Kết quả kỳ thi Hương lần này được công bố muộn hơn mọi năm. Hôm Trung thu vừa thi xong, theo lệ thì đến ngày hai mươi ba phải yết bảng. Vậy mà mãi tới chập tối hôm ấy vẫn chẳng có tin tức gì. Thoắt cái, đã sang ngày hai mươi bốn tháng tám.
Sáng sớm, trời vừa hửng, đám đông hôm qua kéo đến trước trường thi lại tụ tập đông hơn. Trong ngoài ba lớp người, vây kín cổng trường thi.
Có người nóng ruột muốn biết kết quả, đánh bạo tiến lên hỏi. Quan sai chỉ đáp một câu: lát nữa sẽ công bố kết quả thi Hương.
Tới khoảng giao giữa giờ Thìn và giờ Tỵ, cánh cổng đóng im ỉm suốt bao ngày cuối cùng cũng kẽo kẹt mở ra. Mọi người còn đang sững sờ thì đã thấy mấy chục lính khỏe mạnh, sau lưng cắm cờ đỏ, chỉnh tề kéo ra. Họ rẽ đám đông, rồi lập tức tản đi, men theo các con phố trong thành, phóng về nhiều hướng khác nhau.
Dân chúng đứng xem ngẩn ra một thoáng, rồi chợt hiểu:
- Kết quả thi Hương… có kết quả rồi!
Lời vừa dứt, đám đông lập tức xôn xao. Hầu như ai nấy lại chen lấn xô về phía trước, lớn tiếng hỏi lính tráng và quan lại bên trong xem ai đỗ Giải nguyên, những ai đứng đầu từng kinh… Tiếng người chồng chéo, ồn ào đến nỗi chẳng ai nghe rõ người khác nói gì.
- Bảng ra rồi, bảng ra rồi!
Giữa lúc náo loạn, một người đứng hàng đầu tinh mắt trông thấy mấy nha dịch bước nhanh ra, trên tay nâng bảng đỏ thắm, mực còn ướt, kín đặc tên người. Hẳn đó chính là bảng vàng cuối cùng của kỳ thi Hương này.
Mọi người càng phấn chấn, kẻ chen người lấn, ai nấy đều muốn nhìn cho rõ trên bảng có những cái tên nào, có tên mình hay người quen hay không.
Chẳng mấy chốc, tấm bảng lụa đỏ đã được treo lên bức tường cao. Mọi người ngẩng đầu nhìn chăm chăm. Những ai đứng quá xa, không đọc được thì sốt ruột nhảy nhót, liên tục gọi:
- Có những ai đỗ? Ai đọc bảng cho chúng tôi nghe với!
Một gã cao lớn đứng phía trước gãi đầu, lên tiếng:
- Ta không biết chữ, nhìn tên nào cũng chẳng khác nhau là mấy…
Mọi người xung quanh cười mắng:
- Không biết chữ thì tới đây chen làm gì? Mau tránh ra cho ta xem!
Cuối cùng cũng có người nhiệt tình đứng vào chỗ thuận mắt nhất trước bảng, cất giọng đọc lớn:
- Kỳ thi Hương năm nay lấy sáu mươi hai người. Đứng đầu, đỗ Giải nguyên là Hạ Cát Quang, người huyện Bái, phủ Từ Châu…
Người ấy vừa đọc, đám đông đã hết đợt này đến đợt khác reo hò xôn xao. Những chuyện này có lẽ chẳng liên quan mấy đến cuộc sống của dân thường, nhưng đã là người trong tỉnh thành, ai nấy đều tự nhiên quan tâm đến kỳ thi lớn ba năm mới có một lần. Người quê mình đỗ đầu, họ cũng thấy vinh dự lây.
Dĩ nhiên, cũng có người than năm nay lấy ít người hơn trước. Chỉ sáu mươi hai người đỗ, nghĩa là hơn một nghìn thí sinh còn lại cuối cùng đều trượt, đành buồn bã ra về.
Đó chính là chỗ tàn khốc nhất của khoa cử. Thành hay bại nhiều khi chỉ trong khoảnh khắc, nhưng để chờ khoảnh khắc ấy, biết bao người phải dốc cả tuổi thanh xuân. Mười năm đèn sách không phải lời nói suông, mà chỉ mới là khởi đầu…
Trong tửu lâu trước vườn Chiết Quế, hôm nay những người ngồi đây đều là thí sinh dự kỳ thi Hương. Họ không ra trước trường thi xem bảng, mà ở lại chờ tin. Khách điếm hôm nay cũng đãi rượu thịt miễn phí cho tất cả thí sinh, còn sai tiểu nhị ra ngoài đợi từ sớm. Hễ có lính mang tin mừng đến, người trong quán sẽ lập tức báo cho họ.
