Sáng hôm sau, Lý Lăng lại đến huyện nha.
Nhưng thân phận và tâm trạng của hắn hôm nay đã khác hẳn trước kia. Những lần trước, hắn tới đây hoặc là đi làm phu dịch, hoặc là nhận sai vặt, tóm lại chỉ là kẻ dưới phải nghe lệnh người khác. Còn hôm nay, hắn đã trở thành khách quý ngồi trên, cùng mấy tân tú tài khác đến huyện nha nhận ban thưởng và lời khuyến dụ của Huyện lệnh Ngụy.
Khoảng giờ Tỵ, tức chừng chín đến mười một giờ sáng, bảy người đã ngay ngắn đứng trước công đường. Đứng đối diện họ là một toán quan lại huyện nha do Ngụy Lương dẫn đầu. Phía ngoài nữa, ngoài đám nha dịch trên dưới, còn có dân chúng trong thành nghe tin tìm đến xem. Lý Nguyệt Nhi cũng chen trong đám đông, phải nhón chân lên mới phấn khởi nhìn thấy anh trai sắp được ban thưởng.
Hôm nay Huyện lệnh Ngụy mặt mày rạng rỡ, vui vẻ khác thường. Sau những phiền phức và trắc trở buổi đầu, công việc của hắn ở huyện Giang Thành quả thật thuận buồm xuôi gió. Đến giờ, từ trong huyện nha ra ngoài phố, bất kể việc lớn việc nhỏ, hắn đều có thể một lời quyết định. Hắn đã nếm được thế nào là uy thế của người đứng đầu một huyện, thế nào là cảnh vẻ vang của vị quan cai quản trăm dặm.
Lần này, lại có thêm một thành tích lớn rơi vào tay hắn.
Thành tích của quan địa phương, nói chung được xét trên bốn mặt: nông, thuế, học và hình, tức nông nghiệp, thuế khóa, khoa cử và việc xét xử ngục hình. Chỉ khi cả bốn mặt đều đạt kết quả tốt, trong các kỳ khảo xét hằng năm mới được xếp loại cao. Mà trong đó, khó giải quyết nhất chính là thành tích khoa cử. Việc ấy đâu phải quan địa phương muốn làm gì là làm được, còn phải xem đám sĩ tử có chịu cố gắng hay không.
Mấy năm nay, thành tích khoa cử của huyện Giang Thành quả thật không được tốt. Mỗi lần thi viện, người đỗ bảng cũng chỉ chừng bốn, năm người. Vậy mà lần này đột nhiên có đến bảy người đỗ tú tài, so với những năm trước rõ ràng đã tiến bộ vượt bậc.
Công lao ấy đương nhiên được tính lên đầu Huyện lệnh Ngụy. Dù hắn mới đến đây chưa đầy mấy tháng, xét cho cùng, thành bại của những sĩ tử này chẳng liên quan bao nhiêu đến hắn.
Bởi vậy, hôm nay Ngụy Lương vui vẻ hơn thường lệ rất nhiều. Mỗi khi gặp một tú tài, hắn đều cố ý vỗ vai người ta để khích lệ. Mấy người kia ai nấy kích động đến run cả người, mắt đỏ hoe tưởng chừng sắp rơi lệ. Chỉ riêng hai anh em Lý Lăng và Lý Nguyệt Nhi nhìn nhau, gật đầu chào hỏi là xong.
Sau khi lần lượt gặp mặt và nói vài câu với từng người, Huyện lệnh Ngụy mới trở về chỗ ngồi phía trên, dùng những lời lẽ đường hoàng để khuyến khích các sĩ tử:
- Các vị đều là niềm vinh dự của huyện Giang Thành, là điềm báo cho ngày văn giáo nơi đây hưng thịnh. Bổn quan chỉ mong các vị chớ vội bằng lòng với thành quả hôm nay, hãy cố gắng tiến thêm một bước, thi lấy công danh cao hơn. Đến ngày ấy, dân chúng Giang Thành, quan lại Giang Thành đều sẽ lấy các vị làm niềm tự hào…
Một tràng lời lẽ kéo dài, lại thêm tiếng reo hò vỗ tay của dân chúng xung quanh, khiến đám tú tài càng thêm phấn khích. Ai nấy đều âm thầm hạ quyết tâm, nhất định phải đỗ cử nhân, không phụ tấm lòng quan tâm của Huyện tôn đại nhân.
