"Về nguyên tắc, các lãnh thổ còn lại của Đế quốc, khó đối phó nhất chỉ còn Nigeria. Nếu số liệu chúng ta thống kê không sai, Nigeria hiện là nơi đông dân nhất châu Phi. Dĩ nhiên, chúng ta không muốn thuộc địa nào giành độc lập một cách nhẹ nhàng, nhưng vẫn nên chuẩn bị một phương án ứng phó, kẻo đến lúc trở tay không kịp."
Vừa nói, Alan Wilson vừa lấy ra một bản báo cáo điều tra về Nigeria, trong đó có phương án ứng phó.
Các thuộc địa của Anh ở châu Phi, lúc này còn lại chủ yếu ở bờ biển phía đông. Tây Phi là một mắt xích yếu của Anh. Nơi đó vốn là thiên hạ của người Pháp. Bờ Biển Vàng và Nigeria bị các thuộc địa Pháp bao quanh tứ phía.
Ai bảo nước Đức thua trận chứ. Kamerun thuộc Đức bị Anh và Pháp chia nhau, tám mươi phần trăm đất đai biến thành Kamerun thuộc Pháp. Vì thế trên bản đồ, Nigeria và Bờ Biển Vàng của Anh ở Tây Phi trông thật cô đơn.
Tuy vậy, hai vùng đất thuộc Anh ở Tây Phi có điều kiện tự nhiên không tệ. Nếu không, đời sau đã chẳng nuôi nổi hơn hai ức người ở Nigeria. Dân số cũng chính là giá trị lớn nhất của Nigeria.
Nigeria có vị thế cao ở châu Phi, lại được năm cường quốc lớn đối đãi tử tế, một phần cũng nhờ dân số đông đúc.
Thật ra, thời Chiến tranh Lạnh, khi Trung Quốc tiến vào châu Phi, ba địa điểm được đặt trọng tâm đầu tư là Nigeria, Tanzania, một ở Tây Phi, một ở Đông Phi, còn lại là Angola, nơi về sau dẫn đến cuộc hỗn chiến.
Chọn Nigeria là vì quy mô dân số của nước này. Dù ở thời hiện đại, dân số vẫn là thứ có ích.
Ngoài Trung Quốc, Nigeria cũng giữ quan hệ khá tốt với các cường quốc khác, trong đó dĩ nhiên có Anh. Thực ra, các nước khác thường đưa đại sứ đến những quốc gia mới độc lập từ thuộc địa Anh. Nhưng nhiều nước châu Phi thuộc Khối Thịnh vượng chung, Anh cử sang đó không gọi là đại sứ mà là cao ủy, cùng chức danh với Alan Wilson khi ông còn ở Malaya.
Những vị cao ủy này được đặt ở các nước thành viên châu Phi của Khối Thịnh vượng chung, và không chỉ giới hạn ở đó.
Nội dung chủ yếu của phương án cho Nigeria là: nếu không ngăn được độc lập, thì làm thế nào để giữ được ảnh hưởng của Anh ở Nigeria.
Công việc này Alan Wilson đã quen tay. Ở Ấn Độ, ở Sudan, ông đều đã tự mình trải qua. Ông biết nước Anh cần gì.
Ở đời sau, Nigeria cũng là một quốc gia mà Anh vẫn giữ được ảnh hưởng khá tốt. Thực tế, khi làn sóng cách mạng lắng xuống, các nước châu Phi lần lượt rơi vào cảnh bùn nhão không đỡ nổi lên tường, ảnh hưởng của Anh lại phần nào được khôi phục.
Norman Brook chỉ lật qua loa rồi hỏi lại: "Chỉ liên quan đến các thuộc địa ở Tây Phi thôi sao?"
"Tây Phi bị thuộc địa Pháp vây quanh. Dù chúng ta không tiếp tục đầu tư, cũng không đến mức trong thời gian ngắn lại rời xa sự phụ thuộc vào Anh. Còn Đông Phi thì khác, cần quân Anh ở nước ngoài tiếp tục đóng quân."
Ý của Alan Wilson không khó hiểu. Tây Phi có thể thu hẹp, dù Anh có rút lui thì vẫn còn nước Pháp đứng đó chống đỡ. Còn Đông Phi, Anh không thể mượn sức Pháp, phải tự mình giữ lợi ích của mình.
May mà trước khi trở về, Alan Wilson còn ghé Bắc Rhodesia. Ông cho rằng Bắc Rhodesia có thể trở thành căn cứ để Anh can thiệp vào châu Phi về sau. Hơn nữa, vị trí Bắc Rhodesia còn có thể mượn sức, mà thứ sức ấy chính là lực lượng của Rhodesia và người da trắng ở Nam Phi.
