Trái lại, hắn còn thấy cách nói của người Anh nực cười, nhất là vị nhà ngoại giao trẻ tuổi kia. Thằng nhóc ấy có lẽ chưa biết, bên cạnh mình đã bị thẩm thấu thành cái sàng từ lúc nào. Vậy mà giờ vẫn còn đứng đây nói chuyện thời đại hòa hoãn, gác bất đồng sang một bên, cầu đồng tồn dị, thật là nực cười.
Dẫu vậy, xét tình hình hiện tại, Beria vẫn quan tâm hơn đến việc củng cố địa vị. Đúng như người Anh nói, cuộc khủng hoảng Berlin kéo dài đến hôm nay đã đến lúc phải chấm dứt. Mục đích dùng khủng hoảng để bào mòn thế giới tự do đã không đạt được.
Ngược lại, nếu cứ dây dưa không buông, mâu thuẫn còn có thể bị đẩy lên cao. Nhất là khi ban lãnh đạo mới vừa nhậm chức, thứ chính sách đối đầu tiếp diễn chắc chắn sẽ ngốn không ít sức lực.
Hiện giờ, quan hệ giữa Beria và Malenkov vẫn hòa thuận. Cả hai đều cho rằng nên đặt trọng tâm vào việc trong nước, còn đối ngoại thì giữ thái độ hòa hoãn. Huống hồ cả thế giới đang dõi theo cuộc đàm phán giữa hai nước.
"Hòa bình cần hai bên cùng gìn giữ. Khi mối đe dọa đối với Liên Xô vẫn còn đó, thì hòa bình ấy biết giữ thế nào?" Phía Liên Xô lên tiếng.
Attlee nghe hiểu. Hắn hiểu người Liên Xô vẫn đang đòi ba nước Mỹ, Anh, Pháp rút quân. Hắn lắc đầu, vẻ chân thành mà kiên quyết: "Cá nhân tôi rất thông cảm với nỗi lo của Liên Xô. Nhưng điều đó là không thể. Tôi tin thái độ của người Mỹ cũng giống như Anh, và chỉ có thể cứng rắn hơn, chứ không thể yếu mềm."
Ý nghĩa chiến lược của Tây Berlin thì đương nhiên chẳng có bao nhiêu. Người bình thường không ai cho rằng nếu thật sự nổ ra chiến tranh, một vùng đất biệt lập bé tẹo như thế lại có thể ảnh hưởng thực tế đến diễn biến cuộc chiến.
Thế nhưng trong lúc khủng hoảng Berlin, giữ được Tây Berlin lại là một cách bày tỏ rõ ràng lập trường: thế giới tự do sẵn sàng bất chấp mọi giá để bảo vệ đồng minh, tuyệt đối không ném đồng minh cho người Liên Xô. Đồng thời, đó cũng là dịp phô trương sức mạnh, cho thấy chủ nghĩa tư bản ưu việt đến nhường nào.
Giờ đây, ngay cả dân Tây Berlin cũng gần như bỏ đi hết. Mục đích phô bày ưu việt của chủ nghĩa tư bản, tự nhiên là đừng mơ tới nữa. Chẳng ai thắp đèn cầy giữa ban ngày mà khoe mình sáng. Có thể thấy, vị trí chiến lược vốn không lớn của Tây Berlin nay lại càng nhỏ đi.
Nhưng dù cho cả Tây Berlin chỉ còn lại quân đóng của ba nước, Anh, Mỹ, Pháp cũng sẽ không rút đi. Một khi rút quân, nghĩa là tỏ ra yếu thế. Nếu lúc này buông bỏ Tây Berlin, rất có thể dân chúng Tây Âu sẽ mất niềm tin vào cuộc đối kháng. Mà ai cũng biết, lòng người tan rã thì đội ngũ không thể dẫn dắt được nữa. Vì vậy, bằng mọi giá, thế giới tự do không thể chọn cách từ bỏ Tây Berlin.