Ngoài lời khuyến dụ sáo rỗng, huyện nha đương nhiên cũng có phần thưởng thiết thực.
Ngụy tri huyện vừa phất tay, lập tức có người nhanh chóng bưng từng mâm lễ đến trước mặt bảy vị tú tài. Trong mỗi mâm là một bộ áo lan sam mới may cùng khăn luân cân, chỉ người đã đỗ tú tài mới được mặc đội, một tấm thẻ chạm bằng gỗ hoàng dương tinh xảo, và hai thỏi bạc quan, mỗi thỏi nặng năm lạng.
Triều Đại Việt có quy củ: tú tài mặc áo lan sam, cử nhân mặc áo cổ tròn rộng tay, đến bậc tiến sĩ thì đội mũ ô sa, mặc quan phục. Những bộ quần áo ấy thường chỉ dùng trong các dịp quan trọng của triều đình. Ngày thường, để cho người ngoài nhận ra thân phận, họ sẽ đeo thẻ bài. Tú tài dùng thẻ gỗ, cử nhân dùng thẻ bạc, còn tiến sĩ thì dùng thẻ ngọc.
Lý Lăng nhận lấy chiếc mâm. Ánh mắt hắn chỉ lướt qua bộ áo lan sam màu sắc lòe loẹt kia một vòng rồi lập tức dời đi, chẳng buồn nhìn thêm. Sau đó, hắn cầm lấy tấm thẻ gỗ tượng trưng cho thân phận của mình, chăm chú xem xét.
Đó là một tấm thẻ chạm từ gỗ hoàng dương hảo hạng, dài chừng một gang tay. Mặt trước khắc hình thu nhỏ của một tòa thành, bên dưới là ba chữ “huyện Giang Thành”.
Mặt sau khắc ngay ngắn tên tuổi, quê quán, thời điểm đỗ tú tài cùng đủ thứ chi tiết khác. Nói cho đúng, nó chẳng khác nào giấy chứng minh thân phận hay danh thiếp cá nhân.
Sau này, nếu hắn ra ngoài du học, chỉ cần đưa tấm thẻ ra, các trạm dịch của triều đình đều sẽ giảm giá cho hắn. Hắn cũng không bị quan phủ các nơi gây khó dễ, khỏi phải hết lần này đến lần khác trình giấy thông hành và giấy qua trạm.
Thế nào là tầng lớp đặc quyền, nhìn tấm thẻ gỗ này là hiểu được phần nào. Có nó và không có nó, người đi xa bên ngoài sẽ sống trong hai cảnh hoàn toàn khác nhau. Bởi vậy, biết bao người dù phải vùi lấp tuổi xuân mấy chục năm vẫn một lòng theo đuổi khoa cử.
Trong lúc các tú tài nhận phần thưởng, hết lời cảm tạ Huyện tôn, dân chúng đứng xem bên cạnh lại đồng loạt reo hò. Không ít bậc cha mẹ còn chỉ vào bảy người kia, dặn con trai mình phải lấy họ làm gương, sau này lớn lên chăm chỉ đọc sách, cố thi đỗ tú tài.
Sau một hồi vui mừng chúc tụng, Huyện lệnh Ngụy rời đi trước. Tiếp đó, Huyện thừa Phong Bình đứng ra nói thêm một phen khuyên nhủ mọi người, rồi dẫn họ sang sảnh bên cạnh dùng tiệc.
Lý Lăng lặng lẽ quan sát vị Huyện thừa gần đây gần như chẳng còn tiếng tăm gì trong huyện nha. Hắn nhận ra Phong Bình trông già nua hơn mấy tháng trước rất nhiều. Tóc đã hoa râm, ánh mắt cũng chậm chạp, ngay cả khi nói chuyện với hắn, ông ta vẫn tỏ ra dè dặt từng câu từng chữ.
Lý Lăng khác hẳn đám tú tài kia, kẻ thì mừng rỡ, người thì thấp thỏm cẩn thận. Hắn ở huyện nha chẳng khác nào trở về nhà mình, nói năng tự nhiên hơn nhiều.
