Joan Bennett quả thật đã có chồng. Alan chỉ mong vợ chồng người ta sống yên ổn, không đòi hỏi gì thêm. Chuyến sang châu Phi lần này cũng chỉ là chuyện bạn bè giúp đỡ nhau, tuyệt không có ý gì khác.
Thuộc địa Nigeria nằm trong Tây Phi thuộc Anh. Tây Phi thuộc Anh còn bao gồm Sierra Leone, một phần Togo và Cameroon, cùng Bờ Biển Vàng. Nhưng xét về diện tích, Tây Phi thuộc Anh không thể sánh với Đông Phi thuộc Anh. Riêng Nigeria đã chiếm phần lớn đất đai.
Nước Anh vốn quen với lối cai trị thuộc địa bằng cách sáp nhập, chứ không chia tách. Nigeria cũng là sản phẩm của sáp nhập! Quá trình ấy thậm chí còn chưa kết thúc. Thông thường, trước khi trao độc lập, người Anh đều gộp các thuộc địa nhỏ xung quanh vào thuộc địa lớn nhất.
Chỉ có Ấn Độ thuộc Anh là ngoại lệ. Diện tích quá rộng, lại thêm người theo Hòa Bình giáo thực sự không muốn chung một nước với tín đồ Ấn Độ giáo, nên cuối cùng mới phải chia tách. Phần lớn những tranh chấp biên giới giữa các thuộc địa Anh thật ra không liên quan gì đến nước Anh. Trên thực tế, các thuộc địa do Anh cai trị đều rộng hơn trước khi trở thành thuộc địa.
Nhưng chuyện thực dân vốn là vậy. Làm điều tốt thì chẳng ai nhớ, còn việc xấu thì được ghi chép tỉ mỉ. Lấy Indonesia làm ví dụ, một thế lực từng cai trị đảo Java lâu dài, muốn có cả quần đảo Đông Ấn thuộc Hà Lan.
Còn Việt Nam thì muốn cả Lào và Campuchia, những thuộc địa của Pháp. Di sản thực dân muốn nhận hết, còn trách nhiệm thực dân thì đều đổ cho chính quốc, làm gì có chuyện tốt đẹp đến thế.
Từ khi Ấn Độ thuộc Anh bị buộc phải tách thành hai, hai giáo phái không chịu ở chung, nước Anh cuối thời thuộc địa mới nếm được niềm vui của việc chia tách. Theo sự tuyên truyền rầm rộ của Alan Wilson về lợi ích của việc chia tách, London bắt đầu nghĩ rằng việc sáp nhập thuộc địa trước đây, trong một số trường hợp, dường như cũng không hoàn toàn đúng.
Tình hình Nigeria phức tạp hơn. Nếu giới tinh hoa bản địa Nigeria biết an phận vài năm, để nước Anh có thời gian yên ổn, Alan Wilson cũng chẳng muốn tách thuộc địa này ra.
Lý do căn bản là Nigeria bị Tây Phi thuộc Pháp và Trung Phi thuộc Pháp vây quanh, xung quanh toàn là thuộc địa Pháp. Một khi Nigeria bị tách ra, thành những quốc gia nhỏ độc lập, thì sẽ không còn giữ được vai trò quan trọng là ngăn cách hai khối thuộc địa lớn của Pháp.
Tác dụng ấy cũng giống như thế giới Hòa Bình giáo trải dài từ Bắc Phi đến Đông Nam Á, và vừa vặn cần Ấn Độ đứng giữa ngăn cách, để hai phần không nối liền với nhau, như vậy mọi bên đều có lợi.
Tình hình cơ bản của Nigeria thuộc Anh là một vùng thuộc địa gồm hai đại tôn giáo và ba dân tộc. Trong đó, tín đồ Cơ Đốc giáo và tín đồ Hòa Bình giáo có thể nói là ngang tài ngang sức, chỉ có Hòa Bình giáo hơi chiếm ưu thế.
Ba dân tộc chính: một dân tộc phần lớn theo Hòa Bình giáo, một dân tộc phần lớn theo Cơ Đốc giáo, còn một dân tộc thì chia đều, mỗi nửa một bên.
Khi đặt chân đến Dinh hành chính Lagos, nhìn chiếc quạt trần trên đầu gần giống hệt chiếc ở Phủ Toàn quyền Ấn Độ thuộc Anh, Alan Wilson bỗng thấy nhớ, bởi họ đều là sản phẩm của cùng một thời, cùng một lứa.
