Tương lai của Liên Xô sẽ rơi vào tay ai? Gần như ai cũng thầm nghĩ, người đó chính là mình.
Nhưng hầu như ai cũng lại nghĩ đến một người khác có mặt trong phòng: Beria, đeo kính, dáng vẻ nho nhã như một thư sinh.
Kẻ đã nắm Bộ Nội vụ suốt mười bốn năm này, không cần bàn cãi, là người có sức uy hiếp lớn nhất trong số những người có mặt. Ai cũng hiểu rằng đằng sau vẻ ngoài nho nhã ấy là một bộ mặt đáng sợ đến nhường nào.
Chưa nói chuyện khác, chỉ riêng Đại tướng Pavel Alekseevich Artemyev, tư lệnh Quân khu Matxcơva hiện nay, đã đủ khiến người ta lo ngại.
Artemyev chính là người do Beria một tay đề bạt. Ông tốt nghiệp Trường Biên phòng, ngôi trường do Dzerzhinsky, người sáng lập Tcheka, lập ra để đào tạo chỉ huy cho lực lượng Nội vệ.
Sau Nội chiến, Artemyev làm công tác chính trị trong lực lượng Nội vệ và biên phòng. Sau đó, ông lần lượt giữ các chức đội trưởng cảnh vệ khu vực biên giới, trung đoàn trưởng Nội vệ và hiệu trưởng trường quân sự của Bộ Dân ủy Nội vụ.
Trong Thế chiến II, ông làm trưởng ban tác chiến của Bộ chỉ huy các đơn vị tác chiến thuộc Bộ Dân ủy Nội vụ. Cùng năm ấy, ông được bổ nhiệm làm tư lệnh Quân khu Matxcơva, và giữ chức vụ ấy cho đến tận hôm nay.
Nhưng người đứng đầu Bộ Nội vụ là ai? Đương nhiên là Beria, vị nguyên soái duy nhất của Liên Xô xuất thân từ ngành an ninh.
Bộ Nội vụ, thứ mà chỉ nghe tên đã khiến người ta tái mặt, nằm trong tay hắn. Còn tư lệnh Quân khu Matxcơva cũng là một chỉ huy xuất thân từ hệ thống Bộ Nội vụ. Sức uy hiếp ấy khiến mọi người không thể không thấp thỏm trong lòng.
Trong biệt thự, công cuộc cấp cứu vẫn tiếp diễn. Không ai biết kết cục sẽ ra sao, nhưng ai cũng hiểu rõ: nếu vị cha già hiền từ của các dân tộc này đột ngột rời đi, thì một cuộc tranh giành quyền lực sẽ bắt đầu ngay lập tức.
Suốt cả ngày trời không có bất kỳ tin tức nào truyền đến. Với những người có mặt ở đây, trong lòng mỗi người đã có một phán đoán cơ bản, và những sự chuẩn bị cũng phải bắt đầu. Cuộc tranh giành quyền lực sau cái chết của Stalin, kể từ lúc này, đã âm thầm khởi động.
Ai nấy đều nóng ruột. Khi các bác sĩ trong tổ cấp cứu khám cơ thể Stalin, họ thấy tình trạng đã vô cùng tệ. Người sốt ruột nhất chính là các đồng sự của Stalin, bởi họ chỉ muốn biết ông còn có thể hồi phục hay không. Không ai dám manh động, vì ai biết được Stalin có bất ngờ tỉnh lại hay không.
Ngay cả Beria, kẻ nắm Bộ Nội vụ và có tư lệnh Quân khu Matxcơva làm chỗ dựa, cũng không hề có ý định cướp quyền. Stalin cầm quyền Liên Xô suốt ba mươi năm. Ngoài vài đối thủ chính trị thời kỳ đầu, suốt quãng thời gian dài, ông như một tảng đá dằn thuyền. Các nhân vật lớn có mặt ở đây đều đã sớm cúi đầu trước uy quyền ấy.
Ngày 3 tháng 3, đoàn bác sĩ thông báo với các lãnh đạo rằng khả năng Stalin tỉnh lại là rất nhỏ. Sau khi kết luận ấy được đưa ra, những người đã phải nén lòng suốt hai ngày như được tháo xiềng, bắt đầu xoa tay chuẩn bị.
Beria cũng bắt đầu hành động. Hắn trực tiếp tìm đến Malenkov, bày tỏ ý muốn ủng hộ ông ta. Malenkov tất nhiên vô cùng mừng rỡ, bởi ai cũng biết thực quyền của Beria lớn đến mức đáng kinh ngạc.
Hai bên trao đổi và thống nhất: Beria ủng hộ Malenkov làm Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, còn Beria làm Phó chủ tịch kiêm Bộ trưởng Bộ Nội vụ. Nói cách khác, Malenkov nắm được chính phủ, còn Beria có được Bộ Nội vụ.