- Dạo này Huyện thừa Phong vẫn khỏe chứ?
- Đa tạ Lý công tử hỏi thăm, cũng tạm ổn. Chỉ là không thể sánh với lúc ngươi đang đắc ý như gió xuân thổi tới thôi.
Trong câu nói vẫn phảng phất oán khí.
Lý Lăng nghe vậy chỉ mỉm cười, chẳng để tâm. Phong Bình dù có hậm hực đến đâu cũng chẳng thể khuấy lên sóng gió gì nữa. E rằng con đường làm quan của ông ta cũng chỉ dừng lại ở đây. Hắn chỉ gật đầu với Phong Bình một cái, rồi cùng những tú tài khác bước vào sảnh, lần lượt ngồi xuống.
Sau đó đương nhiên là một màn nâng chén đổi cốc, ai nấy thi nhau tâng bốc lẫn nhau. Đến khi Huyện lệnh Ngụy xuất hiện, không khí trên bàn tiệc càng được đẩy lên cao. Mọi người lần lượt kính rượu, rồi thi nhau bày tỏ quyết tâm, nói rằng mình tuyệt đối không bằng lòng với công danh tú tài, nhất định phải thi đỗ cử nhân, làm rạng danh bản thân và huyện nhà.
Những cảnh xã giao nơi quan trường như thế, Lý Lăng ứng phó rất thạo. Chỉ tiếc là hắn chẳng mấy hứng thú, uống qua loa ba chén rượu nhạt xem như đã nể mặt mọi người.
Hơn một giờ sau, tiệc rượu mới tàn.
Trong bảy vị tú tài, có đến năm người đã ngà ngà say, trong đó có cả Từ Thương. Gã quả thật có lý do để kích động. Ước nguyện bao năm nay cuối cùng đã thành, lại được nở mày nở mặt trước mặt bà con quê nhà. Trong lúc phấn khích, gã chẳng còn biết giữ mình. Hễ có người kính rượu, gã liền uống cạn cả chén.
Còn Lý Lăng là người tỉnh táo nhất.
Quả nhiên, đợi mọi người giải tán, Tào Tiến, người ban nãy không lộ diện, mới đi đến trước mặt hắn, cười nói:
- Lý tú tài, Huyện tôn đại nhân cho gọi.
- Tiên sinh Tào đừng trêu tại hạ nữa.
Lý Lăng cười khổ một tiếng. Trong bụng hắn cũng thấy hơi kỳ quặc. Cách gọi “Lý tú tài” nghe chẳng khác nào tên một người qua đường, nhạt nhòa đến mức không để lại ấn tượng gì. Dĩ nhiên, cảm giác ấy cũng bắt nguồn từ những truyện tài tử giai nhân từng thịnh hành trước kia, cộng thêm vô số tác phẩm văn nghệ ở thời hậu thế. “Lý tú tài” nghe chẳng khác gì “ông đồ tể họ Vương”, đi đến đâu cũng có thể gặp.
Mang theo ý nghĩ quái lạ ấy, Lý Lăng đi theo Tào Tiến vòng sang công đường phía sau. Hắn quen đường quen nẻo, chẳng bao lâu đã đến trước phòng làm việc của Huyện lệnh.
Lúc này, Ngụy Lương đã thay sang một bộ thường phục. Trông hắn thanh thoát, sạch sẽ hơn trước rất nhiều. Hắn đang ngồi đó, cười tủm tỉm nhìn Lý Lăng.
- Thế nào? Ta đã nói chuyến này ngươi nhất định sẽ đỗ mà.
Lý Lăng bước vào cửa, trước tiên khom người hành lễ, rồi mới cười đáp:
- Học sinh vẫn phải đa tạ những lời chỉ dạy của đại nhân trong thời gian qua. Nếu không nhờ đại nhân nhiều lần chỉ điểm, e rằng học sinh thật sự không dám chắc mình có thể đỗ tú tài.
- Ha ha, ngươi khiêm tốn quá rồi. Với học vấn của ngươi, đỗ tú tài vốn là chuyện hợp lẽ. Phải rồi, kỳ thi hương sắp tới, ngươi có định thi tiếp không?
