Luận về chuyện Hương Giang, ưu thế lớn nhất không nằm ở chế độ pháp trị liêm chính hay ở dân chủ gì cả. Ưu thế ấy nằm ở vị trí địa lý độc đáo và quan hệ đối ngoại, còn lại đều thứ yếu.
Đổi bất cứ nhóm người nào khác đặt vào Hương Giang, nơi ấy vẫn phát triển khá tốt, vì địa lý đã định đoạt rồi. Cũng như đem toàn bộ người Thượng Hải dời lên cao nguyên Thanh Tạng, họ cũng chẳng thể dựng lại một Thượng Hải thứ hai trên mảnh đất ấy.
Trong định nghĩa của Đại Anh đế quốc, Hương Giang là cảng tự do. Nếu nói có nơi nào khiến dân bản quốc thèm muốn, thì đó chính là thuế suất ở cảng tự do thấp hơn bản quốc rất nhiều. Trước khi Alan Wilson sang Newfoundland nhậm chức, thuế suất Hương Giang là thấp nhất.
Điều này không có nghĩa là Hương Giang chẳng nộp của cải về nước. Rốt cuộc, sau Thế chiến, nước Anh bản quốc có thể nói là nghèo rớt mồng tơi.
Thế nhưng so với mười vạn công chức Ấn Độ thuộc Anh đồng lòng gánh vác, Hương Giang mỗi năm nộp một phẩy bảy mươi lăm phần trăm tổng thu nhập cả năm, dù thế nào cũng chẳng thể coi là cao.
Hiện nay thu nhập năm của Hương Giang vào khoảng bốn ức đô la Hồng Kông, theo tỷ giá mười sáu đô la Hồng Kông đổi một bảng Anh. Còn thu nhập năm của chính quyền thuộc địa Anh ở Hương Giang chưa tới ba nghìn vạn bảng Anh.
Như thế đã rất khá rồi, mà Mã Lai thuộc Anh do Alan Wilson quản lý hiện vẫn chưa đạt được con số này. Chưa nói đến việc còn phải nộp thêm nhiều tiền cho Bộ Tài chính, để bồi bổ ngân khố bản quốc.
Alan Wilson đã gửi lời mời đến Thống đốc Cát Lượng Hồng. Danh nghĩa là theo yêu cầu của đồng minh Mỹ, hai bên cùng bàn cách trấn áp buôn lậu. Thực ra chỉ là mời đối phương đến Mã Lai trao đổi kinh nghiệm xây dựng, tiện thể du ngoạn khắp nơi.
Trong lúc chờ hồi âm, việc chính của Alan Wilson là xem khi mình rời đi, trật tự xã hội ở Mã Lai có còn ổn định không. Rốt cuộc, hai nhóm dân tộc lớn của Mã Lai thuộc Anh lúc này đều có kẻ đang nhòm ngó.
Người Hoa thì khỏi nói. Sukarno giương cao chủ nghĩa Đại Indonesia, lúc nào cũng nhắm đến việc "giải phóng" người Mã Lai.
May mà đại thể vẫn bình ổn. Ái Lệ Sa không báo có điều gì khác thường, đồng thời hỏi cấp trên của mình, cuộc trò chuyện với ông Lâm diễn ra thế nào.
-Ông Lâm giống như người Hoa truyền thống, hủ lậu thì có hủ lậu đôi chút. Nhưng trao đổi thì không vấn đề gì. Thật ra có những chuyện cứ nói rõ ra là xong. Ít nhất ở Mã Lai này, chúng ta chẳng nợ người Hoa điều gì.
Alan Wilson nhắc qua loa việc gặp Lâm Liên Ngọc. Trái lại, hắn đáng lẽ phải khiến người Hoa biết ơn mình mới phải.
-Thống đốc đã nhận lời đến Kuala Lumpur một chuyến. Đến lúc ấy, hai ta ngồi lại nói chuyện cho tử tế, xem nên đối phó với London thế nào.
Alan Wilson nói với thuộc hạ tin cậy nhất, ý tứ ẩn trong lời.
-Vậy chúc cấp trên của tôi và Thống đốc gặp mặt sẽ có kết quả tốt.
Ái Lệ Sa mắt sáng lên, tỏ ý rằng khi đối diện những việc từ London, Hương Giang và Mã Lai nên cho thấy sự đoàn kết.
