Lý Lăng bị cả trăm người nhìn chằm chằm. Trong mắt họ có kẻ kinh ngạc, có người tò mò thích thú, cũng có người lộ vẻ thù địch. Vậy mà hắn chẳng hề nao núng, vẫn ung dung ngồi đó, dáng vẻ đường hoàng, nụ cười trên mặt cũng chẳng vơi đi chút nào.
Hắn đưa mắt nhìn khắp một lượt, lần lượt đối diện với từng người rồi mới dừng lại nơi La Phong, lúc này mặt đã sa sầm.
- Chỉ không biết La công tử có dám nghe không thôi.
La Phong lập tức lạnh mặt. Trong lòng hắn bừng bừng tức giận. Vì lần này, nhà hắn đã tốn bao công sức, còn gánh chịu rủi ro lớn. Hắn cứ ngỡ mọi việc đã đâu vào đấy, chỉ cần giẫm lên Trương Hòa Phong là có thể nổi danh. Nào ngờ giữa đường lại có kẻ nhảy ra cản trở, khiến hắn tức tối vô cùng, nhưng nhất thời chưa tiện nổi giận.
Một người bạn đứng cạnh La Phong đã vội lên tiếng trước:
- Nực cười! Ngươi chỉ là tú tài, lấy tư cách gì mà bàn phải trái với một cử nhân như La công tử? Ngươi xứng sao?
Giọng điệu đầy vẻ khinh miệt. Nào ngờ vừa dứt lời, gã đã nhận ra sắc mặt La Phong càng khó coi hơn. Nhìn quanh, gã lại thấy vẻ mặt nhiều sĩ tử cũng đổi khác, ai nấy đều nhìn bọn họ bằng ánh mắt thù địch.
Lý Lăng thầm cười trong bụng. Đồng đội phá đám là thế này đây. Người kia hẳn muốn dựa vào thân phận để chèn ép hắn, nhưng quên mất trong sảnh lúc này, quá nửa đều là tú tài. Một câu ấy đã đắc tội với biết bao thí sinh.
Hắn chẳng đời nào để đối phương có cơ hội chữa lời, liền cười lạnh:
- Hóa ra La công tử đối nhân xử thế như vậy. Vậy ta xin hỏi ngươi một câu: Khoảng cách giữa tú tài với cử nhân lớn hơn, hay giữa cử nhân với bậc đại nho như Trương tiên sinh lớn hơn?
Nghe vậy, La Phong thật sự hoảng hốt. Hắn còn chưa kịp giải thích rằng lời ấy không phải ý mình, Lý Lăng đã nói tiếp:
- Người đọc sách chúng ta vùi đầu bên đèn sách suốt mười năm, học lời thánh hiền. Học vấn dĩ nhiên quan trọng, nhưng lòng dạ và cách làm người còn quan trọng hơn. Nếu ngươi đến chuyện nào nặng chuyện nào nhẹ cũng không phân biệt được, vậy bao năm đọc sách quả thật uổng phí. Ngươi chẳng xứng tự xưng là người đọc sách.
Hắn ngừng một nhịp rồi lại nói:
- So với ngươi, Trương tiên sinh mới thật có phong thái của bậc đại nho. Người không ngại lấy thân phận ấy để giảng giải phải trái với kẻ như ngươi. Dù lời ngươi nói phần nhiều chẳng ra sao, tiên sinh cũng không vội bác bỏ. Nhưng ta không có được tấm lòng rộng rãi như Trương tiên sinh, nên có vài điều vẫn phải tranh luận với ngươi cho rõ.
Đến lúc này, La Phong mới trấn tĩnh lại. Hắn nhìn Lý Lăng, giọng lạnh lẽo:
- Ngươi nói bao nhiêu lời chẳng qua chỉ muốn hạ thấp ta. Nhưng đến giờ, ta chỉ nghe thấy những lời thô tục, chưa nghe được câu nào có kiến giải. Nếu quả thật có tài, sao không nói thẳng? Việc gì phải phí lời vào những chuyện vụn vặt ấy?
