Chức chuyên viên Vịnh Ba Tư, nếu đồng nghiệp cũ có hứng thú, thì giúp một tay là việc nghĩa không từ nan. Ai cũng nhìn ra Vịnh Ba Tư quan trọng với nước Anh đến nhường nào.
Chuyên viên Vịnh Ba Tư trấn giữ A-đen, lại còn phải kiêm lo chuyện kênh Suez. Alan Wilson đương nhiên nghiêng về phía có một đồng nghiệp quen biết và đáng tin ở đó, trao đổi cũng thuận tiện hơn.
Máy bay còn phải đợi một lúc mới cất cánh. Chủ yếu là vì Alan Wilson được lòng người quá, món quà mang từ chuyến đi Sudan phải mang theo cho bằng được. Người ta có lòng thành lớn, hắn không thể từ chối thẳng thừng ngàn dặm.
Trong thời gian ấy, hai người trao đổi một hồi về chuyện Sudan độc lập có thể ảnh hưởng ra sao đến cục diện châu Phi.
John lắc đầu cười khổ: "Giờ người Pháp đã rất bất mãn, cho rằng nước Anh buông lỏng để Sudan độc lập là vô trách nhiệm. Tôi đã nhận được không ít ám chỉ từ các quan chức thuộc địa Pháp ở châu Phi."
"Vấn đề Sudan thật sự không có nhiều cách xử lý, và cũng không chỉ là vấn đề của riêng Sudan. Cái đặc thù của Sudan là còn có nhân tố Ai Cập dính vào." Alan Wilson xòe hai tay, tỏ ý mình cũng bó tay. Giả sử Ai Cập giống Algeria, có vài triệu di dân người Anh làm nội ứng, thì xác suất nước Anh ra tay sẽ không thấp hơn người Pháp.
Nhưng hiện nay các thuộc địa trong tay nước Anh, chẳng có nơi nào có được nền tảng như Algeria. Ngay cả sự ổn định ở Malaya cũng phải nhờ khuôn khổ Khối Thịnh vượng chung, để Úc và New Zealand giúp một tay.
"Nhấn mạnh tính đặc thù của Sudan, cho thấy nước Anh trong thời gian ngắn sẽ không để các thuộc địa châu Phi tiếp tục độc lập. Nhưng chúng ta cũng có yêu cầu của mình. Hãy ám chỉ với người Pháp rằng thắng hay thua trong cuộc chiến Algeria sẽ quyết định lựa chọn tương lai của hai nước, chứ không phải của riêng Pháp." Alan Wilson nheo mắt nói với đồng nghiệp cũ. "Tôi tin rằng cùng là kẻ đi thực dân, người Pháp ắt hiểu ý ngầm của chúng ta."
-Trời ơi, anh đúng là sợ người Pháp ra tay chưa đủ tàn độc đấy à. John nghe xong nhe răng cười, chuyện này khác nào mượn dao giết người công khai.
"Họ làm vẫn hơn chúng ta làm. Có thái độ như người Pháp hiện nay, giai đoạn này chúng ta nên trân trọng." Alan Wilson cười khẽ, rồi thở dài. "Ở đây không có ai khác, nếu bảo tôi nói thật, cảnh ngộ của chúng ta còn khó hơn người Pháp một chút. Nước Anh trải ra cái khung cảnh rộng lớn, đến tận bây giờ vẫn lớn hơn Pháp nhiều. Thu hẹp lại còn khó hơn người Pháp."
Giờ người Pháp ở Viễn Đông còn lợi ích gì không? Ba nước bán đảo Trung Nam đều đã độc lập, thế lực Pháp đã suy lui khỏi Viễn Đông.
Nhưng Hương Giang và Malaya vẫn chưa độc lập, nước Anh buộc phải tiếp tục đầu tư ở Viễn Đông.
Người Pháp có ảnh hưởng ở Vịnh Ba Tư không? Không dám nói là hoàn toàn không có, nhưng về cơ bản thì cũng chẳng có gì. Còn nước Anh thì khác. Nước Anh ở Vịnh Ba Tư còn cả một loạt quốc gia bảo hộ, diện tích không lớn nhưng giá trị rất cao.
Dù ở châu Phi, cho dù Sudan đã độc lập, quy mô của nước Anh cũng không nhỏ hơn Pháp dù chỉ một chút.
Pháp tuy là cường quyền số hai thời kỳ thực dân, nhưng vẫn không thể sánh với Đại Anh Đế quốc, nơi mặt trời không bao giờ lặn.
Vậy thì vấn đề đặt ra là thế này. Pháp đã có thể thu hẹp xúc tu khắp nơi trên thế giới, dốc toàn lực đánh một trận định đoạt ở Algeria. Nước Anh thì không làm được như vậy, nước Anh vẫn phải tiếp tục chính sách rút lui có trật tự.
