-Lời ông ta chẳng có chỗ hở nào, lại đụng đúng vấn đề trách nhiệm. Với bá chủ thế giới, trách nhiệm là chuyện hệ trọng. Nàng nghĩ mà xem, hơn một trăm năm trước, vì sao nước Anh phải bãi bỏ buôn bán nô lệ? Thậm chí còn phải bỏ ra một khoản tiền lớn để an ủi những quốc gia dính líu đến việc ấy.
Alan Wilson vẫn nói không ngừng: "Phải biết rằng Philippines vốn là thuộc địa cũ của Mỹ. Với thuộc địa cũ, chính quốc thường có hai ý nghĩ trái ngược nhưng lại hòa làm một. Một mặt, họ lấy lợi ích làm nền tảng mà bóc lột. Mặt khác, với người dân chính quốc, họ lại tuyên truyền rằng mình đang khai hóa, đưa thuộc địa bước vào văn minh, để làm dịu lòng người."
Lời ấy vốn là một lối nói dối trá, nhưng tuyên truyền suốt nhiều năm, rốt cuộc phần lớn dân chúng cũng tin theo. Người dân chính quốc tin rằng nước mình có những bổn phận nhất định đối với thuộc địa cũ.
Về sau, niềm tin ấy lại biến thành một thứ tâm lý đền bù, thể hiện qua những sự giúp đỡ không lớn lao nhưng thật lòng. Thường thì đó là hỗ trợ ngoại giao và những khoản viện trợ kinh tế không nhiều.
So với việc giữ ảnh hưởng ở thuộc địa cũ, đây tất nhiên chỉ là một khoản đầu tư nhỏ nhoi, nhưng lại không thể thiếu.
Đó cũng là lý do vì sao đời sau, nước Anh vẫn luôn quan tâm đến Hương Cảng và Ấn Độ một cách vượt xa lẽ thường. Nước Anh có số thuộc địa nhiều hơn nước Mỹ không biết bao nhiêu lần, còn Alan Wilson lại là vị hành chính trưởng của một thuộc địa quan trọng, nên hắn hiểu rất rõ thứ tâm lý ấy.
Lời hỏi ngược của Tổng thống Quirino nhằm vào Mỹ, xét về đạo lý thì gần như là một lời chỉ trích. Thời Thế chiến thứ hai, việc Mỹ thất bại và rút lui khỏi Philippines đã khiến xứ này rơi vào tay quân Nhật, chịu cảnh tàn sát.
Nhất là khi vợ con của Tổng thống Quirino đã bỏ mạng trong chiến tranh năm ấy, điều này đối với Mỹ quả là một lời trách móc rất nặng nề.
Huống hồ đến nay, Mỹ đã là bá chủ thế giới, nên trong lòng càng mang nặng cảm giác mắc nợ.
"Thật khó mà tưởng tượng! Sao em nghe không hiểu gì cả." Pamela ngỡ ngàng. Nàng thấy chồng mình nói những điều huyền hoặc khó lường, sao lại có thể nghĩ ra những ý như thế?
"Vậy nên em chẳng phải quan đầu của thuộc địa, cứ yên tâm buôn bán cho tốt đi." Alan Wilson đưa tay vuốt mái tóc vợ. "Loại ý nghĩ mâu thuẫn này chỉ tồn tại trong chính phủ của những nước từng có thuộc địa. Như Liên Xô, Trung Quốc, những nước chưa từng làm thực dân, thì không có cái thứ nhảm nhí ấy."
Ý nghĩ nhảm nhí. Đó chính là lời Alan Wilson dùng để phê phán lối tư duy này. Trong mắt hắn, cái gọi là trách nhiệm đạo đức ấy chỉ là chuyện vớ vẩn, rốt cuộc cũng chỉ là cớ để nhúng tay can thiệp vào thuộc địa cũ.
