Đời sau có một câu đùa rằng: chỉ cần mất mạng internet ba ngày, người ta sẽ có cảm giác mình bị bỏ lại phía sau. Bao nhiêu chuyện trên mạng đều chẳng biết gì, nào là năm roi liên tiếp như sét đánh, nào là “nước đuôi chuột”... Nghĩ mà phát bực!
Lý Lăng vốn tưởng nhịp sống thời này chậm chạp, chuyện như vậy chẳng thể xảy ra. Nhưng sự thật lại hoàn toàn trái ngược. Hắn chỉ ở trong trường thi ba ngày, thêm một giấc ngủ, vậy mà thành Từ Châu đã xảy ra ngần ấy biến cố. Cảnh đời đổi thay chóng mặt, khiến hắn bất giác nghĩ đến hai chữ bể dâu.
Chuyện nhà họ La, dù sao hắn cũng biết đầu đuôi, nên chẳng lấy làm kinh ngạc. Nhưng vụ năm người bị giết kia là thế nào? Một vụ án mạng lớn đến vậy, đặt vào bất cứ thời đại nào cũng đủ làm cả vùng chấn động. Lý Lăng tò mò hỏi Lý Mạc Vân:
- Ngươi có biết rõ chuyện năm mạng người ấy không?
Lý Mạc Vân vừa ăn hết bát mì, lau miệng rồi đáp, giọng vẫn còn ú ớ:
- Ta chỉ nghe nói trong một căn nhà ở thành xảy ra án mạng. Năm người từ nơi khác đến đều bị giết sạch. Chuyện làm rùm beng, ngoài đường đâu đâu cũng có người bàn tán.
- Không còn gì khác sao?
Lý Mạc Vân lắc đầu:
- Không còn. Ít nhất quan phủ chưa để lộ thêm điều gì. À phải rồi, nghe nói hung thủ lợi hại lắm. Năm người chết đều chưa kịp phản ứng đã bị một nhát dao cắt đứt cổ. Nhà dân ở gần đó cũng chẳng ai nghe thấy tiếng kêu cứu.
Lý Lăng nghe mà tặc lưỡi:
- Vụ này quả thật không nhỏ. Ai ngờ trong lúc chúng ta đi thi, trong thành lại xảy ra một án lớn như vậy.
- Nghe nói vì kỳ thi Hương đã điều phần lớn binh lính trong thành đến trường thi, kẻ gian mới thừa cơ ra tay... Dù sao hiện giờ quan Thứ sử Lưu đang đau đầu lắm. Vụ này gần như chẳng có cách nào điều tra.
Lý Mạc Vân cũng chỉ nghe ngóng được chừng ấy. Nói đến đó, hắn không biết thêm gì nữa.
Lý Lăng lắc đầu, gạt chuyện này sang một bên. Hắn gọi tiểu nhị, bảo chuẩn bị thêm một phần thức ăn để mang về. Tính ra, Từ Thương cũng sắp tỉnh rồi, dù sao vẫn phải để dành cho hắn chút đồ ăn.
Quả nhiên đúng như Lý Lăng đoán. Khi hai người trở về căn nhà bên, Từ Thương cũng đang ngơ ngác bước ra khỏi phòng. Sắc mặt hắn còn tiều tụy hơn cả Lý Lăng, người mềm nhũn, nom chẳng còn chút sức lực nào. Ăn xong, hắn vẫn ủ rũ thở dài:
- Kỳ thi Hương kéo dài liền ba ngày quả nhiên hại sức khỏe nhất. Lúc ở trong trường thi, ta còn tưởng mình không thể bước ra được nữa.
- Ai cũng thế cả. Ta cũng vừa mới tỉnh táo lại đây thôi. Phải rồi, thầy Trương sai người đến mời chúng ta lát nữa qua đó. Hôm nay ngươi đi được không?
Lý Lăng thuận miệng hỏi.
- Thầy...