Đồng thời, Malenkov phải chấp thuận việc Beria sáp nhập lại Bộ Nội vụ vốn đã bị tách ra, khôi phục nó thành một bộ tổng hợp như thời chiến. Sau khi bàn bạc, hai người đã đạt được đồng thuận.
Trong Điện Kremlin lúc này có ít nhất bốn người đang nhòm ngó quyền lãnh đạo, đó là chính Beria, Malenkov, Molotov và Khrushchev. Một khi Beria và Malenkov đã thông suốt, họ sẽ tạo nên thế áp đảo tuyệt đối trước hai người còn lại.
Sức uy hiếp ở đây chủ yếu đến từ Beria chứ không phải Malenkov. Đến đây, cục diện đã định.
Sau đó, Điện Kremlin triệu tập họp khẩn, do Malenkov chủ trì. Ông ta nói với các vị rằng Stalin đã nguy kịch. Trong cuộc họp, Beria ủng hộ Malenkov, đề nghị Malenkov thay Stalin đảm nhiệm chức vụ, và tương lai Liên Xô sẽ được lãnh đạo theo kiểu tập thể.
Đề nghị của Beria được tất cả mọi người chấp thuận. Một ngày sau, từ biệt thự Kuntsevo truyền ra tin Stalin đã qua đời. Mọi người bàn bạc rồi quyết định sẽ công bố tin này vào ngày hôm sau.
Ngày 6 tháng 3, tin tức khiến cả thế giới chấn động này được báo Sự thật đăng tải, và cả thế giới đều biết đến.
Bài báo rất ngắn gọn: "Lãnh tụ phong trào cộng sản quốc tế, lãnh đạo tối cao Liên Xô Stalin, vì đột quỵ xuất huyết não, đã qua đời tại biệt thự ở Kuntsevo ngoại ô Matxcơva, hưởng thọ bảy mươi bốn tuổi."
Đài phát thanh Liên Xô và tờ báo chủ yếu Sự thật đều công bố tin này. Sau đó, phía Liên Xô tuyên bố cả nước để tang tám ngày, ngừng làm việc, và ấn định ngày 9 tháng 3 an táng Stalin. Thi hài Stalin trước hết được đặt tại Điện Kremlin, rồi đưa đến đặt trong Nhà Công đoàn, đại sảnh cột tròn, để người dân đến viếng. Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô còn quyết định sau lễ viếng sẽ an táng thi hài Stalin cạnh Lăng Lenin ở Quảng trường Đỏ. Các lãnh đạo Liên Xô lập ra ban tang lễ để lo việc truy điệu và an táng Stalin.
Tin này, vào thời điểm này, gần như có sức công phá chẳng khác nào quả bom hạt nhân của Sa hoàng nổ tung. Nó lan khắp London, Paris và Washington. Việc đánh giá Liên Xô sau cái chết của Stalin, và xem ai sẽ là lãnh đạo tương lai của Liên Xô, trở thành vấn đề được quan tâm nhất lúc bấy giờ.
Alan Wilson nặng trĩu tâm sự bước vào tòa nhà Bộ Ngoại giao. Theo lẽ thường, hắn không nên kinh ngạc trước cái chết của bất kỳ nhân vật lịch sử nào, thế mà khi tin ấy truyền đến, hắn vẫn sững người như phỗng.
Vừa đến Bộ Ngoại giao, Ngài Ismay đã nói rõ trước: nội các Đảng Lao động đang thảo luận xem có nên tham dự lễ tang Stalin hay không, và cử một đoàn đại biểu đi. Còn về phần Whitehall, trách nhiệm trước mắt là đưa ra một bản đánh giá mang tính chuyên môn về Liên Xô thời hậu Stalin.
-Chính phủ lúc này lại muốn thăm viếng Liên Xô sao? Alan Wilson vốn không nên ngạc nhiên, vậy mà hắn vẫn ngạc nhiên.
Không nên ngạc nhiên, vì Stalin vốn có ảnh hưởng lớn đến thế. Còn ngạc nhiên là vì Đế quốc Anh dù sao vẫn còn cái vỏ của một đế quốc toàn cầu. Đảng Lao động quả thật không thù địch với Liên Xô như Đảng Bảo thủ, nhưng việc đích thân sang Liên Xô dự tang lễ Stalin thì...
Chuyện này vẫn còn đáng cân nhắc, nhưng đó là việc của chính phủ, Alan Wilson chỉ có thể đưa ra đề nghị.
-Chính phủ làm gì, chúng ta chỉ có thể đề xuất. Quyết định cuối cùng vẫn phải xem thủ tướng. Bây giờ ta bàn về Liên Xô sau thời Stalin, phải đưa cho nội các một lời giải thích. Ngài Ismay nhanh chóng phát các tài liệu cần thiết, mở đầu cuộc họp này.