Lý Lăng đã về thành được hai ngày. Hắn cùng Từ Thương ngồi chung một bàn, trên mặt cả hai đều hiện rõ vẻ mong chờ lẫn thấp thỏm. Dẫu Trương Hòa Phong bảo lần này khoa cử có tám phần chắc đỗ, trước khi kết quả được công bố, chẳng ai có thể thật sự yên lòng.
Từ Thương càng căng thẳng đến mức lúc nâng chén, rượu đổ quá nửa ra bàn. Lý Lăng bật cười:
- Trác Ngô huynh, huynh đừng căng thẳng như vậy. Nho sư chẳng đã nói lần này huynh chắc chắn đỗ sao?
- Ta… nói thật, ta vẫn chẳng nắm chắc. Trước kia mấy lần thi viện, ta cũng tưởng mình sẽ đỗ, cuối cùng chẳng phải vẫn lỡ dở bao năm đó sao…
Từ Thương lại nhớ đến những chuyện không vui trong quá khứ.
Lý Lăng cười khổ. Hắn cũng căng thẳng, nhất thời chẳng tìm được lời nào đủ sức trấn an bạn, đành rót thêm cho Từ Thương một chén:
- Sắp có kết quả rồi…
Hắn vừa dứt lời, một tiểu nhị đã chạy nhanh vào, lớn tiếng báo:
- Có người tới rồi, đang đi về phía quán ta!
Câu nói khiến mọi người trong sảnh đồng loạt giật mình. Mấy thí sinh lập tức đứng bật dậy, ngóng ra ngoài.
Chẳng bao lâu sau, một người lính ăn mặc rực rỡ, mặt mày hớn hở, sải bước vào quán. Hắn đảo mắt nhìn đám thí sinh, rồi lấy một tờ công văn trong ống đựng bên hông, lớn tiếng gọi:
- Chúc mừng lão gia Từ Thương, người huyện Giang Thành, phủ Hành Châu, đỗ thứ tư kỳ thi Hương lần này, đứng đầu khoa Xuân Thu trong Ngũ Kinh! Lão gia Từ có ở đây không?
Vừa hỏi, hắn vừa nhìn quanh tìm người.
- Ở đây!
Thấy Từ Thương ngồi đờ đẫn, Lý Lăng vội lên tiếng, lại đẩy bạn một cái, giục hắn hoàn hồn. Cùng lúc ấy, mấy chục đôi mắt trong sảnh đều đổ dồn về phía hai người, đầy vẻ ngưỡng mộ và kính nể. Đó là người đứng đầu một trong Ngũ Kinh, chỉ dưới Giải nguyên, vinh dự cao quý mà bao kẻ sĩ cả đời mơ ước.
Người lính vội bước tới, hai tay dâng công văn báo tin đỗ cho Từ Thương:
- Chúc mừng Từ lão gia, xin chúc mừng Từ lão gia…
Từ Thương vẫn ngồi ngây ra. Tin vui quá lớn khiến hắn mãi chưa phản ứng kịp. May mà người lính này không phải lần đầu gặp cảnh như vậy, nên vẫn kiên nhẫn, tươi cười đứng chờ. Thấy thế, Lý Lăng lại đẩy Từ Thương thêm hai cái, lớn tiếng gọi:
- Trác Ngô huynh, tỉnh lại đi! Mau nhận tin mừng, vị lính này còn phải đi giao tờ tiếp theo đấy!
Từ Thương cuối cùng cũng cử động. Ngay sau đó, hai hàng nước mắt tuôn dài trên má. Hắn há miệng định nói, nhưng cổ họng chỉ bật ra tiếng nức nở nghẹn ngào.
Niềm vui đỗ đạt vừa dâng lên, bao nỗi tủi hờn, thấp thỏm, sợ hãi và bất lực tích tụ suốt bao năm cũng ập tới như núi lửa phun trào. Lòng hắn trăm mối ngổn ngang, chẳng thốt nổi một câu cho trọn.
Lý Lăng biết ít nhiều những năm tháng gian nan của Từ Thương, nhưng lúc này cũng chẳng biết nói gì. Hắn chỉ đành vỗ mạnh lên vai bạn. Đợi Từ Thương run rẩy nhận lấy tin mừng, hắn lấy một thỏi bạc nặng ba lạng đặt vào tay người lính:
- Đa tạ huynh đài.
Người lính cười càng tươi:
- Đa tạ hai vị lão gia thưởng bạc! Sau này hai vị nhất định làm quan lớn, bước thẳng vào triều đình!
