Từ cổng Delhi, hàng vạn người Ấn Độ từ mọi ngả đường đổ về, dồn lại thành một bức tường người không thấy đầu. Họ hô vang tên Nehru, reo mừng vì vị Thủ tướng đã chủ trì Hội nghị Á Phi, đặt nền vị thế lãnh đạo của Ấn Độ giữa các nước Á Phi.
Đứng trên chiếc xe mui trần, trước tiếng hô vang trời dậy đất ấy, Nehru cũng không khỏi dâng lên hào hùng. Ông cảm động trước tình yêu mến chân thành của nhân dân Ấn Độ, liên tục đưa tay vẫy chào đám đông.
Không ai có thể phủ nhận, người được nhắc đến nhiều nhất của Hội nghị Bandung chính là Nehru, người khởi xướng. Dù đã phải vượt qua không ít khó dễ từ phía các quốc gia khác, cuối cùng Nehru vẫn đưa được hội nghị đi đến thành công, và cả Ấn Độ đều lấy làm tự hào.
Nehru không biết rằng niềm tự hào ấy chưa hẳn đã là điều tốt. Biết đâu vào một lúc nào đó, nó lại trở thành mầm họa cho chính Ấn Độ. Nhưng vào giây phút này, lòng yêu mến của toàn thể người Ấn khiến ông vô cùng mãn nguyện. Vấn đề của Ấn Độ vẫn còn lắm, những dự định của ông vẫn còn nhiều, cần phải làm tiếp.
Ngay cả bản thân Nehru cũng hiếm khi chứng kiến cảnh tượng như thế. Suốt đường về phủ Thủ tướng, ông vẫn không quên được cảnh người dân đứng kín hai bên đường chào đón mình. Đó chính là thứ ông theo đuổi và phấn đấu bấy lâu nay.
Sau khi Patel qua đời, Nehru dốc sức thống nhất Đảng Quốc đại, cả về tổ chức lẫn tư tưởng. Ông chủ trương một thứ chủ nghĩa xã hội mang đậm màu sắc Ấn Độ.
Nehru nhiều lần nhấn mạnh rằng công nghiệp hóa là con đường duy nhất. Ông không dùng bạo lực hay tước đoạt để thay đổi chế độ xã hội và cơ cấu sở hữu hiện có. Thay vào đó, trong khuôn khổ dân chủ nghị viện, ông cho quốc hữu hóa những ngành công nghiệp then chốt, cơ bản, đồng thời đưa đất nông nghiệp vào hình thức hợp tác xã và quản lý tập thể.
Kinh tế hỗn hợp trở thành một thể chế, và trở thành hạt nhân trong chiến lược kinh tế dài hạn của Ấn Độ.
Kinh tế công và tư cùng tồn tại, lấy khu vực công làm chủ đạo. Nhà nước dùng các kế hoạch để điều tiết kinh tế hỗn hợp một cách có hiệu quả.
Trong hoàn cảnh ấy, tập đoàn Tata và tài phiệt Birla, với khối tài sản lên tới ba trăm triệu đô la Mỹ, vẫn nguyên vẹn không mảy may tổn hại. Đã không thể dùng thủ đoạn cứng rắn để dẹp các tập đoàn lớn này, thì phải nghĩ cách khác.
May thay, trong Kế hoạch 5 năm lần thứ nhất, Nehru chưa phải đối đầu với những đối thủ khó nhằn. Một số nhà máy điện và một loạt công trình thủy lợi lớn lần lượt được dựng lên. Đầu tư công nghiệp nghiêng về giao thông vận tải và các ngành công nghiệp then chốt, đặc biệt là phân bón, thép và máy công cụ, tức những ngành công nghiệp nền tảng. Một loạt xí nghiệp quốc doanh được thành lập. Ba nhà máy thép quốc doanh, thu hút vốn từ Anh, Tây Đức và Liên Xô, cũng động thổ xây dựng.
