Vì có một số lập trường chung trong cách đối xử với Liên Xô, đoàn đại biểu ngoại giao Anh và Mỹ đã tiến hành một cuộc trao đổi ngắn trước khi phái đoàn Liên Xô tới nơi, coi như nắm được giới hạn cơ bản của nhau, nhất là giới hạn khi đối mặt với Liên Xô.
Alan Wilson không phải là đại diện đàm phán trực tiếp. Chức trách hiện tại của hắn vẫn như trước: làm quan liên lạc giữa Bộ trưởng Ngoại giao Robert Anthony Eden và các nhà ngoại giao đàm phán, trong đó có cả Attlee.
Nói cách khác, hắn là kẻ đưa thư, truyền đạt ý của thủ tướng và bộ trưởng ngoại giao tới những nhà ngoại giao trực tiếp ngồi vào bàn đàm phán.
Alan Wilson vô cùng trân trọng cơ hội này, trong lòng hắn như cảm thấy được ba trăm năm vinh quang của đế quốc Anh rạng rỡ chiếu rọi.
Chuyện cũng giống như quan hệ giữa công chức nhà nước và chính khách được bầu cử: đương nhiên không thể quá cứng nhắc.
Nếu chính khách muốn xé mặt, họ cũng có thể ra tay với thư ký nội các, chỉ là thường thì không làm vậy.
Bức ảnh Churchill và Truman đứng sánh vai nhau sẽ lập tức xuất hiện trên trang nhất của các tờ báo lớn ở Anh. Điểm này Alan Wilson không hề nghi ngờ. Cuộc tổng tuyển cử đã sát nút, Churchill sẽ không bỏ qua cơ hội này.
- Thực ra người Mỹ vẫn quan tâm nhất đến vấn đề chiến tranh với Nhật. Họ đã trao đổi với chúng ta về vấn đề này, hy vọng ta giữ chung lập trường, thúc đẩy Liên Xô tham chiến chống Nhật.
Alan Wilson báo cáo tin tức tận mắt nghe được lên Bộ trưởng Ngoại giao Robert Eden.
- Đúng như ta đoán. Đây hẳn là yêu cầu chính của Mỹ đối với Liên Xô trong giai đoạn này. Có thể dự đoán trước, người Liên Xô sẽ không dễ dàng đồng ý đâu.
Robert Eden gật đầu nói.
- Ngài Edward nói cậu có nhận thức sắc bén về vấn đề phương Đông. Cậu nghĩ sao?
Còn phải xem vấn đề phương Đông cụ thể là gì? Phương Đông rộng lắm! Tuy trong bụng nghĩ vậy, Alan Wilson vẫn không chút do dự mà đáp:
- Hình như Liên Xô chẳng có hải quân ra hồn. Lẽ nào họ bơi sang Nhật?
- Đúng, chính là vấn đề đó.
Robert Eden cười nói.
- Đàm phán rồi sẽ rõ.
Alan Wilson gật đầu. Về mạch chung của vấn đề đối Nhật tại hội nghị Potsdam trong lịch sử, kỳ thực là lúc bắt đầu đàm phán thì Mỹ cầu Liên Xô; sau khi bom nguyên tử thử nghiệm thành công, thì đến lượt Liên Xô cầu Mỹ.
Trong chủ đề đối Nhật này, thái độ của Anh là vui lòng chứng kiến, nhưng sẽ không đặc biệt nhiệt tâm. Đương nhiên Alan Wilson biết rõ, tướng Mountbatten đang ở Ấn Độ thuộc Anh thì lại rất nhiệt tâm, còn chủ trương đánh vào bản thổ Nhật để thanh toán cho triệt để.
Churchill và Robert Eden theo chủ trương khác: không hứng thú với việc tiến công bản thổ Nhật, nhưng có thể ủng hộ người Mỹ trên phương diện đạo nghĩa. Thương vong to lớn mà việc tấn công bản thổ Nhật gây ra sẽ khiến người Mỹ phải trả thêm một cái giá nữa.
Nghĩ thì có thể nghĩ vậy, nhưng không thể nói ra miệng rằng mong Nhật và Mỹ quyết chiến đến cùng. Để Mỹ và Liên Xô cùng nhau tiến đánh Nhật, đó mới là tương lai mà đế quốc Anh mong đợi.
Còn suy nghĩ của người Mỹ thì khác: muốn Nhật đầu hàng thì phải giáng cho Nhật những đòn quân sự nặng nề, bằng không Nhật sẽ không chịu hàng. Những nước chính trong cuộc chiến chống Nhật là Trung Quốc và Mỹ. Mỹ đủ sức phản công, nhưng cái giá phải trả quá lớn, Mỹ cũng không muốn.
Bên cạnh đó, Anh cũng từng đánh với Nhật ở Viễn Đông, nhưng đã thua. Nước Anh vừa kết thúc chiến trường châu Âu chẳng còn sức đâu mà sang Viễn Đông đánh Nhật tiếp. Cho nên lúc này Mỹ chỉ còn cách yêu cầu Liên Xô tuyên chiến với Nhật, như vậy có thể giảm bớt áp lực cho mình, sớm buộc Nhật đầu hàng.