Tổng thống Quirino vô tình trúng ngay chỗ, đánh đúng vào thứ tâm lý đặc biệt của các nước thực dân. Nhất là Mỹ, vốn chẳng có bao nhiêu thuộc địa, nay lại muốn nâng đỡ một quốc gia để làm gương mẫu. Vào năm 1953, Mỹ vẫn còn đặt nhiều kỳ vọng vào Philippines, mong muốn đưa ra một ví dụ tích cực.
Mấy ngày sau, phía Washington không hề đáp lại lời hỏi ngược của Tổng thống Quirino, điều ấy đã chứng minh phán đoán của Alan Wilson là đúng. Đối với một thuộc địa cũ, đang phát triển khá tốt trong thời đại này như Philippines, Mỹ tỏ ra khá khoan dung.
Thậm chí trước những năm sáu mươi, Philippines vẫn được coi là ngôi sao mới nổi của kinh tế châu Á, suýt nữa đã vượt qua Hương Cảng để trở thành một trong bốn con rồng nhỏ châu Á. Thế nhưng năm 1965, Ferdinand Marcos lên cầm quyền, mở ra một chặng dài nắm quyền. Giai đoạn đầu, ông ta theo đuổi thứ đường lối kinh tế như uống rượu độc để giải khát. Đến giai đoạn sau, một mặt tham ô, làm loạn pháp luật, mặt khác lại thẳng tay sát hại người dân. Có người nói, riêng một mình ông ta đã nuốt hết ngân sách của cả nước trong ba năm, cộng thêm việc điên cuồng bóc lột và đàn áp những tín đồ hòa bình ở miền Nam. Cuối cùng, tự nhiên đất nước bị cuốn vào vực thẳm về cả chính trị lẫn kinh tế.
Lúc này, Washington đang rơi vào thế khó xử. Nhật Bản đã trở thành tiền tiêu phong tỏa Liên Xô, mà Philippines, một thuộc địa cũ, lại đòi bồi thường. Lấy trách nhiệm của Mỹ đối với Philippines ra mà chất vấn, khiến Washington thật sự khó xuống nước.
Có một vị chuyên viên thuộc địa, không ai hiểu tâm lý của mẫu quốc hơn hắn, đang nghỉ mát ở Úc. Hắn đã đưa lời chất vấn của Tổng thống Quirino đối với Mỹ về đến Manila, khiến dân chúng Manila lên tiếng ủng hộ cuộc họp của Tổng thống tại Úc.
Qua phản hồi từ Đại sứ quán Mỹ tại Manila, sau một hồi bàn bạc, Washington cuối cùng cho rằng Mỹ nên bày tỏ sự quan tâm nhiều hơn đối với Philippines, thuộc địa cũ này.
Chẳng bao lâu, Đại sứ Mỹ tại Canberra đã mời Tổng thống Quirino đến làm khách, bày tỏ rằng Mỹ tuyệt đối không có ý thiên vị Nhật Bản, và về nguyên tắc cũng thông cảm với việc Philippines đòi bồi thường.
Cái gọi là gây áp lực thật ra không tồn tại. Chỉ là con số ấy quả thật quá hão huyền. Tám mươi ức đô la Mỹ, Nhật Bản không thể nào nộp nổi. Huống hồ Philippines đòi tám mươi ức đô la, còn Úc thì sao? New Zealand thì sao? Hà Lan thì sao?
Mỗi nước trong số ấy đều là đồng minh thân cận của Mỹ, và nếu tất cả đều đòi theo tiêu chuẩn của Philippines, Nhật Bản chẳng phải sẽ bị vét sạch hay sao? Khi đó, há chẳng phải lại quay về thời kỳ đầu sau chiến tranh, phải để Mỹ không ngừng truyền máu cứu sống hay sao?
