Harold Wilson lảng sang chuyện khác, không để đối phương phải khó xử.
Kế hoạch cải tạo London lần này sẽ là một bước đi lớn nữa của nội các Attlee, sau phong trào quốc hữu hóa và bảo hiểm y tế toàn dân. Nó sẽ đụng đến một phần lớn trong tám trăm ba mươi vạn cư dân London. Khu Đông, nơi nhà máy mọc san sát, là chỗ phải chịu đầu tiên.
-Nghị viên Harold Wilson sinh ra trong một gia đình chính trị. Hắn không giống vẻ bề ngoài, cũng chẳng phải kẻ tầm thường như người ta thấy. Bộ dạng công nhân hắn khoác trên người lại càng khác xa con người thật.
Bước ra khỏi văn phòng Bộ trưởng Y tế, Norman Brook nói ra suy nghĩ của mình về vị nghị viên này. Trong nội bộ Đảng Lao động đương nhiên cũng có phe phái, và phe của Aneurin Bevan không hề yếu.
Đảng Lao động từ trước đến nay vốn là một "giáo phái" rộng lớn, gồm nhiều học thuyết chính trị khác nhau: từ những người theo chủ nghĩa công đoàn, đến những người theo kinh tế thị trường tự do, rồi đến phái xã hội chủ nghĩa cấp tiến. Mỗi người lãnh đạo đều thay đổi cơ cấu trong đảng, thu nhận thành viên mới, và sắp xếp lại các liên minh cũ.
Trong Đảng Lao động còn có một phe gần với tư tưởng của Đảng Bảo thủ. Đó là phái hữu cổ điển, bám rễ trong chính quyền địa phương và bộ máy quan liêu công đoàn. Họ đã chống lại chủ nghĩa xã hội cấp tiến từ khi Thế chiến bùng nổ.
Giữ được một liên minh như vậy quả không dễ dàng gì. Thủ tướng Attlee sống chẳng nhẹ nhõm, còn phiền não hơn cả Churchill bên Đảng Bảo thủ.
Alan Wilson đương nhiên nghe theo lời dạy bảo ấy. Hắn nhớ rằng Attlee sở dĩ hạ đài là vì sa vào cuộc chiến Triều Tiên, khiến nội bộ Đảng Lao động phản kháng dữ dội, mâu thuẫn bùng nổ, buộc phải tổ chức tổng tuyển cử sớm.
Chính trong giai đoạn ấy, Aneurin Bevan trở thành một phe phái quan trọng chống lại Thủ tướng Attlee.
-Alan, ta hỏi cậu một câu!
Norman Brook cất giọng ôn tồn mà hỏi:
-Cậu tự nhìn nhận mình thế nào? Rộng hơn chút, cậu nhìn Whitehall ra sao?
-Thần kinh trung khu của Đại Anh đế quốc. Còn các đồng nghiệp ở Whitehall, đều là những quý ông cao thượng, chăm chỉ và giàu lòng trắc ẩn.
Alan Wilson buột miệng đáp ngay, chẳng cần nghĩ ngợi, thốt ra đúng một câu trả lời duy nhất mà hắn tin.
-Các đồng nghiệp ở đây đều là những người quản lý giàu kinh nghiệm. Ai nấy đều tốt nghiệp từ hai trường đại học, thông minh lanh lợi, biết thời biết thế.
-Cậu thật lòng nghĩ vậy sao?
Norman Brook liếc Alan Wilson một cái, nửa cười nửa không mà rằng:
-Những kẻ thiên chi kiêu tử thật sự chẳng bao giờ chịu phục vụ đất nước. Họ tự cao tự đại, Whitehall trong mắt họ chẳng đáng gì.
-Cái nhìn ấy đâu chỉ là cao, quyền lực phải bền lâu mới là thật.
Alan Wilson sầm mặt. Người Anh này lúc nào cũng cho rằng tiền bạc quan trọng hơn quyền lực. Đúng là bỏ gốc lấy ngọn.
Quả nhiên, Norman Brook nói rằng trong thế giới tự do, tài sản lại càng dễ được bền lâu.
Với những kẻ điều kiện đã quá tốt, họ sẽ chẳng chọn bước vào guồng máy công chức để lăn lộn vất vả.
-Whitehall là nơi tập hợp những kẻ tầm thường trong số người ưu tú nhất. Chúng ta cũng chẳng thông minh hơn ai. Vì thế phải biết rõ giới hạn ở đâu. Trừ phi Thủ tướng hoặc Bộ trưởng chủ động hỏi đến, bằng không tốt nhất đừng tự ý giúp đảng cầm quyền đối phó với phe đối lập. Nhất là khi có người thứ ba có mặt, càng phải tránh.
Norman Brook nói năng khéo léo, dạy bảo Alan Wilson rằng hắn vẫn còn mang theo cái tác phong một lời định đoạt ở thuộc địa. Ngay chuyện vừa rồi, Aneurin Bevan vốn là lãnh tụ một phe lớn trong nội bộ Đảng Lao động, mà với Thủ tướng Attlee cũng chẳng hề hòa thuận.