Hắn nói mấy câu chúc mừng rồi cười tươi quay đi. Nếu vị cử nhân nào nhận tin cũng rộng tay như thế này, sau khi giao hết tin mừng trong tay, hôm nay hắn sẽ kiếm được một món kha khá.
Lúc ấy, Phương Tử Quy cùng mấy thí sinh đồng hương cũng nâng chén tới chúc mừng Từ Thương:
- Từ huynh, lần này huynh làm rạng danh huyện Giang Thành chúng ta rồi. Nghe đâu huyện ta đã mấy năm không có người đỗ cử nhân, còn người đứng đầu Ngũ Kinh thì mấy chục năm chưa từng có. Huynh quả là tấm gương cho chúng ta noi theo.
- Các vị quá lời rồi. Ta… ta xúc động quá nên nhất thời thất thố…
Từ Thương khó nhọc nói từng câu, nước mắt vẫn không ngừng tuôn, người cũng còn run khe khẽ. Vừa vì vui mừng, vừa vì tủi thân.
Lý Lăng lại vỗ vai hắn:
- Từ huynh, từ nay về sau khổ tận cam lai. Những chuyện không vui trước kia cứ để lại phía sau đi.
- Ừm… được như ngày hôm nay, ta đều nhờ Ôn Trung huynh giúp đỡ nhiều phen. Từ Thương ta nhất định sẽ ghi lòng tạc dạ suốt đời.
Hít sâu mấy lần, cuối cùng Từ Thương cũng nói năng rõ ràng được.
Nhìn bạn mình thất thố đến vậy, Lý Lăng cũng không khỏi cảm khái. Ở đời sau, có người nhắc đến chuyện thi đỗ cử nhân thường đem bài Phạm Tiến đỗ cử nhân ra nói, phần nhiều còn cười chê nhân vật Phạm cử nhân trong truyện, cho rằng hắn quá vô dụng, chỉ đỗ cử nhân thôi mà suýt phát điên.
Trước kia Lý Lăng cũng từng nghĩ như vậy. Nhưng sau khi thật sự trải qua con đường khoa cử, hắn mới hiểu phản ứng quá khích như Phạm Tiến trong thời đại này vốn chẳng lạ lùng gì. Bất kể là ai, chỉ cần nhờ nỗ lực của bản thân mà bước lên một bậc thang lớn trong đời, niềm vui dâng trào cũng đủ khiến người ta khó lòng kìm nén.
Huống hồ, trước khi đỗ cử nhân, Phạm Tiến sống thấp kém đến thế. Dẫu đã cưới vợ sinh con, địa vị của hắn trong nhà vẫn chẳng đáng kể. Trước sau khác biệt một trời một vực, cú sốc ấy đương nhiên càng lớn. Hắn không vui quá mà phát điên thật, đã là may mắn lắm rồi.
Tình cảnh của Từ Thương cũng gần như vậy. Mười mấy năm miệt mài cuối cùng đổi được cái tên trên bảng hôm nay, hắn thất thố cũng là lẽ thường.
Nhưng rồi Lý Lăng lại nhớ đến chính mình. Lần này hắn có đỗ cử nhân hay không?
Nào chỉ riêng hắn, tất cả thí sinh có mặt cũng càng thêm bồn chồn sau khi thấy tờ báo tin đầu tiên được đưa tới. Họ liên tục nhìn ra ngoài sảnh, mong ngóng người lính kế tiếp đến mức đứng ngồi không yên.
Khổ nỗi, suốt nửa canh giờ sau đó, chỉ có thêm một người lính vào báo tin. Rồi lại là quãng chờ đợi dài dằng dặc, khiến mọi người chẳng ai ngồi yên nổi. Có người còn chạy thẳng ra cửa quán, xem ngoài phố có bị tắc đường hay không.
- Tới rồi!
Tiếng gọi ấy vang lên, cả sảnh lập tức thẳng lưng, ánh mắt đầy mong chờ hướng về phía cửa. Lần này, liền một lúc có ba người lính sải bước vào, mỗi người đều lớn tiếng báo tin:
- Chúc mừng lão gia Vương Chân, người huyện Trúc Ấp, phủ Bạc Châu, đỗ thứ ba mươi sáu kỳ thi Hương lần này…
- Chúc mừng lão gia Lý Lăng, người huyện Giang Thành, phủ Hành Châu, đỗ thứ năm mươi sáu kỳ thi Hương lần này…
Nghe tên mình được xướng lên, lại xác nhận quê quán phía trước đúng là huyện Giang Thành, đầu óc Lý Lăng bỗng ong lên. Hắn giật nảy mình, bật đứng phắt dậy!