Thời thế đã đổi thay. Duy trì thuộc địa đòi hỏi đầu tư ngày càng lớn. So với Nigeria dân số quá đông, hiện nay Đông Phi vẫn coi là dễ đối phó hơn. Alan Wilson đương nhiên cũng biết sẽ có một tay chơi mới nhảy vào cuộc, và nguy cơ chủ yếu nằm ở Tanzania. Tuy nhiên, trước đó ông đã ủng hộ Quốc vương Zanzibar trục xuất người da đen.
Ông biến quần đảo Zanzibar thành một căn cứ cân bằng ngoài khơi. Hiện có hai nước đồn trú quân đội ở Zanzibar.
Một là quân Anh, còn một là quân Ai Cập. Đúng vậy, sau khi kết thúc chế độ đồng quản lý Sudan Anh, Ai Cập, hai nước lại xuất hiện cùng trên một quốc gia, chính là Zanzibar, nơi gánh trọng trách canh chừng Đông Phi.
Một khi Tanganyika có chuyển biến bất lợi cho Anh, Zanzibar sẽ phong tỏa bờ biển Tanganyika.
Tây Phi thuộc Anh sẽ mượn sức của Pháp, mẫu quốc của châu Phi thuộc Pháp. Còn Đông Phi thuộc Anh, lấy Bắc Rhodesia làm trung tâm, thì cần Nam Phi và Rhodesia giúp đỡ. Điểm yếu nằm ở Tanganyika, phải cắt đứt liên hệ giữa Zanzibar và Tanganyika từ sớm, để khi có biến còn kịp ứng phó.
Còn những thuộc địa mà Anh trực tiếp đồn trú, chủ yếu vẫn là Nam Sudan và Kenya. Đó cũng là bố trí vốn có của Đông Phi thuộc Anh.
"Nhìn như vậy, sau khi Sudan độc lập, thuộc địa châu Phi sẽ bước vào một giai đoạn yên ổn." Norman Brook vẫn khá hài lòng với bản thiết kế này.
Những nơi có thể mượn sức đều đã nêu ra. Chuyến đi châu Phi của Alan Wilson lần này, hắn thu được không ít. Đồng thời, Norman Brook cũng đưa ra phán đoán tương tự: giai đoạn thu hẹp đầu tiên sau chiến tranh đã hoàn tất.
Đây có lẽ chưa phải điểm kết thúc, mà chỉ là một lần nghỉ giữa hiệp. Đến thập niên sau chiến tranh, trung khu quyền lực của Anh đã hiểu rất rõ: Mỹ muốn tất cả thuộc địa đều độc lập, nhưng trong bối cảnh Liên Xô rình rập, Mỹ sẽ không dùng biện pháp quân sự để giành lấy.
Anh vừa phải đối đầu Liên Xô ở tiền tuyến châu Âu, vừa phải giữ các thuộc địa còn lại, nên không thể lo liệu chu toàn mọi bề. Có thể trong tương lai còn có thuộc địa giành độc lập, đó là xu thế tất yếu, nhưng vào lúc nào thì London vẫn có quyền quyết định.
Norman Brook tin rằng Thủ tướng Attlee khi nghe tin các thuộc địa sẽ bước vào thời kỳ yên ổn, cũng sẽ cảm thấy vui mừng.
"Ngươi còn việc gì sao?" Thấy Alan Wilson có ý muốn nói rồi lại thôi, vị Thư ký Nội các đang vui vẻ liền chủ động hỏi, "Có chỗ nào cần hỗ trợ thì cứ nói thẳng."
"Thưa ngài, việc Sudan độc lập đã đi vào trình tự. Cao ủy John, chuyển sang công tác ngoại giao, e rằng không phát huy được năng lực của ông ấy." Alan Wilson vẫn chưa quên mục đích lên Whitehall lần này, là muốn tìm cho đồng nghiệp một chỗ đi cho thoải mái. "Vị sếp cũ của chúng ta, Ngài Ba Luân, đã thấy mệt mỏi trước công việc nặng nề, mà Aden lại vô cùng quan trọng…"
Norman Brook nhìn Alan Wilson với nụ cười nửa miệng, rồi cười xòa: "Hóa ra là chuyện này. Vị trí của Ba Luân quả thật rất quan trọng, cần một người kế nhiệm rộng lượng, phóng khoáng, có năng lực."