Dù không muốn đôi bên trở mặt với Mỹ, nhưng mỏ sắt Mysore vô cùng quan trọng đối với Ấn Độ, nên Nehru không thể dung thứ việc mỏ sắt này nằm ngoài tầm kiểm soát của chính phủ Ấn Độ.
Nhìn chung, ngoài việc mỏ sắt Mysore là điều không thể nhường bước, Nehru vẫn tỏ ra khá kiềm chế trong những việc khác.
Nhưng trong lòng ông hiểu rất rõ: Kế hoạch 5 năm lần thứ nhất chỉ có thể coi là những điều chỉnh nhỏ sau khi Ấn Độ giành độc lập. Từ Kế hoạch 5 năm lần thứ hai trở đi, mọi việc không còn là chuyện nhỏ nữa. Lực cản mà ông phải đối mặt sẽ lớn chưa từng có.
Muốn đối phó với lực cản ấy, ông cần sự ủng hộ của dân chúng. Lực cản càng lớn thì Nehru càng cần nhiều sự ủng hộ.
Cải cách ruộng đất là hạt nhân của chiến lược phát triển nông nghiệp. Đây là việc Nehru nhất định phải làm. Nếu không, Ấn Độ sẽ không thể có một thay đổi long trời lở đất. Ông có thể không đòi hỏi làm xong ngay một lúc, có thể làm từ từ, nhưng việc ấy nhất định phải làm.
Dẫu con đường phía trước còn gian nan, Nehru tin rằng mình sẽ giải quyết được các vấn đề của Ấn Độ.
Tâm trạng Nehru đang rất tốt, đến cô con gái Indira Gandhi cũng nhận ra. Đã gần nửa tháng Indira không gặp cha, nay bà chúc mừng ông và nói:
-Lần này, uy tín của Ấn Độ trên thế giới đã được nâng lên. Con cũng nghe nói rồi, Nhật Bản, Liberia và Philippines, những nước đứng về phía Mỹ, đã gây không ít phiền phức.
-Quả là có phiền phức. Nehru không né tránh câu hỏi của con gái, đem hết những khó khăn gặp phải tại Hội nghị Bandung kể ra, kể cả những vấn đề đối ngoại vô cùng hóc búa.
Thật ra, nếu nói thẳng thắn, ai đã ủng hộ việc Trung Quốc và Bắc Việt được ngồi vào một hội nghị cấp cao như thế? Giữa hơn hai mươi nước tham dự, ai đã đứng ra bênh vực hai nước vừa khiến Mỹ và Pháp mất mặt? Chỉ có Ấn Độ.
Ấn Độ vất vả lắm mới tìm được người ủng hộ tại Hội nghị Bandung, nhưng cuối cùng, chỉ có Miến Điện là lên tiếng giúp Ấn Độ vài câu.
-Dù quan hệ giữa Ấn Độ và Mỹ không tốt, nhưng lần này cha chắc chắn đã khiến Mỹ hết sức tức giận. Indira nghe xong thì không khỏi lo âu. -Với tính kiêu ngạo của người Mỹ, liệu có sinh chuyện không?
Quan hệ Ấn Độ và Mỹ rơi vào trạng thái lạnh nhạt là bắt nguồn từ Kashmir, quê hương của dòng họ Nehru. Mỹ muốn Kashmir độc lập, nhà Nehru làm sao có thể đồng ý? Đồng thời, Mỹ rất bất mãn trước việc Ấn Độ không muốn gần gũi với Mỹ, và thường xuyên tuyên bố trên trường quốc tế về đường lối độc lập tự chủ. Sau Chiến tranh Triều Tiên, Mỹ bắt đầu viện trợ quân sự cho Pakistan.
-Indira, Ấn Độ không phải là nước nhỏ, mà thế giới này cũng không chỉ có một cường quốc là Mỹ. Ngài Khrushchev rất có thiện chí với Ấn Độ. Nehru không quá lo lắng. Ông cho rằng với quy mô của Ấn Độ, không một nước nào trong Mỹ và Liên Xô lại muốn thờ ơ với Ấn Độ. Dù quan hệ có xấu đi, thì cũng sẽ không kéo dài.
