Sông Hoài chảy cuồn cuộn, nước lớn dạt dào không ngừng.
Đi thuyền chừng mấy ngày, chiếc thuyền chở Lý Lăng và đồng hành đã đến bến đò nơi sông Hoài giao nhau với Tào Hà, tức bến Thái Bình.
Bến đò nơi đây rộng lớn, dòng nước êm xuôi, có thể đón cả mấy chục chiếc thuyền lớn vào cập bờ, đúng là mấu chốt quan trọng cho thuyền bè từ sông Hoài đi vào Tào Hà. Ngày thường đã vô cùng phồn hoa bận rộn, dù bây giờ đang đầu tháng giêng, nơi đây vẫn neo đậu không dưới mười chiếc thuyền lớn nhỏ, có chiếc hướng nam, có chiếc hướng bắc. Lý Lăng và đoàn người cũng đã đổi sang một chiếc thuyền lớn tại đây.
Mặt trời dần ngả về tây, ánh đỏ phủ xuống mặt sông, loang loáng một màu hồng lấp lánh. Nguyệt Nhi tựa vào thành thuyền ngắm cảnh, không nhịn được lại reo lên khen ngợi:
- Đẹp quá, Ca ơi, chỗ này đẹp quá đi…
Nàng hớn hở, vô thức nắm tay anh nhảy cẫng lên từng nhịp.
Lý Lăng mỉm cười, một tay vuốt lại búi tóc của em vì nhảy nhót mà rối tung, vừa nói:
- Đúng vậy, cảnh nơi đây quả không phải huyện Giang Thành của mình so được. Cho nên người xưa mới nói đọc vạn quyển sách, đi vạn dặm đường. Chỉ có đi nhiều nơi mới thật sự có tri kiến của riêng mình, chứ không chỉ biết nhắc lại những điều viết trong sách.
Nguyệt Nhi đương nhiên chưa hiểu hết ý sâu trong lời anh, chỉ một mực tán thưởng vẻ đẹp nơi đây. Nào ngờ Phó Đào đứng bên cạnh cũng đang ngắm cảnh lại hơi nhíu mày, có vẻ không tán thành lời Lý Lăng lắm. Chưa kịp hắn mở miệng phản bác, trên mặt sông xa xa đã vang lên từng trận hò khoan lanh lảnh. Tiếp đó thấy hai bên bờ có mấy chục đến trăm người đàn ông kéo những sợi dây thừng to, lưng còng xuống, từng bước từng bước đi ngược lên thượng nguồn. Phía sau những sợi dây ấy là một chiếc thuyền buôn dài chừng bảy tám trượng, chất đầy đủ thứ hàng hóa.
Đất Trung Nguyên thế đất bắc cao nam thấp, nên các con sông chảy theo hướng bắc nam đều từ bắc đổ về nam. Con kênh do sức người đào xuyên qua không biết bao năm này tự nhiên cũng không ngoại lệ.
Vốn nhờ có sông Hoài ở đây, dùng cửa đập điều tiết còn có thể tạm thời khiến mực nước bến Thái Bình phía nam cao hơn phía bắc, giúp thuyền đi lên phía bắc vào Tào Hà dễ dàng hơn. Nhưng mùa đông nước cạn, cách điều tiết ấy không còn dùng được. Muốn đưa thuyền lớn vào Tào Hà chỉ còn cách dùng sức người kéo, thế là hai bờ Tào Hà xuất hiện đội ngũ bộc sai kéo thuyền đông đảo.
Mùa đông giá rét thế này, người thường mặc áo bông dày vẫn thấy lạnh. Thế mà đám bộc sai này chỉ mặc áo đơn, thậm chí vài người còn trần trụi tấm lưng, vẫn mồ hôi nhễ nhại. Theo từng tiếng hò đều đặn, họ dồn hết sức căng dây, thân mình gần như song song với mặt đất, lê từng chút về phía trước, lôi chiếc thuyền lớn tiến dần trên mặt nước nông.
Cảnh tượng ấy phối hợp với ánh chiều đỏ rực, khiến người ta có cảm giác như đang chiêm ngưỡng một bức tranh đẹp khác lạ, sự kết hợp hoàn mỹ giữa sức mạnh và vẻ đẹp. Ngay cả Lý Lăng lúc này cũng không nhịn được lắc lưỡi khen:
- Cảnh thế này, đưa vào tranh quả là xứng đáng…
- Lý huynh, lời ấy hơi bất thỏa rồi.
Phó Đào cuối cùng không kìm được, bước tới, vẻ mặt nghiêm nghị:
- Cảnh đẹp trong mắt huynh đủ để vào tranh, kỳ thực lại là cuộc sống gian khổ của bách tính. Theo tôi thì thà không được thấy cảnh này còn hơn.