-Thưa ngài, tôi biết mình đã sai ở đâu.
Alan Wilson biết nhìn đúng lúc, liền tỏ ra linh hoạt.
Dẫu sao sai lầm của hắn cũng có chỗ đáng thông cảm. Kế hoạch cải tạo London lần này rốt cuộc vẫn cần sự hỗ trợ mạnh mẽ của Mã Lai thuộc Anh.
London có hai khu lớn, đông và tây. Khu Tây giàu có, quý phái. Còn khu Đông, từng bị Conan Doyle miêu tả là "nơi bạo lực và sa đọa không gì sánh bằng", là "vực sâu của vô số bí mật, dục vọng, hay địa ngục", và thường nằm ngoài tầm mắt người ngoài.
Khu Đông của các thành phố châu Âu nói chung đều là khu dân nghèo. Nếu ngươi nhìn Trái Đất từ Bắc Cực, sẽ thấy nó quay ngược chiều kim đồng hồ. Hệ quả là gió ở bán cầu Bắc và bán cầu Nam đều thổi về hướng đông, cùng chiều với vòng quay của Trái Đất.
Nếu ngươi ngồi quanh đống lửa trại sưởi ấm cùng một nhóm người, ai sẽ là kẻ đầu tiên bị khói hun cho mặt mày lem nhem? Câu trả lời là người có địa vị thấp nhất trong nhóm. Khu Đông London rơi đúng vào định nghĩa ấy, và trở thành khu ổ chuột của London.
Việc khảo sát tất nhiên không cần Alan Wilson tự thân làm, nhưng hắn vẫn đích thân đi, còn dẫn theo Ingrid Bergman, một người phụ nữ dong dỏng cao, đeo kính râm và khẩu trang.
-Thật là một người chồng tốt. Vợ vừa mới sinh con, ngươi đã dắt đàn bà khác đi dạo khắp London.
Ingrid Bergman hất đôi mắt sau cặp kính râm, giọng đầy mỉa mai.
-Ta nói rõ cho nàng biết, cảnh tượng này nàng sẽ không còn thấy được bao lâu nữa. Dù tranh cãi rất gay gắt, khu này vẫn sắp bị san phẳng.
Alan Wilson chẳng cần tháo kính râm vẫn cảm nhận được ánh nhìn sau lớp kính của nàng.
Chuyện con gái ấy à, chẳng phải Ingrid Bergman cũng sinh đôi hai cô con gái đó sao? Vậy mà còn dám chê hắn.
Với việc cải tạo khu Đông London, điểm tranh cãi chủ yếu nằm ở tài chính. Mà tài chính vốn là nỗi lo lâu dài của nước Anh. Chưa cần nói đến thời hậu chiến, ngay trong cuộc đua thiết giáp hạm, vấn đề tài chính đã nổi cộm lắm rồi.
Tuy vậy, trong báo cáo của Alan Wilson, có một sự thật được nêu rõ: có những việc nên làm sớm chứ đừng chần chừ. Lạm phát là điều khách quan tồn tại. Nếu bây giờ thấy tài chính đang căng, mà cứ kéo dài thêm vài năm, áp lực tài chính không những không giảm mà còn có thể ngày một nặng hơn.
Công trình công cộng nhất định phải có tầm nhìn xa, phải vượt trước mức chi tiêu bình quân đầu người. Nếu không có quyết tâm ấy, việc gì cũng vĩnh viễn không thành.
-Ngươi kéo ta tới đây, chỉ để khoe khoang trước mặt ta, bảo rằng ngươi quyết định tương lai của hàng triệu người sao?
Ingrid Bergman đẩy nhẹ cặp kính râm, đến miệng định nói thêm lại hạ thấp giọng, sợ người khác để ý.
-Ta muốn nàng liên lạc vài nhà thiết kế, để quy hoạch khu Đông. Đương nhiên nước Anh cũng có nhà thiết kế, Bộ Tái thiết vốn có cả đống. Chỉ là ta muốn cho nàng một cơ hội, dù sao giữa ta và nàng cũng có quan hệ, ta sẵn lòng chiếu cố nàng đôi chút.
Alan Wilson đáp nghiêm nghị, rồi nói tiếp:
-Còn một chuyện nữa, chúng ta tìm chỗ nghỉ chân rồi hẵng nói.
Thật ra đó chỉ là vẽ minh họa cho bộ sách thuyết âm mưu của hắn. Với Ingrid Bergman, việc ấy chẳng phải khó khăn gì.
Điều khó nằm ở chỗ nàng cũng như Pamela Mountbatten, cho rằng chồng mình, một người đàn ông có địa vị ngang hàng, nhất định sẽ va phải tường khi khởi nghiệp.
-Chỉ có kẻ ngốc mới tin loại sách như thế sẽ nổi tiếng khắp thế giới.