Trên vấn đề đối Nhật, Anh hy vọng Mỹ và Liên Xô cùng tiến đánh Nhật, Mỹ cũng mong Liên Xô gánh chia một phần, còn thái độ của Liên Xô thì hiện tại vẫn chưa rõ ràng.
Trên chuyến tàu hướng về Berlin, trong toa xe riêng của Stalin, Molotov cầm trên tay một xấp tài liệu. Đó cũng là những lập trường Liên Xô chuẩn bị đưa ra tại hội nghị Potsdam.
- Đồng chí Molotov, trên vấn đề tác chiến với Nhật, ban đầu thái độ của Mỹ chắc chắn sẽ rất khẩn thiết. Tuy ta đã quyết định tham gia, nhưng không thể dễ dàng đồng ý. Ta chủ yếu nhấn mạnh việc phân chia châu Âu, đánh lạc hướng sự chú ý của Truman.
Stalin lạnh nhạt lên tiếng.
- Beria nói rằng, với sức thương thuyền hiện tại của ta, kỳ thực rất khó chống đỡ cuộc tác chiến với Nhật. Ta không thể để người Mỹ chở binh sĩ của ta sang Nhật, như vậy ta sẽ mất quyền chủ động.
- Ta nghĩ có thể bày trò trên người Đức!
Molotov nghĩ một lát rồi nói.
- Yêu cầu Anh Mỹ giao toàn bộ thương thuyền còn lại của Đức cho Liên Xô như khoản bồi thường chiến tranh.
Liên Xô về lực lượng biển quả thật không giỏi. Trước khi chiến tranh bùng nổ, tàu vận tải thương mại chỉ có một triệu ba trăm nghìn tấn, đến giờ chiến tranh kết thúc thì thành một triệu bốn trăm nghìn tấn. Đừng nói so với Anh Mỹ, ngay cả so với khối trục Đức Ý Nhật, mỗi nước bốn năm triệu tấn, cũng không cùng một đẳng cấp.
Chiến tranh kéo dài nhiều năm, tàu vận tải thương mại của ba nước Đức Ý Nhật cũng tổn thất gần hết. Không chừng khối trục trước chiến tranh mỗi nước có bốn năm triệu tấn tàu thuyền, giờ còn thua cả Liên Xô hiện tại.
- Ý hay. Dù đó là mục đích của ta, nhưng phải coi trọng phương thức và cách thức thực hiện.
Stalin tán đồng gật đầu.
- Như vậy cộng thêm đội tàu của Đức, đại khái sức chở quân đánh Nhật cũng đủ dùng.
Bên Berlin, cuộc trao đổi đầu tiên giữa Anh và Mỹ đã xong, không thể nào biết được người Liên Xô vẫn đang trên đường tới đang tính toán gì.
Song riêng vấn đề tấn vị đội tàu này, Alan Wilson lại nắm rõ như lòng bàn tay. Đội tàu Đức hiện nay còn dùng được còn khoảng tám trăm nghìn tấn, so với quy mô gần năm triệu tấn trước chiến tranh là đã mất hơn tám mươi phần trăm, song còn phải xem dùng thế nào.
Hải quân Nhật liệu còn đủ dầu để châm hay không còn là một vấn đề; ngay cả dầu cho quân hạm cũng không cung cấp nổi, thì quân hạm còn để làm gì?
Ngày hai mươi tám tháng Sáu, chuyến tàu chở phái đoàn Liên Xô đến Berlin. Ngay sau đó Stalin và Molotov dẫn phái đoàn Liên Xô tới Potsdam, đến cung Cecilienhof. Như vậy, Stalin, một trong bộ ba người khổng lồ, đã có mặt tại địa điểm hội nghị Potsdam.
Trên bãi cỏ của cung Cecilienhof, bộ ba người khổng lồ của phe Đồng Minh, Stalin, Churchill và Truman, đứng sánh vai bên nhau, mỉm cười để các phóng viên vây quanh chụp ảnh.
- Người cha từ ái của muôn dân!
Alan Wilson đứng cách đó không xa, khóe miệng giật giật, lẩm bẩm câu chỉ mình hắn nghe thấy.
Ngay lúc ba nhà lãnh đạo chụp ảnh chung, thể hiện sự đoàn kết của phe Đồng Minh, các đại diện đàm phán của ba nước Mỹ Anh Liên Xô cũng bước vào hội trường. Hội nghị Potsdam chính thức mở màn.
Vòng đàm phán thứ nhất bắt đầu. Nói một cách đơn giản thì mỗi người nói một ngả: vì vấn đề đưa ra khác nhau, ranh giới phe phái cũng thay đổi liên tục, ngay cả Mỹ cũng không phải lúc nào cũng đứng về phía Anh. Mối quan hệ đặc biệt Anh Mỹ trước đây, sau khi hội nghị khai mạc đã không còn tăm hơi.
Anh Mỹ phản đối Liên Xô, Mỹ Liên phản đối Anh, Anh lại phản đối Mỹ Liên. Hội nghị ngày thứ nhất về cơ bản chẳng có chút tiến triển nào.