Tây Berlin có dân hay không thực ra không quan trọng. Tây Berlin có vị trí chiến lược hay không cũng chẳng quan trọng. Điều quan trọng là thế giới tự do phải cho thấy quyết tâm không khuất phục.
Thủ tướng Attlee cũng không thể vì chuyện này mà hứa hẹn bất cứ điều gì. Mọi nhượng bộ liên quan đến Tây Berlin đều sẽ bị coi là yếu hèn.
"Lập trường của nước Anh rất đơn giản. Cứ giằng co thế này thì tình hình hiện tại cũng sẽ chẳng thay đổi gì," Alan Wilson đúc kết. "Đây là vấn đề lập trường, liên quan đến sự đoàn kết nhất trí của NATO. Hiện nay, dựa vào đường không tiếp tế, quân đóng ở đó vẫn có thể trụ được. Trừ phi Liên Xô phát động tấn công, mà một khi Liên Xô tấn công, cơ chế phòng thủ tập thể của NATO sẽ bị kích hoạt."
Nếu Liên Xô không thể khai chiến, thì việc tiếp tục cầm cự cũng chẳng còn ý nghĩa gì. Phong tỏa ba nước đóng quân cũng sẽ không khiến họ rút đi.
Thực ra trong lịch sử, khi khủng hoảng Berlin nổ ra, Liên Xô nắm thế thượng phong lúc khởi đầu, rồi Mỹ dựa vào sức mạnh đường không khổng lồ mà ngạnh sinh sinh kéo lại từ thế bất lợi, đến cuối cùng lại là Mỹ chiếm ưu thế.
Qua cuộc khủng hoảng Berlin, Mỹ dựa vào đường không để nuôi sống Tây Berlin. Khi Liên Xô dỡ bỏ phong tỏa, lượng vật tư đưa vào Tây Berlin còn nhiều hơn trước lúc bị phong tỏa. Như vậy, một thế cờ vốn bất lợi đã bị lật ngược hoàn toàn.
Nhưng dòng thời gian này lại có thêm việc cắt điện, cùng với việc Bức tường Berlin xuất hiện sớm hơn. Điều đó khiến khủng hoảng Berlin biến thành một diện mạo khác hẳn. Mỹ có thể vận chuyển vật tư tiêu dùng không thành vấn đề, nhưng hạ tầng của một thành phố lớn thì không thể nào chở qua nổi bằng đường không. Bên trong thì mất điện, bên ngoài thì có tường chắn, dân Tây Berlin đã bỏ đi gần hết.
Có thể nói, Liên Xô đã khiến thế giới tự do lúng túng. Trong dòng thời gian này, khủng hoảng Berlin phát triển theo hướng: Liên Xô thắng nhưng chưa thắng trọn, còn thế giới tự do thua nhưng chưa thua hẳn.
Nước Anh cũng không giấu giếm, thẳng thắn vạch rõ giới hạn: bất kể đàm phán thế nào, quân đóng của ba nước ở Tây Berlin nhất định không rút. Chỉ còn lại quân đóng thì áp lực lên đường không cũng nhẹ đi. Chỉ cần Liên Xô không dùng vũ lực đuổi đi, thì họ cũng hết cách.
So với lúc vừa mới bắt đầu đàm phán, cuộc thương lượng giữa Anh và Liên Xô quanh khủng hoảng Berlin đang tiến về phía căng thẳng gươm súng sẵn sàng. Nhưng đây cũng là chuyện đành chịu. Có lúc hai bên đều muốn nói chuyện cho tử tế, thế mà rốt cuộc vẫn cứ đi đến cảnh này.
"Chúng ta đã trao đổi ý kiến. Còn kết quả cuối cùng sẽ thế nào, chúng ta cứ bình tâm chờ xem," Molotov nói, liếc nhìn đồng hồ đeo tay. "Tiếp theo, chúng tôi còn phải trao đổi với các đảng anh em."
"Tốt lắm!" Thủ tướng Attlee mỉm cười gật đầu. Hắn cũng chưa từng định sẽ đạt được điều mình muốn ngay trong vòng đàm phán đầu tiên.