La Phong quả nhiên không phải kẻ tầm thường. Vừa lấy lại bình tĩnh, hắn đã chộp ngay điểm mấu chốt. Chỉ cần chủ trương hạn chế thương nhân của hắn đứng vững, những lời mỉa mai ban nãy của Lý Lăng sẽ chẳng còn sức nặng, thậm chí còn khiến người ta cho rằng hắn đang cố tình gây sự.
Lý Lăng chỉ cười:
- Ngươi đã thành tâm muốn hỏi, vậy ta xin chỉ bảo vài câu, kẻo ngươi lạc đường rồi lại nói ra những lời khiến người ta chê cười.
Hắn nhìn La Phong, thong thả hỏi:
- Ngươi luôn miệng nói nông là gốc, buôn bán là ngọn. Ngươi có biết lời ấy bắt đầu lưu truyền từ khi nào không?
La Phong cùng mấy người quanh đó đều sững ra. Họ chưa từng nghĩ đến nguồn gốc của cách nói ấy, chỉ tưởng xưa nay vẫn phân định như vậy. Mọi người nhìn nhau, không ai đáp được.
Lý Lăng khẽ cười:
- Để ta nói cho ngươi biết. Cách phân chia ấy vốn bắt nguồn từ triều ta. Sau khi Thái Tổ dựng nước, người chia dân chúng trong thiên hạ thành bốn hạng: sĩ, nông, công, thương. Nhưng Thái Tổ chưa từng nói bốn hạng ấy phải xếp trên dưới trước sau theo thứ tự. Trái lại, trong Thái Tổ thực lục còn nhiều lần ghi rằng mọi ngành nghề trong thiên hạ đều là gốc rễ làm nên nước mạnh, không thể thiên lệch bỏ bê. Còn ngươi thì sao? Chỉ nhặt lấy một câu rồi đứng đây lớn tiếng huênh hoang. Đúng là lấy dốt nát làm gan!
- Ngươi…
Bị Lý Lăng thẳng mặt quở trách, La Phong tức đến run người, nhưng nhất thời không tìm được lời nào để cãi lại. Quả thật hắn chưa đọc bao nhiêu về bộ Thái Tổ thực lục ít người biết ấy, chuyện Lý Lăng nói thật hay giả hắn cũng chẳng rõ.
Không riêng gì La Phong, những người khác cũng lộ vẻ nghi hoặc. Cách nghĩ đã ăn sâu trong đầu họ từ lâu, nhưng họ không biết nó bắt nguồn từ triều này. Còn Thái Tổ thực lục, dĩ nhiên họ chẳng ai có dịp đọc, bởi sách ấy đâu phải thứ được đem ra thi cử.
Chỉ có Trương Hòa Phong là đã bình tâm trở lại. Ông nhìn Lý Lăng, ánh mắt lộ vẻ tán thưởng. Ông từng đọc Thái Tổ thực lục, cũng nhớ trong đó quả có lời như vậy. Chỉ riêng điều ấy đã đủ thấy hắn tú tài trẻ này thường ngày đọc sách rất nhiều.
Vài câu của Lý Lăng đã làm khí thế La Phong suy giảm hẳn. Hắn liền tiếp lời:
- Nói cho cùng, ngươi bóp méo lời Thái Tổ, dù bị kết tội đại bất kính cũng chẳng oan. Nhưng Đại Việt ta xưa nay không kết tội người chỉ vì lời nói, nên ta không muốn dây dưa thêm. Chỉ có chuyện thương nhân gây hại, ta vẫn phải bàn cho rõ với ngươi.
Nghe Lý Lăng không tiếp tục xoáy vào chuyện mình xuyên tạc lời Thái Tổ, La Phong mới thở phào, lập tức đáp:
- Việc này đã là kết luận rồi, còn gì để tranh cãi?