Từ Thương thấy trong lòng ấm áp. Trước kia hắn cũng từng học ở huyện học, nhưng chưa có vị giáo dụ nào thật lòng đối đãi với hắn như vậy. Hắn lập tức đáp:
- Đã là thầy gọi, đệ tử đương nhiên đi được.
- Vậy lát nữa chúng ta sang bái kiến thầy. Ta nghĩ chắc là chuyện của kỳ thi Hương lần này.
Lý Lăng quyết định ngay. Hai người nghỉ thêm một lúc, hắn lại ra ngoài mua ít bánh trái rồi cùng Từ Thương đến trước cổng nhà họ Trương.
Trương Hòa Phong hiển nhiên đã căn dặn từ trước. Hai người vừa nói rõ ý định đến thăm, gia nhân đã lập tức mời vào. Sau đó, một người hầu dẫn họ đến hậu viện. Trong căn thư phòng hôm trước, hai người lại gặp vị Nho sư ấy.
Thấy họ đến, Trương Hòa Phong mỉm cười:
- Hai con đến nhanh thật. Ta cứ tưởng sớm nhất cũng phải ngày mai mới thấy mặt.
Lý Lăng và Từ Thương đồng thanh đáp:
- Thầy đã cho gọi, chúng con nào dám chậm trễ.
Câu nói khiến ông lão lại bật cười:
- Vậy ngồi xuống rồi nói chuyện.
Hai người yên vị, Trương Hòa Phong cũng chẳng vòng vo, hỏi thẳng:
- Hai con làm bài kỳ thi Hương lần này thế nào?
Lý Lăng và Từ Thương nhìn nhau. Lý Lăng ra hiệu cho Từ Thương nói trước, dù sao hắn cũng đã là đệ tử thân truyền của Trương Hòa Phong.
Từ Thương lấy lại bình tĩnh rồi thành thật thưa:
- Lần này đệ tử cảm thấy mình đã đem hết những điều học được ra dùng. Chỉ tiếc kiến thức còn hạn hẹp, nên hai bài bàn về việc nước làm chưa tốt. Ngoài ra, bài toán kia đệ tử cũng không giải được.
Trương Hòa Phong vuốt râu, mỉm cười:
- Nếu chỉ có vậy thì chẳng đáng ngại. Chẳng qua con khó giành được ngôi giải nguyên mà thôi. Thật ra, đối với phần lớn thí sinh, những câu hỏi về việc nước và bài toán đều rất khó. Có thể viết được chút gì đã là đáng quý rồi. Điều thật sự quyết định con có đỗ cử nhân hay không vẫn là những bài kinh nghĩa, nhất là bài đầu tiên của mỗi phần. Chỉ cần hai bài ấy viết tốt, cơ hội được chọn đỗ sẽ rất lớn. Thế này đi, nếu con còn nhớ, hãy chép lại hai bài ấy cho ta xem.
Ban nãy Từ Thương còn thấp thỏm trong lòng. Nghe thầy nói vậy, hắn lập tức nhẹ nhõm, vội vâng lời rồi đến chiếc bàn bên cạnh, cầm bút viết lại hai bài văn.
- Còn con thì sao?
Trương Hòa Phong quay sang hỏi Lý Lăng.
- Vãn bối cũng khó nói mình làm bài đến đâu. Chỉ biết chắc bài toán ấy đã giải đúng, còn phần bàn về việc nước thì chắc cũng không có vấn đề gì lớn.
- Ha ha, con quả là rất tự tin. Không hổ trước kia từng làm thư lại ở phòng hộ trong huyện, những việc thực tế ấy đương nhiên chẳng làm khó được con.
Trương Hòa Phong bật cười, rồi cũng bảo Lý Lăng sang bàn bên kia chép lại hai bài kinh nghĩa của mình.
Lý Lăng bỗng có cảm giác như đang ngồi dò đáp án sau kỳ thi đại học ở kiếp trước. Chỉ khác là khi ấy, phần lớn câu hỏi đều có đáp án chính xác, còn văn chương thì chẳng có khuôn mẫu nào. Dẫu vậy, Trương Hòa Phong là bậc đại nho đương thời, học vấn uyên thâm, ánh mắt của ông hẳn cũng gần với các vị khảo quan.