Cả đoàn trở về khách sạn đang trọ, bàn bạc về buổi đàm phán hôm nay, đối chiếu với biên bản cuộc họp để phán đoán thái độ của người Liên Xô. Họ soi từng lời, từng chữ, ngẫm đi ngẫm lại xem đằng sau mỗi câu nói là ý gì.
"Nhìn chung, ít nhất về mặt lễ tiết ngoại giao thì chúng ta không có sơ suất gì, phía Liên Xô cũng vậy," Thủ tướng Attlee nói với những người đi cùng, giọng động viên. Hắn không hề bi quan về kết quả. "Alan, anh nói thật đi, kết quả tốt nhất lần này là gì?"
"Chuyện này ư? Giải trừ phong tỏa trên mặt đất là kết quả tốt nhất rồi," Alan Wilson ấp úng, nói trái với lòng mình.
Nếu hỏi thật lòng hắn nghĩ gì, thì tất nhiên là rút khỏi Berlin mới tốt nhất. Làm vậy sẽ có một điểm vô cùng có lợi cho nước Anh: việc thống nhất nước Đức sẽ trở nên khó khăn hơn.
Một khi mất Tây Berlin, nơi cắm sâu vào hậu phương địch, thì không còn cảnh so sánh giữa hai chế độ ngay trong lòng Đại Berlin nữa. Rất nhiều vấn đề có thể nhờ đó mà tự tháo gỡ. Công dân Đông Đức không nhìn thấy Tây Đức, công dân Tây Đức cũng không nhìn thấy tình hình Đông Đức, lâu dần hai bên sẽ dễ dàng sống mà chẳng qua lại với nhau, cho đến lúc chết già.
Một sợi dây liên kết giữa hai nước Đức bị cắt đứt như vậy, việc thống nhất nước Đức sẽ không còn dễ dàng nữa. Nước Đức không thể thống nhất, đối với Anh tất nhiên là chuyện tốt, nhất là trong dòng thời gian này, khi nước Anh đã trở thành quốc gia lãnh đạo Cộng đồng châu Âu.
Nhưng xét theo kết quả hiện tại, chấp nhận được thì càng chấp nhận, Tây Berlin trở thành một căn cứ quân sự đơn thuần, vai trò nâng cao đời sống bị giảm đi nhiều. Cửa sổ so sánh giữa hai chế độ cũng không còn, và điều đó cũng góp phần giúp nước Đức chia cắt lâu dài.
Khi mất đi ý nghĩa dân sinh, chỉ còn là một căn cứ quân sự, thì ý nghĩa của Tây Berlin lại trở nên quan trọng hơn. Nhất là trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh, nếu NATO chủ động phát động tấn công, Tây Berlin là một tiền đồn rất tốt.
Còn nếu Liên Xô chủ động tấn công, Tây Berlin cũng là nơi đầu tiên nhận được tín hiệu của mọi động tĩnh.
Nếu Liên Xô đã xác định nắm ưu thế tuyệt đối trước NATO, thì đến lúc đó từ bỏ vẫn còn kịp. Cái giá phải trả chẳng qua là sinh mạng của một số quân đóng, còn nói chung, việc mất đi tác dụng dân sinh của Tây Berlin lại có lợi cho nước Anh trong việc ngăn nước Đức thống nhất trở lại. Giữ lại tác dụng quân sự thì lại giúp theo dõi mọi nhất cử nhất động của Liên Xô.
Rút quân thì tuyệt đối không được rút. Vì vậy, trong hai ngày kế tiếp, mỗi lần Molotov nhắc đến chuyện rút quân, phía Anh đều giữ thái độ không hề lay chuyển. Cuối cùng họ đã nói rõ đến mức không thể rõ hơn: dù xảy ra bất kỳ biến đổi nào, quân đóng ở Tây Berlin cũng phải được giữ nguyên.