Reddick Williams là Đại sứ Mỹ tại Úc. Tuy nhiên, thật ra trước đó hắn từng là một nhân viên quản lý ngân hàng ở New York. Chỉ là sau khi Eisenhower lên nắm quyền, căn cứ vào công lao, hắn được đưa vào danh sách đề cử của Đảng Cộng hòa để sang Úc làm đại sứ.
Việc các kim chủ của Mỹ bước vào chính trường thông qua chức đại sứ ở các nước khác vốn đã có từ lâu. Chỉ có điều, việc được ủng hộ công khai thì bắt đầu từ thời Nixon. Trước đó, đó là một lệ ngầm, chứ không phải được công khai ghi nhận như một sự ban thưởng công lao.
Reddick Williams tuy quen thuộc với tiền bạc, nhưng không phải là nhà ngoại giao chuyên nghiệp. May thay, trong Đại sứ quán có những nhà ngoại giao chuyên trách ứng phó, giúp hắn can dự vào cuộc đàm phán bồi thường lần này.
-Thưa Tổng thống, tôi đã mời ngài Ikeda đến gặp một lần. Mọi người nên đưa ra một con số có thể thực hiện, để đôi bên cùng có lợi. Reddick Williams nói với Tổng thống Quirino. Mỹ tuyệt đối không thiên vị, xin Tổng thống hãy hiểu cho điều đó.
-Được rồi! Ta sẽ nghe xem ông ta nói gì. Cuối cùng Tổng thống Quirino gật đầu. Trong lòng ông cũng hiểu rõ, không thể nào đưa ra một con số bừa bãi mà người Nhật sẽ đồng ý.
Cuộc mật đàm tại Đại sứ quán Mỹ lần này, Alan Wilson biết rất nhanh, và chính Tổng thống Quirino là người chủ động cho hắn biết.
Nghe chuyện ấy, Alan Wilson không khỏi cảm thán. Dù là một nước nhỏ thế lực chẳng mạnh, nhưng khi biết xoay xở giữa các bên, một khi đã nghiêm túc thì cũng không thể xem thường.
-Thưa Tổng thống, ngài kể chuyện này cho tôi, rốt cuộc là có mục đích gì? Alan Wilson mỉm cười hỏi lại.
-Tất nhiên là vì lợi ích, để Philippines đạt được càng nhiều lợi ích càng tốt. Tổng thống Quirino nói thẳng, chẳng giấu giếm điều gì.
Alan Wilson trầm ngâm một lát rồi gật đầu. -Đã vậy thì tôi sẵn lòng giúp. Kết giao riêng với một vị tổng thống, biết đâu sau này lại có lợi cho nước Anh.
Tấm lòng của người công bộc đế quốc trỗi dậy trong hắn, bởi hắn vốn là người thích nâng đỡ lẽ phải. Đó là bản tính, không có cách nào thay đổi. Vì một quốc gia chẳng liên quan gì đến mình, hắn vẫn sẵn lòng nhiệt tình giúp đỡ.
Điều then chốt là Mỹ không thiên vị Nhật Bản, mà gây sức ép lên các nước đòi bồi thường. Sau lời hỏi ngược của Tổng thống Quirino về trách nhiệm an ninh, giờ đây Mỹ ít nhất cũng đã phần nào thông cảm với việc đòi bồi thường.
Từ việc Philippines không ngừng đòi bồi thường, một lối thoát đã được mở ra, và cuối cùng sẽ có không chỉ một nước lợi dụng. Ở một mức độ nào đó, nó đã phá vỡ lằn ranh cấm đòi bồi thường mà Hiệp ước San Francisco đặt ra.
Xét theo ý nghĩa ấy, thái độ kiên trì đòi bồi thường của Philippines từ sau chiến tranh đến nay có ý nghĩa vô cùng to lớn.
Các cuộc đàm phán bồi thường tại Canberra không chỉ thu hút sự chú ý của các nước liên quan, mà còn của những nơi khác ngoài Nhật Bản. Còn trong nước Nhật thì lại hết sức yên ắng. Phần lớn báo chí đều không đưa tin về những vấn đề tương tự.