"Ingram, mới đó đã mấy tháng không gặp. Có nhớ tôi không!" Alan Wilson gặp viên chuyên viên Nigeria, ôm chầm lấy ông ta một cái thân thiện, nhưng cũng không giấu mục đích của mình. "Tiếng nói tự trị ở bản địa đang dấy lên, lần này tôi đến là để bàn bạc. Tôi hy vọng có thể trao đổi thẳng thắn với những tiếng nói đòi tự trị ấy, và không cần mất quá nhiều thời gian, bởi chuyến kiểm tra của tôi không chỉ dừng ở Nigeria, còn có nhiều nơi khác, thời gian cũng chẳng dư dả."
"Ồ, Alan, chẳng lẽ anh không về Kuala Lumpur nữa sao?" Ingram ngạc nhiên thốt lên, "Chuyến đi này tốn thời gian biết bao, tôi nghĩ trong lòng anh cũng rõ."
"Rõ thì rất rõ, nhưng lợi ích chung của đội ngũ công chức chúng ta ở hải ngoại buộc tôi phải tìm hiểu. May là tôi đến đây, Ingram à, anh cũng biết, tôi là người của chúng ta."
Alan Wilson chẳng coi viên chuyên viên Nigeria là người ngoài, liền hỏi thẳng tình hình hiện tại, xem vùng nào đang đòi độc lập.
Nói đến độc lập, ắt phải có người đứng đầu, thường là nhóm đông người nhất, muốn đuổi người Anh đi để tự mình nắm quyền.
Nhưng nghe Ingram kể, Alan Wilson lại có phần ngạc nhiên, bởi người lên tiếng đòi tự trị lại là người Igbo, dân tộc ít người nhất trong ba dân tộc lớn, và cũng là dân tộc nắm ít đất đai nhất.
Qua lời giới thiệu của Ingram, Alan Wilson có được một ấn tượng đại khái về Nigeria. Hiện nay, Nigeria được chia thành bốn vùng lớn, còn Lagos, thành phố ông đang đứng, là phủ thành thuộc địa.
Miền Bắc chiếm hơn bảy phần mười diện tích Nigeria, dân số hơn một nửa, phần lớn là tín đồ Hòa Bình giáo, trong đó dân tộc "Hausa, Fulani" là đông nhất. Người Hausa từ xưa đã có trình độ văn minh khá cao, "Bảy thành Hausa" và "Bảy thành thứ xuất" lừng danh một thời, nhưng chưa từng hình thành một quốc gia thống nhất. Còn người Fulani vốn là dân du mục, nhưng chính họ là những người đầu tiên phát động thánh chiến Hausa.
Cuộc thánh chiến ấy trước hết đánh đổ các quý tộc Hausa trong từng thành bang, tiêu diệt tàn dư tôn giáo nguyên thủy trong người Hausa, lập nên Caliphate Sokoto, rồi lại chống lại thực dân phương Tây, thống nhất các thành bang Hausa, vì vậy đã hòa lẫn sâu sắc với người Hausa.
Miền Đông nằm ở phía đông nam Nigeria, thuộc vùng đồng bằng sông Niger. Khí hậu nơi đây nóng ẩm, đầm lầy khắp nơi, trước khi người Anh đến xã hội còn lạc hậu. Nhưng cũng chính vì lạc hậu, nên việc tiếp nhận văn hóa Anh chẳng gặp trở ngại nào, dân tộc Igbo, dân tộc đông nhất vùng, học Anh một cách toàn diện.
Miền Tây chủ yếu là người Yoruba. Người Yoruba là một dân tộc buôn bán nổi tiếng ở châu Phi, khéo léo linh hoạt trong việc làm ăn. Về tôn giáo, tín đồ Hòa Bình giáo và Cơ Đốc giáo chia đôi, gần như mỗi bên một nửa. Lagos, phủ thành thuộc địa mà Alan Wilson đang ở, chính là đất của người Yoruba.
Người Yoruba phần nhiều làm nghề buôn bán, còn quan chức bản địa trong thuộc địa hiện nay chủ yếu là người Igbo. Vì vậy, ở Lagos cũng có không ít người Igbo. Nói chung, đó là tình hình đại thể của Nigeria.
"Thật là một điều đáng mừng! Một dân tộc số người không nhiều, đất đai chiếm không rộng, mà một khi độc lập thì làm sao giữ nổi lợi ích hiện tại?" Alan Wilson nghe xong, không nhịn được bật cười thành tiếng. "Chẳng khác nào Ali Jinnah nhất định đòi độc lập mà vẫn muốn cai trị cả Ấn Độ thuộc Anh."
Đây đơn giản là bị lợi ích của độc lập làm cho mờ mắt, Alan Wilson chỉ có thể nhận xét như vậy. Thật ra, nếu so về chiều sâu lịch sử, người Hausa, Fulani rõ ràng chiếm thế thượng phong, sự gắn kết của họ là do chiến tranh mà rèn nên. Người Igbo nếu không phải Nigeria bị Anh thuộc địa hóa, lại thêm vài trăm năm nữa, thì hẳn đã thuộc nhóm bị tiêu diệt chắc chắn.