Sau khi cuộc đàm phán lần này kết thúc, hai bên liên tiếp ba ngày không có bất kỳ trao đổi nào. Dĩ nhiên trong khoảng thời gian ấy cũng không phải không có tin tốt được đưa ra ngoài, chẳng qua là việc Liên Xô thừa nhận những nỗ lực của Anh trong việc kết thúc Chiến tranh Triều Tiên.
Còn về khủng hoảng Berlin, chỉ nói rằng hai bên đã có những trao đổi hết sức thẳng thắn, cuộc đàm phán mang lại lợi ích.
Còn dư luận trong nước Anh thì đã chuyển sang khen ngợi việc Thủ tướng Attlee một mình đối đầu với cả đám đông. Người ta nói ông đối mặt với hàng chục đảng ủng hộ Liên Xô mà không hề nao núng. Bầu không khí "dẫu ngàn vạn người, ta vẫn cứ đi" đã được tạo dựng xong xuôi.
Trong bầu không khí dư luận như vậy, dù lần này Thủ tướng Attlee có không đạt được kết quả gì, thì ông cũng sẽ chẳng bị ai chỉ trích. Huống hồ, bước ngoặt đã xuất hiện!
Việc đàm phán chậm chạp không tiến triển khiến Maurice Thorez và Palmiro Togliatti, lãnh đạo Đảng Cộng sản Pháp và Đảng Cộng sản Ý, chịu nhiều áp lực. Cả hai đều cho rằng trong tình thế đặc biệt hiện nay, việc để họ tham gia vào việc chấm dứt một khủng hoảng lớn sẽ giúp nâng cao uy tín của họ cũng như của các đảng đứng sau họ.
Dưới sự dàn xếp của Maurice Thorez và Palmiro Togliatti, ban lãnh đạo Liên Xô khóa mới cũng chịu sức ép không nhỏ, bởi người lên tiếng là lãnh đạo của hai đảng anh em lớn nhất Tây Âu.
Thậm chí, sự mai mối của hai người đã bắt đầu hiện rõ ngay trên đất Ý và Pháp. Nếu Liên Xô thẳng tay từ chối, có thể khiến hai đảng anh em lớn ở Tây Âu này sinh lòng oán trách Liên Xô. Đó là điều không ai muốn thấy vào lúc này.
"Ngay cả việc chấm dứt phong tỏa mặt đất ở Berlin, chúng ta cũng có thể nói rằng đó là kiến nghị của Maurice Thorez và Palmiro Togliatti, khiến chúng ta vì tình cảm giai cấp mà đưa ra quyết định," Beria nói, rồi nhìn sang Khrushchev. "Đồng chí Khrushchev, đúng là như vậy phải không?"
Khrushchev chưa kịp lên tiếng, Molotov đã thở dài: "Nhưng người Anh nhất định sẽ cho rằng đây là công lao của Attlee."
"Vậy thì chúng ta chẳng còn cách nào khác!" Khrushchev, người bị ngắt lời, nói rõ quan điểm của mình. "Khủng hoảng Berlin đã kéo dài lâu như thế, rõ ràng không còn giá trị để tiếp tục khai thác. Còn thái độ của Đảng Cộng sản Ý và Đảng Cộng sản Pháp thì chúng ta buộc phải coi trọng. Chỉ có thể nói người Anh đã tìm được cơ hội quá tốt."
Ngày mười sáu tháng Ba, Thủ tướng Anh Attlee đã đến Mát-xcơ-va được một tuần, đồng thời thành phố này cũng đã thu hút sự chú ý của cả thế giới suốt một tuần. Sau vòng đàm phán này, Anh và Liên Xô đạt được sự đồng thuận. Hai nước đồng loạt tuyên bố: việc phong tỏa mặt đất ở Berlin sẽ được dỡ bỏ.
Chẳng bao lâu, tin ấy đã lan khắp thế giới. Các tờ báo lớn đều đăng tin với tiêu đề lớn về việc khủng hoảng Berlin được giải quyết, để đưa tin về những tuyên bố của lãnh đạo hai nước tại Mát-xcơ-va. Người đứng giữa vòng vinh dự rộng khắp lúc này, tất nhiên là Thủ tướng Anh Attlee.