Giữ lại những xúc tu có thể can thiệp, tập trung kinh doanh vài thuộc địa trọng yếu, như chuyến bay đi Bắc Rhodesia đang đợi hắn, chính là một trong những lựa chọn đó.
Chẳng bao lâu, thu hoạch từ chuyến đi Sudan đã được chuyển xong. Grace dẫn một đám trợ lý Bắc Rhodesia bước tới, Alan Wilson đành cáo từ đồng nghiệp.
-Vậy thì lần hợp tác này đến đây là hết. Chế độ của Sudan và địa vị đồng bảng Anh, giao cho anh đấy. Sau này có lẽ chúng ta còn cơ hội hợp tác.
-Lần này anh đến giúp, thật khiến người ta cảm động. John liếc nhìn Grace rồi gật đầu, đưa tay ra nắm chặt lấy tay Alan Wilson. Chúc anh lên đường thuận lợi.
-Tạm biệt. Alan Wilson gật đầu ra hiệu, vẫy tay bước lên máy bay. Vài phút sau, chiếc máy bay Comet cất cánh, khuất dần trên bầu trời Juba.
Vài giờ sau, Alan Wilson đã đến Bắc Rhodesia. Đây không phải lần đầu hắn đặt chân tới nơi này. Lần này đến, hắn muốn lấy tư liệu nông nghiệp ở đây, đồng thời bàn bạc về con đường buôn lương thực của vợ hắn, Pamela Mountbatten, và xem Bắc Rhodesia làm sao để cùng thắng.
Alan Wilson nghĩ, nếu Liên minh Mỹ Lợi Kiên từng tồn tại mà sống đến hôm nay, liệu có giống Bắc Rhodesia không? Nhưng nghĩ lại, vẫn gần với mô hình Rhodesia hơn.
Những kẻ tàn độc xuất thân từ Balkan này, vừa đặt chân đến Bắc Rhodesia đã dứt khoát mượn cớ vụ thảm sát người gốc Ấn để quét sạch người da đen một mẻ. So với sự khéo léo trong cách thực hiện, điều đáng nể hơn là gan to.
Tình hình giờ đã rất rõ ràng. Cú ra tay tàn độc năm xưa đã chặn đứng mọi khả năng người da đen lật ngược thế cờ.
Alan Wilson thấy người Slav đang sống ở Bắc Rhodesia bây giờ gần như là tập hợp của những chủ trang trại vũ trang.
Bắc Rhodesia đã có năng lực chế tạo vũ khí hạng nhẹ, lại đặt bãi mìn ở biên giới đông và tây. Nếu không có đường sắt và sự di cư của các loài động vật, e rằng họ có thể dùng bãi mìn bao vây cả Bắc Rhodesia.
Mihailovic vẫn còn sống, chỉ là đã bước vào tuổi già, không còn kiên nghị như lần gặp đầu tiên, nhưng sức khỏe vẫn ổn. Rõ ràng cuộc sống ở Bắc Rhodesia khiến lão khá hài lòng.
-Thực ra, sau mấy năm quan sát, chúng tôi đã nhân lúc các loài động vật di cư mà bịt kín lỗ hổng phía bắc. Đàn động vật di cư ở Đông Phi chỉ ảnh hưởng tới một khoảng nhỏ phía đông bắc Bắc Rhodesia, và những con vật đó đã không quay về được nữa. Mihailovic vui vẻ nói. Hàng rào thép gai cộng với bãi mìn, kiểu bố trí từ Thế chiến thứ nhất này khiến tôi thấy rất yên tâm.
-Xem ra các ông sắp đóng cửa tự cô lập rồi, muốn đóng cửa sống riêng. Có điều, các ông ở biên giới Ý và Nam Tư không ngừng xúi giục người Nam Tư bỏ trốn, khiến quan hệ Anh và Nam Tư mãi chưa hàn gắn được. Alan Wilson làm bộ mặt đau khổ oán hận. Tổn thất này, phải bồi thường thế nào?
-Bắc Rhodesia không theo đuổi độc lập, chẳng lẽ chưa đủ sao? Newfoundland chẳng phải đã biến thành lãnh địa hoàng gia rồi đó sao? Chúng tôi cũng không bài xích chế độ quân chủ, có thể làm như vậy. Mihailovic nghiêm trang cam đoan. Tôi nghe Grace nói, Sudan đã bước vào lộ trình độc lập. Tôi không tin nước Anh thờ ơ như bề ngoài.
Sao có thể không quan tâm được? Đợi đến lượt Sudan kế tiếp, đợi đấy! Alan Wilson thầm chê trong bụng, rồi quay đầu nhìn cánh đồng mênh mông.
-Sự phát triển của Bắc Rhodesia, ta vẫn có thể giúp được. Thực ra con đường cường quốc nông nghiệp, với một vùng đất dân số không đông như Bắc Rhodesia, là một lựa chọn không tệ. Phần lớn rau quả của nước Anh còn phụ thuộc vào Tây Ban Nha, điều này ông biết rồi đấy. Khí hậu nước Anh trồng lương thực còn ứng phó được, còn lại thì đừng mơ.