Indira nghe cha nói, hồi lâu gật đầu tán thành, không tiếp tục truy hỏi về vấn đề này nữa. Lúc này, cha bà là anh hùng của cả Ấn Độ, dẫu sao cũng là chuyện tốt.
Tại thủ phủ Khartoum của Sudan, Alan Wilson cầm bức điện tín về Hội nghị Bandung, thỉnh thoảng lại gãi đầu. Trên chiếc bàn bên cạnh đặt tờ báo Ấn Độ, trên đó đăng cảnh Nehru trở về New Delhi, dân chúng đổ ra đường đông nghịt.
-Nhiều người thế này sao? John bước vào, liếc thấy tờ báo trên bàn, buông lời nhận xét đầy ẩn ý. -Cũng phải, Ấn Độ chưa bao giờ thiếu người.
-Như lời Churchill nói, họ sinh sôi như gián vậy. Alan Wilson cười khẽ, rồi đặt bản tin về Hội nghị Bandung lên bàn. -Thật là vô lý, một hội nghị bình thường như thế mà đáng để báo chí đưa tin rộng rãi đến vậy sao?
-Một liên minh của các nước nghèo ư? John cũng chẳng coi trọng gì. Anh thoáng nhìn thấy trên bàn có tờ báo tiếng Trung, bèn hỏi: -Tin tức của anh cũng nhanh nhạy thật đấy?
-Tôi là Chuyên viên phụ trách Malaya, mà Hội nghị Bandung lại tổ chức ngay sát thuộc địa. Alan Wilson vừa cười vừa giải thích. -Điều đáng tiếc là tôi chẳng biết tiếng Mã Lai, không thì tôi còn muốn xem Sukarno tự khoe khoang thế nào.
Ha ha, hai người đồng thời bật cười, như thể vừa nhớ ra điều gì vui.
-Anh chạy tận sang châu Phi rồi, mà vẫn còn quan tâm chuyện Malaya như thế. John không khỏi cảm thán. -Lần này để anh sang giúp, tôi thật lấy làm áy náy.
-John, đừng nói vậy. Chúng ta đều là những người có kinh nghiệm chuyên nghiệp. Việc xử lý vấn đề độc lập vốn là chuyên môn của chúng ta. Alan Wilson xua tay. -Mọi việc đều vì sự tồn tại, mà sự tồn tại chính là tất cả.
Hội nghị Bandung cứ thế khép lại. Hai người chỉ trao đổi vài điều mang tính riêng tư. Xét ở tầm rộng hơn, với vị trí địa lý của nước Anh, liệu họ có quan tâm đến một hội nghị diễn ra cách xa cả vạn dặm mà họ chẳng tham gia không? Sự quan tâm còn lại chẳng bao nhiêu, và phần lớn cũng chỉ vì thuộc địa Malaya.
Quân đội Anh đóng tại Sudan có quy mô ba nghìn người. Cộng thêm kiều dân, riêng Khartoum đã có hơn vạn người Anh.
Hai người đã hỏi ý kiến chỉ đạo từ London. Một bộ phận quân Anh đóng tại Sudan sẽ rút khỏi châu Phi, trở về chính quốc hoặc được bổ sung vào quân đồn trú ở Đức. Nói gọn lại, là quay về châu Âu.
Phần còn lại sẽ được thay phiên, tuy rời Sudan nhưng vẫn đóng quân tại các thuộc địa châu Phi. Xét theo khoảng cách, có lẽ họ sẽ đến vùng cốt lõi của Đông Phi thuộc Anh, tức Kenya.
Về điều này, cả hai đều không có ý kiến. Việc còn lại chỉ là bàn với bộ đội xem bộ phận nào trở về châu Âu, bộ phận nào tiếp tục ở lại châu Phi. Biết được tình hình như vậy, John nghĩ ra một cách có thể tránh làm mất lòng quân đồn trú.