Alan Wilson không nhắm vào ai khi nói điều này, việc gọi hắn đến là đúng đắn. Đề nghị của hắn dù chưa chắc chắn, vẫn đáng tin hơn việc Bộ Ngoại giao mò mẫm như thầy bói xem voi. Ý kiến của hắn là, bất kể ai lên làm lãnh đạo mới của Liên Xô, trong ngắn hạn cũng sẽ theo đuổi chính sách hòa hoãn.
Nguyên nhân gốc rễ là, dựa trên tình báo hiện có, Stalin chưa hề sắp xếp xong người kế nhiệm. Các nhân vật cấp cao của Liên Xô hiện nay vẫn còn nhiều lựa chọn. Chính vì nhiều người như vậy, lãnh đạo mới tất yếu không thể có uy tín như Stalin.
Khi lãnh đạo mới chưa có uy tín, có thể đoán rằng mọi việc đều phải bàn bạc, và trong đối ngoại chắc chắn sẽ không cứng rắn như Stalin.
-Bộ trưởng Nội vụ Liên Xô, Phó chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Beria vốn xuất thân từ đặc vụ. Nếu hắn lãnh đạo Liên Xô, liệu có khó đối phó hơn thời Stalin không? Ngài Ismay hỏi ngược lại.
-Tôi khó mà tưởng tượng nổi có ai khó đối phó hơn Stalin! Alan Wilson há miệng, lúng túng chẳng biết nói sao. Nếu những nhân vật như Stalin lại dễ xuất hiện đến thế, thì người lãnh đạo thế giới bây giờ đã phải là Liên Xô rồi!
Câu nói ấy vừa thốt ra, trong phòng họp lập tức có người phản đối. Ngay cả Ngài Ismay cũng khẽ nhíu mày: -Alan, anh có đánh giá Stalin quá cao không?
-Đây là đất nước của người Slav. Từ Kiev Rus đến nay, trên thế giới chưa bao giờ có địa vị cao như bây giờ, không ai sánh bằng. Peter Đại đế không làm được, Catherine Đại đế cũng không làm được. Stalin đã làm được. Alan Wilson nhún vai. Nhận định của tôi hoàn toàn xuất phát từ lòng mình, không có chút thành kiến cá nhân nào. Có điều, may thay, điều chúng ta đang bàn là chuyện sau khi ông ấy qua đời.
Sau màn bày tỏ rằng mình trong sạch và không hổ thẹn với lương tâm ấy, cuộc họp đánh giá cách lãnh đạo mới của Liên Xô sẽ xử lý quan hệ quốc tế tiếp tục. Alan Wilson vẫn khăng khăng rằng trong ngắn hạn, Liên Xô nhất định sẽ hòa hoãn, và có lẽ cuộc khủng hoảng Berlin kéo dài bấy lâu sẽ nhân đó mà kết thúc.
Thực ra cũng chẳng còn cần thiết nữa. Tây Berlin lúc này chẳng khác nào một thành phố trống, không còn là khung cửa để hai phe phô bày ưu thế, mà chỉ đơn thuần trở thành căn cứ quân sự của quân đội ba nước Anh, Mỹ, Pháp.
Ngay cả Eisenhower, người từng hứa sẽ cứng rắn với Liên Xô khi tranh cử, khi thật sự lên nắm quyền cũng không nhắc lại chuyện đó.
Những nhân vật lớn hiện nay của Liên Xô, sau khi lên nắm quyền, việc đầu tiên là củng cố vị trí của mình. Phải mất một thời gian để dựng lập uy tín, điều này có thể dự đoán trước.
Còn Beria, kẻ mà các đồng nghiệp ở Bộ Ngoại giao có nhiều nghi ngại, Alan Wilson cho rằng hắn cũng không thoát khỏi quy luật ấy.
Thực ra trong lòng Alan Wilson hiểu rõ, nhượng bộ quá nhiều với thế giới tự do chính là tội danh khiến Beria bị thanh trừng. Về vấn đề Đức, Beria từng có một đề xuất: bốn nước Mỹ, Anh, Pháp, Liên Xô cùng rút khỏi Đức, để nước Đức thống nhất thành một quốc gia trung lập.
Đề xuất này đừng nói các cao tầng khác của Liên Xô không đồng ý, ngay cả khi người Liên Xô chấp thuận, ba nước Anh, Pháp, Mỹ cũng sẽ không đồng ý.
Sau hai giờ thảo luận, Alan Wilson khẳng định Liên Xô cần thời gian để ổn định môi trường chính trị, sẽ không có thái độ cứng rắn với thế giới tự do. Bộ Ngoại giao đưa ra bản báo cáo đánh giá, chuyển cho Văn phòng Nội các, rồi gửi lên nội các.
Lúc này, thủ tướng và các bộ trưởng quả thật đang bàn xem có nên nhân cơ hội này thăm Matxcơva hay không, đồng thời dò xem thái độ của ban lãnh đạo mới Liên Xô ra sao.