-Tôi muốn nghe xem chuyên viên định nói thế nào. Tôi vẫn nhớ cảnh ở bờ biển. Cả đời này tôi chưa từng nghĩ sẽ có ngày như hôm nay, dẫn theo mấy chục vạn người, như lợn sắp được bày lên quầy hàng. Mihailovic nói đến đây thì dừng lại một chút, rồi đổi giọng. Tôi không có ý gì khác, chỉ muốn nói rằng hai bên hiểu nhau.
Mihailovic biết người trước mặt có lối làm việc kiểu Chu Bát Bì trong truyện dân gian, còn hắn trong mắt người kia cũng chẳng kém cạnh, cũng là một Chu Bát Bì chính hiệu. Hai bên đều có điểm yếu nằm trong tay đối phương, như vậy mới gọi là công bằng.
Bắc Rhodesia xét theo độ cao so với mực nước biển thì phần lớn là cao nguyên, nhưng cao nguyên cũng có khác nhau. Cao nguyên Bắc Rhodesia chỉ cao về độ cao so với mặt biển, điều kiện nông nghiệp vẫn rất tốt, không giống Thanh Tạng.
Sông ngòi Bắc Rhodesia dày đặc, rừng rậm mênh mông, tài nguyên thủy điện và lâm nghiệp phong phú. Điện thủy lực chiếm chín mươi chín phần trăm tổng sản lượng điện, độ che phủ rừng là bảy mươi phần trăm. Ở chỗ giáp giới giữa Bắc Rhodesia và Rhodesia có thác Victoria nổi tiếng thế giới, hơn nữa phân bố lâm nghiệp cũng tương đối tập trung.
Với số dân hiện nay của Bắc Rhodesia, trên hơn bảy mươi vạn ki-lô-mét vuông đất đai, Mihailovic và đồng bọn căn bản không thể khai phá hết. Nhưng dẫu vậy, đám cá lọt lưới từ Balkan này cũng không định bán rẻ cho người da đen. Họ dùng bãi mìn và hàng rào thép gai phong tỏa những vùng đất không thể khai thác, phòng người khác tìm lỗ hổng chui vào.
Không còn nghi ngờ gì nữa, Alan Wilson lại một lần nữa đứng vào vị trí làm kẻ tiếp tay cho cái ác, để con đường buôn lương thực của tập đoàn Mountbatten, vừa qua giai đoạn khởi đầu, được thuận lợi hơn. Điều đó cần Bắc Rhodesia phát huy tiềm năng nông nghiệp.
-Tổng bộ tập đoàn nông nghiệp Mountbatten có thể đặt ở Lusaka. Ông thấy sao? Alan Wilson đề nghị. Thị trường là thứ tồn tại khách quan, xét về độ tin cậy thì cũng vậy. Nước Anh cần một thuộc địa như Bắc Rhodesia, gánh vác trách nhiệm trong lĩnh vực nông nghiệp.
-Nghe cũng được đấy! Mihailovic nhấp một ngụm hồng trà, chẳng hay từ lúc nào lão cũng đã có vài thói quen của người Anh.
-Điều quan trọng nhất là tiêu chuẩn hóa, nông nghiệp chăn nuôi cũng phải tiêu chuẩn hóa. Alan Wilson vẻ mặt chân thành, lòng hắn cũng thật thà như vậy, bày tỏ thành ý hợp tác.
Nông nghiệp tiêu chuẩn hóa sẽ khiến tiểu nông thua tan tác, và điều này không chỉ xảy ra với lương thực sản lượng lớn. Nó còn có thể xảy ra ở các thị trường ngách.
Cứ lấy trà làm ví dụ. Ai cũng biết Trung Quốc là quê hương của trà, nhưng loại trà lớn nhất thế giới lại thuộc về công ty Lipton.
Trà của Lipton có thể không bằng trà thượng hạng của Trung Quốc, nhưng thì sao? Cùng mức giá, trà chất lượng không thể bằng sản phẩm của Lipton. Còn trà muốn đánh bại Lipton thì giá cả cao đến mức khiến người ta kinh hãi.
Điều Alan Wilson nghĩ trong lòng là thế này: Newfoundland làm trung tâm tài chính ngoài khơi, Bắc Rhodesia làm nông chăn, Malaya thuộc Anh chủ yếu phát triển công nghiệp và nông nghiệp thiết yếu, cộng với quân đồn trú của Anh ở Vịnh Ba Tư để bảo đảm năng lượng.
Các nhiệm vụ thuộc địa còn lại, chính là trước khi độc lập phải hết sức vơ vét. Như vậy coi như việc thu hẹp đã hoàn thành.
Nếu thành công, cho dù Pháp thật sự biến Algeria thành đất hoang mạc của người Pháp, nước Anh vẫn có thể giữ ưu thế đối với Pháp.