Lý Lăng sững người, nhìn kỹ vị tiền bối khoa cử lớn tuổi gấp đôi mình, cười nói:
- Phó huynh quả nhiên có lòng từ bi thương trời thương dân, tại hạ bội phục.
Phó Đào tự đắc cười:
- Cũng không phải ta sinh ra đã thế, chỉ vì từ nhỏ đọc sách thánh hiền, biết bách tính không dễ dàng. Cho nên đi vạn dặm đường tuy quan trọng, đọc vạn quyển sách lại càng quan trọng hơn. Bằng không chỉ chăm chú vào cảnh sắc mà không thấu tình dân, lòng dân, vậy là trái đạo thánh nhân rồi. Lý huynh thấy sao?
Lý Lăng khẽ ngẩn. Vị này hóa ra nhằm vào lời hắn vừa nói với em gái. Nói gì thì nói, ông rảnh đến mức nào vậy? Về khoang đọc sách, hay đứng đây ngắm cảnh không tốt sao, cứ phải làm kẻ thích cãi?
Thấy hắn thế, Phó Đào tưởng đối phương đã cạn lời, càng hăng:
- Lý huynh, chúng ta đều là môn sinh Nho gia, lần này lên kinh dự thi là để mưu làm quan. Mong huynh hiểu thêm lòng dân thiên hạ, ít nhất phải biết nỗi khổ trong dân gian, vậy mai này làm quan mới không làm sai việc tổn hại dân.
Lời này Lý Lăng ngược lại khá tán đồng:
- Phó huynh nói phải, chúng ta quả thật nên thấu tình dân, biết rõ nỗi khổ của bách tính thiên hạ lúc này, mai sau mới không phụ sự giao phó của triều đình.
Được tán đồng, Phó Đào càng thêm phấn chấn, liền cười nói:
- Đúng thế. Như Tào Hà trước mắt đây, ta vẫn cho rằng con kênh từ U Châu chạy thẳng vào Giang Nam này quá tốn kém công của mệt dân. Huynh có biết không, chính vì con sông này mà nhà Tùy lập quốc chưa được mấy năm đã diệt vong. Rồi đến thời Đường, Tống và cả Đại Việt ta, mỗi năm nạo vét duy tu con kênh, tiền bạc tốn kém đâu chỉ ngàn vạn.
- Tuy kênh đào này thật sự mang lại nhiều tiện lợi cho vận chuyển hàng hóa nam bắc, nhưng tính kỹ thì đối với triều đình vẫn lỗ nhiều hơn lời. Ta vẫn luôn nghĩ, không biết bao giờ triều đình sửa sai, bỏ hẳn con kênh này! Như thế bách tính thiên hạ bớt được một khoản thuế nặng, dân hai bên bờ cũng không còn bị bắt làm việc của súc vật nữa.
Nói đến câu cuối, hắn chỉ cảm thấy mình là một thánh nhân, mắt mặt đầy vẻ thương trời thương dân. Chỉ có điều trong mắt Lý Lăng, vị này là một gã ngốc, chỉ biết nói theo sách vở, đọc được chút sách đã đầy miệng nhân nghĩa xót dân. Thế nào là con mọt sách, lần này hắn coi như được lĩnh giáo thật rồi.
- Lời tiên sinh này sai lầm lớn rồi. Sao Tào Hà trong mắt ông lại thành tai họa tốn của mệt dân? Vì ông vừa thấy cảnh bộc sai kéo thuyền trước mắt, vì nhà Tùy trước kia diệt vong sao?
Một giọng nói vang lên sau lưng hai người. Lý Lăng quay đầu nhìn, thấy một thanh niên mặc cẩm bào xanh nhạt, dung mạo tuấn lãng, khí thế hào hùng đang bước lớn tới.
Phó Đào cũng quay lại, hơi nhíu mày, có phần không vui:
- Sao? Công tử này cho rằng ta nói sai?
- Đương nhiên! Tào Hà là đường thủy quan trọng nhất của thiên hạ Đại Việt ta, tác dụng câu thông nam bắc không đường thủy nào thay thế được. Nếu không có nó, hàng da thú U Châu, các thứ sản vật phương bắc xa hơn nữa không thể kịp thời vận đến phương nam, tơ lụa trà ẩm Giang Nam và nhiều của cải khác cũng không đưa được ra phương bắc…
- Lời ấy sai rồi! Không có Tào Hà, chúng ta còn sông ngòi khác để đi thuyền, huống chi quan đạo Đại Việt ta thông suốt tứ phương, đi đường bộ không chậm hơn đường thủy, sao lại không cho nam bắc trao đổi hữu vô được?