Nghĩ vậy, ngòi bút trong tay Lý Lăng vẫn không ngừng lại. Khi ấy đầu óc hắn hơi nặng nề vì vài nguyên do, nhưng hai bài văn này đều do chính hắn dốc tâm sức viết ra. Bây giờ chép lại, hắn vẫn viết rất trôi chảy. Chỉ nửa canh giờ sau, cả hai bài đã hoàn tất.
Lý Lăng vừa ngẩng đầu, đã thấy Từ Thương nộp bài trước. Trương Hòa Phong đang cẩn thận xem bài của hắn. Thấy Lý Lăng nhìn sang, Từ Thương hơi căng thẳng mỉm cười, chờ đợi kết quả.
Nhưng lần này Trương Hòa Phong lại cố ý giữ im lặng. Xem xong bài của Từ Thương, ông không nói gì, nhận lấy bài của Lý Lăng rồi đọc kỹ một lượt. Đến khi ngẩng đầu, ông mới chậm rãi thở ra.
Thấy sắc mặt ông nghiêm nghị, Từ Thương càng bồn chồn:
- Thưa thầy, bài của đệ tử có chỗ nào chưa ổn sao?
- Chưa ổn thì đương nhiên có. Chỗ rõ nhất là kiến thức của con còn hạn hẹp. Cả bài trông thì hoa mỹ, nhưng vẫn non nớt và rỗng, không thể xét kỹ. Có điều, sở trường của con cũng rất rõ. Con nắm kinh nghĩa khá chắc, hiểu cũng sâu, dẫn kinh viện dẫn điển tích rất đúng chỗ. Nhất là bài về Kinh Xuân Thu này, câu chữ trôi chảy, bút lực chẳng tầm thường. Nếu lọt vào mắt vị chánh khảo, cho con đứng đầu phần Ngũ kinh cũng chẳng quá đáng.
Trương Hòa Phong vừa mới mở lời, sắc mặt Từ Thương còn hơi buồn. Nhưng càng nghe về sau, vẻ vui mừng trên mặt hắn càng đậm, đến cuối gần như muốn nhảy cẫng lên:
- Thầy nói thật ư?
- Chuyện văn chương, lão phu chưa bao giờ đem ra đùa cợt.
Trương Hòa Phong nghiêm mặt nói:
- Nếu không xảy ra chuyện gì bất ngờ, ta cho rằng lần thi Hương này con nhất định có tên trên bảng. Cứ yên tâm đi.
- Vâng, vâng... Đa tạ thầy, đa tạ thầy!
Từ Thương mừng đến run cả người. Kết quả ấy quả thật khiến hắn kích động. Nghĩ lại năm ngoái, hắn còn là kẻ thi mãi không đỗ nổi tú tài. Vậy mà bây giờ, hắn rất có thể đã sắp trở thành vị cử nhân khiến bao người ngưỡng mộ.
Lý Lăng cũng mừng thay cho bạn, cười nói:
- Huynh Trác Ngô, ta đã bảo học vấn của huynh cao hơn huynh tưởng rất nhiều rồi. Lần này huynh tin chưa?
- Ha ha, chẳng qua ta gặp may thôi, chỉ là gặp may. Phải rồi, thưa thầy, bài của Ôn Trung thế nào? Huynh ấy cũng có thể đỗ cử nhân chứ?
Từ Thương khiêm tốn nói một câu, rồi nhớ đến Lý Lăng nên quan tâm hỏi.
Câu hỏi ấy khiến Lý Lăng cũng căng thẳng theo. Có những người rất thích khen người khác trước, sau đó mới đổi giọng chê bai. Trương Nho sư sẽ không có thói quen ấy đấy chứ? Khen Từ Thương xong rồi lại chê bài của hắn chẳng đáng một đồng.
Nhìn ra vẻ thấp thỏm của Lý Lăng, Trương Hòa Phong lại bật cười:
- Sao nào, con cũng biết lo lắng ư?
