiến dân chúng được yên ổn làm trách nhiệm của mình. Vậy đề hôm nay là: phải làm thế nào để Đại Việt tiến thêm một bước, thật sự gây dựng nên một thời thịnh thế? Nếu triều ta hiện nay còn điều gì bất cập, những điều ấy nằm ở đâu, phải giải quyết ra sao? Được rồi, lấy đó làm đề. Hai canh giờ. Các vị, bắt đầu đi.
Đề vừa được công bố, tất cả sĩ tử đều lập tức cau mày. Lý Lăng cũng không ngoại lệ.
Đề này quá rộng, lại quá mơ hồ. Nhưng nếu bảo không có gì để viết thì cũng chẳng đúng. Chỉ cần từng trải và hiểu biết đôi chút, ai cũng có thể viết ra vài điều. Song muốn viết cho nổi bật, muốn được hoàng đế cùng các quan trong triều công nhận, ấy lại là chuyện khó hơn lên trời.
Dẫu sao, so với hoàng đế và các quan đại thần, đám sĩ tử này vẫn còn non nớt. Nếu tùy tiện nêu ra vấn đề gì, e rằng chẳng khác nào múa rìu qua mắt thợ. Vậy rốt cuộc phải đặt bút thế nào đây?
Trong chốc lát, khắp điện người nào cũng nhíu mày, ai nấy đều đau đầu suy nghĩ. Tâm trạng căng thẳng ban nãy trái lại nhờ thế mà vơi đi phần nào.