- Chuyện này…
Lý Lăng khựng lại. Hắn không đoán ra Ngụy Lương hỏi câu ấy nhằm mục đích gì.
Theo lẽ thường, nếu Huyện lệnh Ngụy hỏi vậy, hẳn là mong hắn tham dự kỳ thi hương, tốt nhất còn mang được danh hiệu cử nhân về. Nhưng Lý Lăng lại nghĩ đến chuyện Ngụy Lương vẫn còn nhiều việc trong huyện nha cần nhờ đến mình. Chẳng lẽ hắn muốn Lý Lăng tạm gác khoa cử sang một bên?
Hơn nữa, chính Lý Lăng cũng chẳng nắm chắc bao nhiêu về kỳ thi hương. Những lời hùng hồn hắn nói trước mặt em gái hôm nọ, xét cho cùng chỉ là lời nói lúc cao hứng mà thôi.
Đến giờ hắn vẫn chưa biết chuyện tranh luận diễn ra trước ngày yết bảng kỳ thi viện. Thế nhưng chỉ cần nhìn vị trí của mình trên bảng, ở khoảng giữa nhưng nghiêng về phía cuối, hắn đã chẳng tin bản thân có thể vượt qua kỳ thi hương, nơi tụ tập nhiều người tài giỏi hơn gấp bội.
Kỳ thi hương đâu thể so với ba kỳ thi huyện, thi phủ và thi viện.
Nếu ba kỳ thi trước chỉ là cửa ải nhập môn, cùng lắm xem như những chặng đường chuyển tiếp, thì thi hương mới là cuộc tranh tài thật sự giữa các cao thủ. Đến lúc ấy, những sĩ tử tài giỏi từ hơn mười phủ, hàng trăm huyện thuộc hai miền Hoài Bắc và Hoài Nam sẽ tề tựu, cùng tranh đoạt mấy chục suất cử nhân ít ỏi.
Với thành tích trong kỳ thi viện, e rằng hắn sẽ bị xếp vào nhóm cuối bảng, chẳng khác nào một kẻ học hành kém cỏi giữa đám người tài.
Thấy Lý Lăng im lặng không đáp, Ngụy Lương lại mỉm cười, bảo hắn ngồi xuống. Sau đó, ông ta chợt chuyển sang một chuyện hoàn toàn không liên quan:
- Phải rồi, trước nay ta vẫn quên hỏi ngươi. Ngươi đã có tự chưa?
Tự, còn gọi là tên chữ, là một phần không thể thiếu trong thân phận và tên tuổi của người đọc sách. Người xưa có câu, phải đủ tên, họ, hiệu và tự mới được xem là một văn nhân có thân phận.
Thông thường, tên là thứ cha mẹ hoặc bậc trưởng bối gọi với ý thân mật. Nếu người ngang hàng hay bậc hậu sinh gọi thẳng tên nhau, chẳng khác nào mắng người. Trong giao tiếp giữa những người cùng vai vế, tên chữ mới là cách xưng hô thường dùng nhất. Một người sau khi có công danh, hoặc làm lễ đội mũ thành niên, thường sẽ được bậc tiền bối hay thầy dạy đặt cho một cái tự.
Đương nhiên Lý Lăng chưa có tên chữ. Trước kia hắn cũng chẳng mấy để tâm đến chuyện ấy. Đến khi bị Ngụy Lương hỏi, hắn mới chợt nhận ra. Hắn khẽ lắc đầu, rồi trong đầu bỗng nảy ra một ý:
- Nếu đại nhân không chê học sinh ngu dốt, xin hãy ban cho học sinh một cái tự.
- Chuyện này… đặt tự cho người khác, rốt cuộc vẫn nên do trưởng bối hoặc thầy giáo đảm nhận. Ta…
Ngụy Lương hơi do dự, còn chưa nói hết câu, Lý Lăng đã lập tức đứng bật dậy, nhanh chóng quỳ xuống trước mặt ông ta.
- Học sinh Lý Lăng bái kiến thầy. Xin thầy ban tự cho học sinh…
Về bản lĩnh thuận theo đà mà tiến, Lý Lăng chẳng hề kém ai. Huống hồ, từ thần thái và lời nói của Ngụy Lương, hắn đã nhận ra ông ta quả thật có ý thu mình làm đệ tử.