- Chuyện liên quan đến tiền đồ, vãn bối sao có thể ngoại lệ.
- Được rồi, ta nói thật với con. Bài của con, ta khó phán đoán.
Tim Lý Lăng vừa nhấc lên đã bị treo lơ lửng giữa không trung, cảm giác ấy thật chẳng dễ chịu chút nào.
- Thưa Nho sư, ý người là sao? Với học vấn của người, chẳng lẽ cũng có lúc không nhìn ra một bài văn hay dở thế nào ư?
- Vì bài của con không thể chỉ dùng hai chữ hay hoặc dở để phân định. Con rất thông minh, lại có thầy mình chỉ bảo, nên dễ dàng phát huy sở trường, che đi chỗ yếu. Nhưng đó chưa phải điều quan trọng nhất. Quan trọng hơn là con còn biết gom những bài văn của các cao thủ khoa cử khác về dùng cho mình. Nếu ta không nhìn lầm, chỉ riêng bài Tứ thư này, con đã vận dụng ý kiến và câu văn của ít nhất ba người, rồi ghép chúng lại với nhau. Nhìn qua thì lời lẽ hoa mỹ, ý tứ đầy đặn, nhưng rốt cuộc dấu vết chắp vá vẫn quá nặng, khó gọi là hoàn mỹ. Lạ hơn nữa, trong bài con dùng rất nhiều câu đối nhau, tạo thế dồn dập, như thể cố ý viết thành như vậy. Vì thế đọc lên lại thêm phần kỳ quặc.
Nghe ông chỉ ra từng khuyết điểm trong bài văn của mình, sắc mặt Lý Lăng càng trở nên nghiêm túc. Hắn chắp tay khâm phục:
- Nho sư quả nhiên tinh mắt, mọi chỗ yếu trong bài của vãn bối đều bị người nhìn thấu. Nếu vậy, lần này vãn bối chắc chắn rớt rồi sao?
- Cũng chưa cần buồn đến thế. Nếu để lão phu làm chánh khảo, bài của con e rằng rất khó được chọn. Nhưng vị chánh khảo lần này là quan Học chính Trịnh của bản tỉnh, vậy thì lại là chuyện khác. Ta từng xem khá nhiều bài văn của ông ta. Ông ta đặc biệt thích dùng những câu văn đối nhau, hơn nữa, vài cách nhìn của con cũng khá giống điều ông ta thường bàn. Thêm vào đó, bài văn của con xét bề ngoài quả thật hoa mỹ, tròn trịa. Ta nghĩ nó sẽ lọt vào mắt ông ta.
- Phù...
Lý Lăng thở phào thật dài. Nếu Trương Hòa Phong nhìn không sai, lần này hắn thật sự có thể đỗ rồi.
Trương Hòa Phong nhìn hai người trẻ tuổi trước mặt, nụ cười nửa như có nửa như không. Qua hai bài văn, ông đã hiểu họ thêm đôi phần. Người xưa nói văn chính là người, quả nhiên chẳng sai. Tính nết của cả hai đều thể hiện rất rõ trong từng câu chữ.
Từ Thương làm người chân thật, thậm chí hơi cứng nhắc. Hạng người như vậy chưa chắc thích hợp chốn quan trường. Nơi tốt nhất dành cho hắn có lẽ là Hàn lâm viện, chuyên tâm nghiên cứu kinh sử tử tập, như thế sẽ bớt phải vướng vào bao chuyện phiền toái.
Còn Lý Lăng lại là người chẳng hề kính sợ khoa cử hay kinh nghĩa. Trong mắt hắn, khoa cử chỉ là một công cụ giúp hắn đạt được mục đích. Thế nhưng, người như vậy mới thật sự thích hợp với quan trường.
Hai thái độ, hai cuộc đời. Khó nói bên nào tốt, bên nào xấu. Trương Hòa Phong chỉ mong sau này cả hai người trẻ tuổi ấy đều có thể trở thành rường cột của Đại Việt.