Phó Đào không đợi đối phương nói hết đã lập tức phản bác.
- Đường thủy đường bộ chỗ khác đâu nhanh tiện bằng tàu vận?
Thanh niên này hừ một tiếng:
- Ông có biết riêng chiếc thuyền buôn dưới chân chúng ta chở bao nhiêu hàng hóa không, nếu đi đường bộ thì cần bao nhiêu xe ngựa súc lực?
Phó Đào lập tức nghẹn họng. Hắn sao biết được những chi tiết ấy, lắp bắp không nói nên lời.
- Còn nữa, ông có biết việc nạo vét Tào Hà từ thời Thái Tổ hoàng đế triều ta đã được đặt làm quốc bản không? Lúc ấy triều đình từng minh văn cáo thiên hạ, nói rõ các điều ích lợi của Tào Hà: chỉ khi nó thông suốt mới bảo đảm biên cương phương bắc không bị ngoại tộc xâm phạm. Một khi chiến sự thật sự nổ ra, tiền lương binh mã từ vùng đất màu mỡ phương nam Đại Việt ta có thể theo Tào Hà vận lên phương bắc liên tục, ngày đêm không ngừng. Giờ ông chỉ vì cái nhìn nông cạn trong lòng đã nói thẳng muốn cắt bỏ Tào Hà, thật là hoang đường vô tri đến cực điểm!
Vị này lúc này khí thế mười phần, nói liên miên không dứt, khiến Phó Đào nghẹn không đáp được.
Cũng phải thôi, vị Phó cử nhân này chỉ nói theo sách vở, chưa từng thật sự hiểu công dụng của Tào Hà. Nay gặp một đối thủ thật sự hiểu sâu, tự nhiên thua tan tác, khó mà mở miệng.
Điều này khiến gương mặt già nua của hắn lập tức đỏ bừng, lại không tìm ra lời nào thích hợp, chỉ còn cách nhìn Lý Lăng như cầu cứu. Dù sao ngươi và ta cũng đồng hương, lại cùng đường đến đây, ngươi không nỡ nhìn ta mất hết mặt mũi chứ?
Theo ánh mắt hắn nhìn qua, thanh niên kia cũng đặt ánh mắt lên người Lý Lăng:
- Ngươi cũng cho rằng Tào Hà đối với thiên hạ, đối với bách tính là lỗ nhiều hơn lời?
Lý Lăng chỉ còn biết cười khổ. Ngươi đã nêu rõ tầm quan trọng của Tào Hà đến thế, ta còn có thể nói Thái Tổ hoàng đế sai, nói tàu vận vô dụng sao?
- Hừ, ta biết ngay các người đám đọc sách ngoài nói trên giấy những thứ vô dụng ra thì chẳng có bản lĩnh gì. Kỳ thực các người căn bản không hiểu thế nào là dân sinh, thế nào là tàu vận…
Thanh niên nhíu mũi, khinh khỉnh buông một câu rồi định xoay người rời đi.
- Khoan đã!
Lần này Phó Đào thật sự nóng mắt, lồng ngực chắn trước mặt đối phương. Hắn không phát hiện trong mắt thanh niên kia lộ ra một tia dị quang, tay phải buông thõng dường như khẽ động.
Còn Lý Lăng thì liếc thấy mấy người đàn ông ăn mặc kiểu thủy thủ bên cạnh lúc này cũng ngừng công việc trong tay, lục tục xúm lại phía này, ánh mắt từng người lấp loé nguy hiểm. Tim hắn càng thắt lại, biết thân phận thanh niên trước mặt không tầm thường.
Nhưng Phó Đào vốn thích cãi không để ý những chi tiết ấy, chỉ trừng mắt giận dữ nhìn thanh niên:
- Những đại đạo lý ngươi nói có lẽ có chút đạo lý, nhưng điều ta muốn nói vẫn là bách tính. Dân ven sông vì Tào Hà làm việc cực nhọc thế này, nỗi khổ của họ ngươi có nghĩ đến không? Triều đình có từng nghĩ cho họ không?
Mắt thấy mấy thủy thủ đã đến trước mặt, bất cứ lúc nào cũng có thể bất lợi cho mấy người mình, Lý Lăng thật sự không nhịn được, vội bước lên một bước, kéo Phó Đào sang một bên:
- Phó huynh, huynh thật sự sai rồi. Lợi ích của Tào Hà vượt xa những tai hại huynh nói. Như công tử đây nói, riêng tác dụng câu thông nam bắc đã đủ để triều đình trả bất kỳ giá nào. Huống chi nó mang lại cho dân hai bờ không phải nỗi khổ, mà ngược lại, chính Tào Hà này đã nuôi sống vô số bách tính hai bên bờ.