"Nhất là đáng tin!" Alan Wilson thuận theo lời Thư ký Nội các mà nói tiếp. "Xét theo vị trí các thuộc địa hiện nay, so với châu Phi, các nước khác có thuộc địa để mượn sức, thì phương hướng châu Á lại cô độc hơn nhiều. Malaya do tôi quản lý và vịnh Ba Tư, nơi đặt Chuyên viên Aden, cần hỗ trợ lẫn nhau. Tôi không giấu giếm, John là đồng nghiệp của tôi, trước đây chúng tôi đều làm Chuyên viên các tiểu quốc, nhiều suy nghĩ giống nhau, trao đổi rất dễ."
Sau khi nêu lý do, Alan Wilson liền im lặng. Hắn biết quyền quyết định cuối cùng vẫn nằm trong tay Norman Brook. Hồi lâu, Norman Brook đã cân nhắc xong: "Tin cậy và đáng tin là hai chiều. Mong các ngươi không phụ lòng Whitehall."
"Chúng tôi chưa bao giờ quên trách nhiệm của Đế quốc mà mình đang gánh vác." Alan Wilson mừng rỡ ra mặt. Vậy là đã đồng ý rồi sao?
"Ba Luân làm việc nhiều năm như vậy, kiên trì thêm vài tháng hẳn không thành vấn đề. Đến lúc đó, Chuyên viên Sudan sẽ chuyển làm Chuyên viên Aden, phụ trách công việc của Đế quốc ở thế giới Ả Rập." Norman Brook dứt khoát chốt lại.
Dĩ nhiên, Norman Brook vẫn quan tâm đến một vấn đề: liệu thuộc địa Malaya, nơi gánh vác trách nhiệm của Đế quốc, có tiềm năng vượt qua địa vị của Ấn Độ thuộc Anh hay không.
"Tôi sẽ chuẩn bị một số đơn hàng." Alan Wilson suy nghĩ một chút, rồi dùng phần thặng dư tài chính của năm nay để phát triển công nghiệp hóa chất. Hắn cũng chưa quên việc phải đi theo con đường của Formosa Plastics.
Dùng tài sản để mua lại các ngành công nghiệp hóa chất ngay trên đất Anh, đó là một cách làm rất thích hợp.
"Phát triển công nghiệp hóa chất sao?" Norman Brook có vẻ do dự, nói một cách hời hợt, "Xem ra quân đồn trú ở đó còn phải tăng cường, nếu không, khó mà bảo đảm an ninh địa phương."
"Thưa ngài, tôi sẽ mất năm đến mười năm để xây dựng ngành công nghiệp hóa chất. Dĩ nhiên, mua bán hợp pháp thì không ai bắt bẻ được." Alan Wilson giải thích rằng cấp trên của mình đã hiểu lầm, hắn không thể nào trong một năm lại rút sạch ngành hóa chất của Anh.
Làm như vậy là phi thực tế. Chính phủ Anh không phải chính phủ Liên Xô, cũng sẽ không vô cớ bỏ tiền ra nâng đỡ một địa phương phát triển. Kiểu nâng đỡ ngu ngốc như Liên Xô, Anh tuyệt đối không làm.
"Mười năm sau, Malaya cùng với Hương Cảng sẽ tạo thành một dải lan tỏa kinh tế cho toàn Đông Nam Á. Dải này sẽ được Anh dùng để cùng Úc và New Zealand kiểm soát, đồng thời còn kéo gần quan hệ trong Khối Thịnh vượng chung."
"Nếu thành công, thì thật là đáng mừng." Norman Brook nghe Alan Wilson vạch ra kế hoạch lớn lao, dẫu việc này mới vừa bắt đầu, ông vẫn không khỏi xúc động. "Khi ấy, một trong hai cánh quan trọng mới thật sự được dựng xong, có phải không?"
Chuyến đi Whitehall lần này thu hoạch khá lớn. Việc Malaya phát triển công nghiệp hóa chất, Norman Brook không phản đối. Ông cũng đồng ý với người sẽ tọa trấn Aden sau khi Ngài Ba Luân nghỉ hưu.
Sau đó, ông lại đến Bộ Tài chính, tìm Thứ trưởng thường vụ Edward Bridges. Tuy quan hệ giữa Edward Bridges và Norman Brook vốn tế nhị, Alan Wilson cũng không tránh mặt.
Tài chính Anh đã khá lên nhiều, nhưng Đảng Lao động vẫn mong có thể nghĩ cách về chi tiêu quân sự, ít nhất là không để tiếp tục tăng thêm.
Còn đối sách của Mountbatten, vị Đệ nhất Hải vụ đại thần, là giảm số quân đồn trú trong nước Anh, đồng thời tăng quân Anh đóng ở Đức. Việc ấy có khả thi hay không, không ai hiểu rõ hơn Edward Bridges.