-Nàng sống ở Mỹ bao năm, chẳng lẽ không biết ở Mỹ có rất nhiều kẻ ngốc? Đó chính là vùng đất trồng thuyết âm mưu bậc nhất.
Alan Wilson phản bác, chẳng để tâm, rồi bất chợt đổi giọng:
-Có lẽ nàng cũng thật sự không biết. Một đại minh tinh được vạn người tung hô như nàng, làm sao tiếp xúc được với tầng lớp dưới đáy?
Nói đến nước Mỹ, Ingrid Bergman thật sự có một chuyện muốn hỏi.
-Bên Mỹ có một kịch bản mới, chắc hắn… à không, chắc ngươi còn chưa biết?
-Điện ảnh chẳng phải chuyên môn của ta, sao ta biết được?
Alan Wilson bước đến chiếc xe riêng, mở cửa cho Ingrid Bergman ngồi vào. Quãng đường tiếp theo sẽ là một chặng đi chậm như rùa bò.
-Ngươi nhất định biết. Ngươi phải biết, lúc này môi trường điện ảnh Hollywood khắc nghiệt lắm. Kịch bản này do Vivien Leigh chuyển sang. United Artists sẽ hợp tác cùng hãng Chim Gõ Kiến để sản xuất. Dùng diễn viên mới để quay!
Ingrid Bergman hết sức níu lấy sự chú ý của người đàn ông, nhưng hiệu quả chẳng bao nhiêu.
Roman Holiday? Đến câu này, Alan Wilson cuối cùng mới có chút hứng thú, chủ động hỏi:
-Vivien nói sao? Chẳng phải nàng ấy đang chuẩn bị cho lễ trao giải Oscar kỳ này à?
-Ngươi cũng hiểu rõ đấy. Thôi cũng phải, gọi điện thoại đâu có xa, nếu không thì ngày nào ngươi cũng phải hỏi han từng người đàn bà khác nhau.
Ingrid Bergman liếc Alan Wilson một cái, rồi nói:
-Chúng ta đều đồng ý dùng diễn viên mới. Vì mấy người trong chúng ta ai cũng đã lớn tuổi, không khớp với độ tuổi của nhân vật trong kịch bản. Ta rất coi trọng Elizabeth Taylor. Vivien cũng để mắt tới một nữ diễn viên, cũng là người Anh, tên Audrey Hepburn.
-Taylor thì ta từng gặp rồi, không có khí chất công nương. Cho cô ta đóng một Cleopatra mà Vivien từng diễn thì được đấy.
Alan Wilson đưa ra nhận định chuyên môn của mình.
Về chuyên môn thì hắn quả thật nắm rõ. Hắn vẫn luôn chống đỡ những đợt tấn công của vị công chúa nhỏ bé, nên có đủ kinh nghiệm để đánh giá Elizabeth Taylor có hợp với kịch bản Roman Holiday hay không.
Biết Roman Holiday sắp bấm máy, Alan Wilson chẳng còn màng đến chuyện cải tạo London nữa. Dù sao cũng chỉ có mấy điểm ấy, nhà chung cư hiện có sẽ được cải tạo, nhà trệt sẽ bị san phẳng, rồi xây lên một loạt chung cư theo mẫu thống nhất.
Về kế hoạch cải tạo khu Đông trọng điểm, phương án đền bù là tái định cư hồi cư. Tức là chủ đầu tư trong dự án phá dỡ tái thiết phải hoàn thành việc tái định cư cho dân, thông qua tỷ lệ hoán đổi quyền sở hữu.
Lấy tái định cư hồi cư làm chủ đạo, còn bồi thường bằng tiền chỉ là phương án dự phòng, nhằm gỡ bỏ nỗi lo hậu sự của người dân khu Đông khi phải dời đi.
Trong cuộc họp của Bộ Tái thiết, Alan Wilson thao thao bất tuyệt:
-Công trình lần này vừa nhằm ngăn sự tái diễn của thảm họa sương khói, đồng thời cũng là một công trình dân sinh có ý nghĩa lớn. Nội các Đảng Lao động đặc biệt quan tâm đến phương án của chúng ta. Các đồng nghiệp phải trong vòng ba tháng khảo sát toàn bộ nhà máy và nhà ở khu Đông. Nhà trệt cùng những tòa cao tầng đã xuống cấp lâu năm sẽ bị dỡ bỏ.
Sương khói London vừa qua, mấy nghìn người đã chết ngay lập tức. Đó chính là lúc người dân London còn đang kinh hoàng. Nếu không nhân lúc này mà ra tay với khu Đông, bỏ lỡ cơ hội này, thì mấy chục năm sau khu Đông chẳng ai dám động đến nữa.
Cùng ngày, Whitehall thông qua Bộ Tái thiết ban hành bản báo cáo điều tra vụ sương khói London, cùng phương án ứng phó.
Cũng trong lúc đó, Quốc hội Anh thông qua Đạo luật Không khí Sạch cùng một loạt kế hoạch khác, trong đó có việc cải tạo toàn bộ London, với trọng điểm là khu Đông London.