- Kết luận ư? Chỉ vì các ngươi là người đọc sách, nhà không buôn bán, nên khăng khăng cho rằng thương nhân là mối họa của thiên hạ sao? Thật đáng cười, ngu muội hết sức! Ngươi chẳng hiểu thương nhân quan trọng với nước nhà và dân chúng đến mức nào. Chuyện đâu xa, ngay trong sảnh này, bàn ghế mà không nhờ thương nhân thì đã chẳng thể bày biện đàng hoàng. Những thứ nhà ngươi dùng, áo quần ngươi mặc, thức ăn ngươi ăn sáng nay, đều do thương nhân vất vả chuyển bán khắp nơi. Ngươi làm như chẳng thấy gì, lại còn muốn bóp chết họ. Đúng là qua cầu rút ván, vắt chanh bỏ vỏ!
Lý Lăng chẳng chừa cho đối phương chút thể diện nào, lời lẽ càng lúc càng gay gắt.
- Đó chỉ là những thứ họ kiếm lời mà thôi. Trong lòng họ nào có nghĩ đến chuyện đem lại tiện lợi cho chúng ta. Nói cho cùng, họ chỉ lo mưu lợi cho bản thân!
La Phong đã cảm thấy mình hoàn toàn rơi vào thế yếu. Lúc này, hắn chỉ còn cách bám lấy chuyện thương nhân ham lợi mà chống đỡ.
Lý Lăng lại cười khẩy:
- Thái Sử Công từng nói, thiên hạ rộn ràng đều vì lợi mà đến, thiên hạ tấp nập đều vì lợi mà đi. Người đời chúng ta đều là phàm nhân, đâu phải thánh nhân, ai chẳng biết tránh hại tìm lợi? Thương nhân chở hàng hóa từ nam ra bắc, từ đông sang tây, bù đắp nơi thừa nơi thiếu, chẳng lẽ không đáng được hưởng lợi từ công sức của mình?
Hắn đảo mắt nhìn những người trong sảnh:
- Ta chỉ xin hỏi các vị một câu: Các vị vùi đầu đèn sách suốt mười năm vì điều gì? Chẳng phải để một ngày kia thi đỗ, được ghi tên trên bảng vàng sao? Nông phu cày cấy ngoài đồng mong gì? Mong mùa màng bội thu, để cả nhà được ăn no mặc ấm. Quan lại mong lập nên công trạng, được thăng chức. Thợ thuyền mong nhận tiền công cao hơn. Các vị không thể cho rằng những điều họ mong cầu đều chính đáng, chỉ riêng thương nhân mưu lợi lại là tội lớn chứ?
Lý Lăng nói liền một mạch:
- Dĩ nhiên, có kẻ buôn bán chỉ vì muốn kiếm món lời khổng lồ mà làm chuyện trái luật, trái luân thường. Nhưng hạng người ấy rốt cuộc chỉ là số ít. Chẳng lẽ vì thế mà các vị coi tất cả thương nhân như hồng thủy mãnh thú?
Một tràng dài đã khiến Lý Lăng nắm trọn thế chủ động. Ngay cả Trương Hòa Phong cũng chăm chú lắng nghe. La Phong mấy lần há miệng, rốt cuộc vẫn chẳng thốt được câu phản bác nào.
Thấy vậy, Lý Lăng càng hăng hái:
- Những điều ta vừa nói mới chỉ là lợi cho dân, còn lợi cho nước thì sao? Ban nãy các vị cứ nói thương nhân triều Tống thế này thế nọ. Nhưng các vị có biết nguyên do thật sự khiến triều Tống suy yếu không phải vì buôn bán phát triển, mà vì trong triều gian thần lộng quyền, trong quân đội mục nát hay không? Khi ấy chỉ có Thái Tổ một mình rèn được đội quân trăm trận tinh nhuệ, đông chinh tây phạt, mới giữ được đất Trung Nguyên của chúng ta, không để ngoại tộc xâm lấn.
Hắn ngừng lại rồi nói tiếp:
- Các vị có biết thuế buôn bán của Đại Việt ta hiện nay đã cao hơn mọi thứ thuế khác không? Chính nhờ việc buôn bán phát đạt mà các nơi trong nước mới phồn thịnh, triều đình mới nuôi được một triệu quân trấn giữ biên cương. Còn các vị thì sao? Là tú tài, cử nhân, bản thân không phải nộp thuế, quanh mình còn có không ít thân thích, bạn bè được miễn thuế, miễn việc sai dịch. Vậy mà giờ các vị lại nói những thương nhân đóng thuế giúp mình là mối họa của nước nhà. Thật chẳng biết xấu hổ!