-Chúng ta có thể để những binh sĩ đã lập gia đình với người bản xứ tiếp tục ở lại đây, còn những quân nhân không dính líu gì đến người địa phương thì cho về nước. John vừa nghĩ vừa nói. -Như vậy có thể tránh để những người đã lập gia đình phải đưa ra lựa chọn.
-Thế thì tôi chẳng phải đi một chuyến vô ích sao? Alan Wilson lập tức lắc đầu, giọng kiên quyết. -Làm vậy tuy tránh được việc đắc tội với người ta, nhưng chỉ là trì hoãn vấn đề. Sau này những chuyện này vẫn sẽ xảy ra, và mọi người vẫn phải nhức đầu vì nó. Đã đến đây một chuyến, tôi muốn giải quyết tận gốc, đừng để các đồng nghiệp về sau phải khổ sở vì đắc tội người khác nữa.
-Đúng là như vậy. John gật đầu. Đã Alan Wilson muốn xử lý mối họa ngầm này, anh cũng không có lý do gì để phản đối.
Sau khi bàn bạc, hai người đi đến thống nhất: điều tra tình hình kết hôn giữa quân đồn trú Anh, kiều dân và người bản xứ. Vì có kiều dân sinh sống tại Khartoum, Alan Wilson tin rằng số cuộc hôn nhân này không nhiều.
Thông thường, phần lớn mọi người đều không chọn lập gia đình với người từ nơi khác. Alan Wilson là một ngoại lệ. Chỉ cần đủ điều kiện, ông không hề bài xích phụ nữ thuộc bất kỳ quốc gia nào.
Cuộc điều tra chia làm hai phần: quân đồn trú và kiều dân, rồi lại chia nhỏ theo từng nhóm. Phụ nữ Anh kết hôn với người Sudan, và đàn ông Anh kết đôi với phụ nữ bản xứ.
Khi bản báo cáo điều tra được đưa tới, Alan Wilson chẳng ngạc nhiên chút nào. Số lượng trường hợp thuộc nhóm sau vượt xa nhóm trước. Quân đội tuy được kỳ vọng có kỷ luật cao hơn, và quân Anh trên thế giới vẫn được coi là có kỷ luật khá tốt, nhưng bắt binh lính đóng quân nơi thuộc địa mà còn mong họ sống như thầy tu thì thật là gượng ép.
Ở nơi xa quê vài năm, nhìn con lợn cũng thấy mắt mũi thanh tú, huống hồ người Khartoum thuộc chủng Ả Rập, chẳng đến nỗi khó coi.
-Số đàn ông trong quân đồn trú và kiều dân đang duy trì quan hệ bạn đời có hơn tám trăm người. Phụ nữ có gia đình với người Sudan chưa đến hai mươi. Alan Wilson vừa cầm báo cáo vừa nói. -Đàn ông thì để tôi giải quyết. Mười mấy người phụ nữ kia giao cho anh.
-Tôi là Chuyên viên phụ trách Sudan, sao cứ để anh bận rộn mãi thế? John hơi ngượng, mở lời. -Tôi biết làm sao cho phải.
-Không có gì phải ngại. Đàn ông thì dễ giải quyết hơn. Đàn ông và đàn bà nghĩ không giống nhau. Alan Wilson nói, thản nhiên như không. Cũng như điều kiện kinh tế trong hôn nhân: nếu đàn ông coi trọng tiền bạc, gặp chuyện như thế sẽ nói thẳng rằng muốn bớt phấn đấu hai mươi năm.
Phụ nữ thì không, họ sẽ đưa ra vài điều kiện nghe qua có vẻ không cao, tỏ ra không đặt nặng vật chất như đàn ông. Nhưng khi ghép các điều kiện ấy lại với nhau, thì chẳng mấy ai đáp ứng nổi, và thực chất cũng là ý muốn bớt phấn đấu hai mươi năm.