-Nói về chuyện bán nước, Nhật Bản vẫn bán giỏi, chẳng thua gì Churchill. Vị công chức đế quốc từng bán cả Tây Berlin mà vẫn vui vẻ như thường đã đưa ra nhận xét như vậy.
Đến lúc này, trong các cuộc đàm phán bồi thường tại Canberra, ý đồ lươn lẹo của Nhật Bản đã hoàn toàn thất bại. Trong những cuộc đàm phán bồi thường với Philippines dẫn đầu và ba nước khác theo sau, Ikeda Hayato đã không còn cách nào xoay chuyển.
Trong liên lạc với Tokyo, Ikeda Hayato báo cho Yoshida Shigeru biết rằng cơ hội phát triển do chiến tranh Triều Tiên mang lại có thể sẽ bị ảnh hưởng, và mong Thủ tướng Nhật Bản lúc đó chuẩn bị tinh thần.
Ikeda Hayato chỉ còn có thể cố gắng hết sức ở vấn đề con số, càng giữ được bao nhiêu thì hay bấy nhiêu.
Khi cuộc đàm phán mở rộng với bốn nước, con số bồi thường mà Nhật Bản phải trả đã thay đổi. Từ tám mươi ức đô la Mỹ mà riêng Philippines đưa ra, nay trở thành tám mươi ức đô la Mỹ chung cho cả bốn nước. Ikeda Hayato cho rằng con số này vẫn còn quá cao, vượt xa khả năng chịu đựng của Nhật Bản.
Con số lên xuống qua những vòng kéo co, và phương án thanh toán cũng từ trả một lần chuyển thành trả theo nhiều đợt. Ikeda Hayato tất nhiên mong thời hạn trả góp càng dài càng tốt, để không gây áp lực kinh tế lên Nhật Bản.
Alan Wilson tất nhiên không muốn tương lai như vậy xảy ra. Đối với một quốc gia, thời gian quan trọng hơn tiền bạc. Vào thời điểm then chốt mà không theo kịp, thì sau này sẽ phải bỏ ra gấp mấy lần sức lực mới đạt được cùng một mục đích.
-Hà Lan chỉ có thể chấp nhận trả góp tối đa trong năm năm, không thể kéo dài thêm nữa. Van Dijk cứng rắn tuyên bố. Những phụ nữ kiều bào bị lính Nhật bắt đi ở chiến trường Đông Nam Á, không thể tiếp tục một mình chịu đựng nỗi đau này được nữa.
Đại diện Úc và New Zealand tỏ ý đồng tình, bằng không họ cũng không thể giải thích với công chúng đang theo dõi cuộc đàm phán bồi thường.
-Tôi phải được sự chấp thuận trong nước! Ikeda Hayato thở dài một tiếng. Nhìn thái độ của những người đại diện này, ông hiểu rằng không còn nhiều đường lui, nên đành đáp lại như vậy.
Ngày 20 tháng 11, cuộc đàm phán bồi thường đã kéo dài gần một tháng. Các cuộc đàm phán giữa Nhật Bản với Philippines, Úc, New Zealand và Hà Lan đã bước vào giai đoạn cuối.
Bốn giờ chiều, Ikeda Hayato cùng Tổng thống Philippines Quirino ký kết Hiệp định bồi thường Nhật Bản, Philippines. Sau đó, ông lần lượt ký hiệp định bồi thường giống hệt với chính phủ Úc, chính phủ New Zealand và chính phủ Hà Lan.
Theo hiệp định bồi thường, trong vòng năm năm, Nhật Bản sẽ trả cho bốn nước tổng cộng ba mươi lăm phẩy tám ức đô la Mỹ bằng tiền mặt, làm khoản bồi thường cho những tổn thất mà chiến tranh đã gây ra cho các nước này.