Lý Lăng chỉ tay ra ngoài:
- Cuối cùng, nếu thương nhân không mở đủ loại cửa hiệu trong thành, không thuê bao nhiêu dân chúng làm công, chẳng biết đám dân lưu lạc lúc này sẽ còn đông đến đâu. La công tử thanh cao như vậy, chẳng qua vì nhà ngươi có nhiều ruộng đất, chẳng phải lo miếng ăn. Nhưng ngươi có nghĩ ruộng đất nhà mình từ đâu mà có không? Những người bị nhà ngươi chiếm đoạt ruộng đất, nếu không có thương nhân nuôi sống, đã sớm thành dân lưu lạc, thậm chí gây ra tai họa rồi. Còn ngươi, chỉ biết nằm trên công lao của cha ông mà huênh hoang. Thật khiến người ta khinh bỉ.
Lý Lăng nhìn thẳng La Phong, lớn tiếng quở mắng:
- Nói ngươi lòng dạ hẹp hòi, tầm mắt nông cạn còn là nhẹ. Hạng người như ngươi, mai sau mà vào triều làm quan, dân chúng Đại Việt mới thật gặp tai ương. Chính ngươi mới là mối họa của Đại Việt!
- Ngươi… ngươi…
La Phong vốn đã tức điên vì bị Lý Lăng mắng mỏ. Giờ lại bị hắn chỉ mặt quở trách, gã giận đến sôi máu, trừng trừng nhìn Lý Lăng, lắp bắp mãi không nên lời. Cuối cùng, gã phun ra một ngụm máu rồi đổ vật xuống đất.
- La công tử!
Những người đứng cạnh ngây người. Họ nhìn Lý Lăng, người vừa mắng đến hả hê, trong lòng chỉ muốn xông lên dạy cho hắn một bài học. Nhưng thế cục đã hoàn toàn đảo chiều, lại có bao người tận mắt chứng kiến, họ chẳng dám thật sự làm chuyện cãi không lại liền động tay. Đành hằn học nhìn hắn mấy lượt, rồi dìu La Phong đang bất tỉnh rời đi trong cảnh chật vật.
Lý Lăng nhìn theo họ, khinh khỉnh cười một tiếng. Sau đó, hắn kính cẩn đứng dậy, cúi mình thi lễ với Trương Hòa Phong:
- Thưa tiên sinh, đó chỉ là chút ý kiến nông cạn của vãn bối. Nếu có chỗ nào chưa thỏa đáng, xin tiên sinh chỉ bảo.
Thái độ của hắn hết sức mực thước, lại giữ được thể diện cho Trương tiên sinh, khiến ông càng thêm quý mến. Trương Hòa Phong vuốt râu, mỉm cười:
- Những điều ngươi nói quả có lý, lão phu cũng rất tán thành. Phải rồi, chưa biết quý danh của ngươi là gì?
- Vãn bối không dám nhận hai chữ “quý danh” trước mặt tiên sinh. Vãn bối là Lý Lăng, tú tài huyện Giang Thành, phủ Hành Châu.
Lý Lăng khiêm nhường cúi mình, báo rõ tên tuổi và quê quán.
Nhiều người quanh đó đều nhìn hắn bằng ánh mắt khác lạ, kẻ ngưỡng mộ, người ghen ghét. Họ đều biết, từ hôm nay, Lý Lăng ắt sẽ nổi danh khắp phủ thành Từ Châu. Còn La Phong đang ngất kia, chẳng những chẳng được tiếng thơm nhờ người khác, mà còn làm mất sạch danh tiếng của mình.
Vốn định giẫm lên bậc đại nho họ Trương để nổi danh, nào ngờ La công tử lại tự biến mình thành bàn đạp cho người ta.