Kết cục ấy cũng giống như Bách Việt bên Trung Hoa, hay Chiêm Thành bên Việt Nam, có được nhắc đến trong sử sách đã là may. Có đâu lại được bao nhiêu ngày oai phong hiển hách?
"Người Igbo muốn độc lập đúng không? Vậy để tôi gặp lãnh tụ người Hausa trước đã." Alan Wilson lạnh lùng nói. "Cho chúng ta vài năm yên ổn, đối với mọi người đều tốt. Thực sự không được thì đành chịu. Nếu bọn họ khiến chúng ta khó chịu, thì chúng ta sẽ khiến họ chết."
Azikiwe là lãnh tụ bản địa được mong đợi nhất về việc tự trị trong người Igbo. Đoàn người từ London vừa đến nơi, hắn đã biết ngay. Nhưng chờ suốt hai ngày vẫn không thấy động tĩnh gì, Azikiwe hỏi thăm rồi mới được cho biết, Alan Wilson đang thương lượng với lãnh đạo Đảng Đại hội Nhân dân miền Bắc.
Đó là đảng chủ yếu gồm người Hausa. Biết sứ giả London tìm người Hausa trước, Azikiwe không ngồi yên được nữa.
Hắn chủ động tìm đến để gặp Alan Wilson. Azikiwe sinh ra trong một gia đình Igbo ở Onitsha, thị trấn phía bắc Nigeria. Giống như nhiều lãnh tụ độc lập ở các thuộc địa, hắn cũng xuất thân từ gia đình quan lại bản địa tinh hoa của thuộc địa.
Cha hắn từng làm việc trong bộ chỉ huy của Lugard, đại diện cấp cao của Nigeria thuộc Anh, dưới quyền một tổng lãnh sự Anh.
Alan Wilson cũng đang điều tra về vị lãnh tụ luôn kêu gọi tự trị này, và biết Azikiwe mang nặng tư tưởng Liên Phi, điều đó khiến Alan thấy vô cùng khó chịu.
Chủ nghĩa Liên Phi đang lan rộng khắp lục địa châu Phi. Nó chủ trương xây dựng một quốc gia châu Phi thống nhất, làm tổ quốc chung của mọi người da đen. Tư tưởng ấy có ảnh hưởng cực lớn đến việc hình thành ý thức dân tộc của Azikiwe.
Dù tư tưởng này quá lý tưởng hóa, xác suất thành công gần như bằng không, Alan Wilson cũng không muốn gặp những lãnh tụ mang tư tưởng tương tự, bởi bản thân họ đã quá lý tưởng hóa, mà đối thủ quá lý tưởng thì khó lòng đàm phán.
Thế nhưng Alan Wilson vẫn gặp Azikiwe một lần tại Dinh hành chính. Alan Wilson vốn nhận mặt người da đen rất kém, và cũng chẳng vì Azikiwe đeo kính mà cho rằng hắn đã cộng điểm vào trí tuệ.
Cuộc gặp này hoàn toàn chỉ vì phép lịch sự. Đợi Azikiwe ngồi xuống, Alan Wilson vẫn đang lật xem tài liệu mà Dinh hành chính chuẩn bị, suy nghĩ xem nên nói gì với từng lãnh tụ bản địa khác nhau.
"Xin chào, ngài Wilson." Azikiwe đẩy nhẹ cặp kính, chủ động lên tiếng, "Nghe nói ngài là đại diện được London cử đến để truyền đạt tiếng nói đòi tự trị của Nigeria. Rất vui được gặp ngài."
"Tôi cũng rất vui!" Alan Wilson cũng niềm nở đưa tay ra. Ông nhớ ra Azikiwe chính là "cha đẻ" của Nigeria, bèn bày tỏ thiện ý: "Ngài Azikiwe, đúng như người ta vẫn nói, ngài là người đầy trí tuệ. Nghe nói ngài từng đi Mỹ tiến tu, tôi nghĩ hẳn ngài không thể học được từ nước Mỹ cách chống lại nước Anh đâu nhỉ?"
Azikiwe sững người, rồi cười đáp: "Chuyên viên Wilson sao lại nghĩ thế? Chẳng lẽ ngài cho rằng Nigeria đấu tranh giành tự trị là sai?"
"Là Nigeria đấu tranh tự trị, hay người Igbo đã lộ dã tâm, đó là một vấn đề rất đáng nghiên cứu." Alan Wilson khẽ cười hừ một tiếng. "Ngài hẳn rõ, trong chính quyền thuộc địa hiện nay, tỷ lệ người Igbo thật bất thường. Điều đó khiến tôi thấy xu hướng bất bình đẳng. Có lẽ có thể phân bổ theo dân tộc, để cân bằng tỷ lệ quan chức."