-Tôi tin không có vấn đề gì. Rốt cuộc chúng ta đều đang đối diện hoàn cảnh tương tự, hơn nửa cư dân Mã Lai cũng là người Hoa.
Alan Wilson cười tít mắt đáp: "Thật ra trong các vấn đề Thống đốc đối mặt, ít nhất không có mâu thuẫn dân tộc. Và đó chính là chỗ chúng ta phải cẩn thận. Công chức Mã Lai phải lo nghĩ nhiều hơn đấy."
Công việc của Thống đốc thực ra chủ yếu nằm ở tầng ngoại giao. Chỉ cần xác định rõ địa vị của Hương Giang, những việc khác cũng tạm ổn.
Các thuộc địa khác thì không như thế, phần nhiều đều có mâu thuẫn dân tộc. Chiến lược cơ bản của Anh khi cai trị thuộc địa không phải chia để trị, mà là hợp nhất. Trừ phi tín đồ Ấn Độ giáo và tín đồ Hòa Bình giáo thật sự nước sông không phạm nước giếng. Anh vẫn luôn muốn giữ cho Ấn Độ thuộc Anh được nguyên vẹn, rồi để nó độc lập.
Như vậy, Ấn Độ sau khi độc lập cũng không vì mất lưu vực sông Ấn và cửa sông Hằng mà tan nát. Chỉ riêng việc nâng cao lớn về địa thế đã khiến Ấn Độ về sau không đến nỗi quá yếu.
Miến Điện cũng vậy. Người Miến, cả về dân số lẫn đất đai, chỉ chiếm chừng một nửa toàn cõi Miến Điện. Anh lo Miến Điện bị Thái Lan hoặc Ấn Độ láng giềng thôn tính, bèn xúi các dân tộc lớn nhỏ trong nước lập thành liên bang. Nào ngờ người Miến lại muốn độc chiếm cả liên bang, cuối cùng khiến nội chiến nổi lên khắp nơi. Trong đó, người Rohingya được đưa vào từ Bengal, vì thân phận tín đồ Hòa Bình giáo mà càng thêm nan giải.
Còn Mã Lai, nơi Alan Wilson đang ở, thì đưa người Hoa và người Ấn vào để làm loãng địa vị dân tộc của người Mã Lai.
Dù không có Alan Wilson, chính sách này cũng đã được thi hành rất lâu. Chỉ là chủ trương của hắn khiến số người Hoa tăng nhanh hơn. Trong lịch sử gốc, người Mã Lai vốn đã bị đẩy vào thế khó, vì thủ đô Kuala Lumpur của Liên bang Malaysia cùng các đảo trọng yếu như Singapore và Penang đều là nơi người Hoa tụ cư. Số người Hoa quá đông ở Singapore và Penang khiến liên bang bất ổn, cuối cùng buộc phải loại Singapore, vốn có quyền tự trị khá lớn, ra khỏi liên bang để giảm tỷ lệ người Hoa.
Hiện nay có Alan Wilson, dù Mã Lai có độc lập, người Mã Lai đuổi một Singapore đi cũng chưa đủ. Số người Hoa còn lại vẫn không ít hơn người Mã Lai.
Trong lúc chờ Thống đốc đại giá quang lâm, Alan Wilson qua điện báo liên lạc với phía Rangoon. Từ khi Miến Điện độc lập, quan hệ giữa Rangoon và London chẳng thể nói là thân thiết, nhưng cũng chưa đến mức căng thẳng không dứt.
Tại Hương Giang, Thống đốc Grantham cũng từng phải cân nhắc những điều tương tự, vì chuyện giá ngọc bích phải đi qua chính phủ Miến Điện.
Về vấn đề giá ngọc bích, Alan Wilson không thể vượt qua chính phủ Miến Điện. Thời buổi này không còn như trước khi độc lập nữa. Hai nước cũng chẳng có quan hệ trên dưới, cứ bàn chuyện làm ăn cho đúng đắn là được.
Còn chuyện gặp Thống đốc, thì mục đích là để hai bên cùng giữ một lập trường khi đối phó với London. Vị Thống đốc hiện nay là Grantham, xuất thân công chức. Vào cuối Thế chiến II, ông được thăng làm Toàn quyền Fiji kiêm Cao ủy Tây Thái Bình Dương. Chức Cao ủy Tây Thái Bình Dương từng bị đình chỉ trong thời gian chiến tranh. Tuy đã nhiều lần thay quyền Toàn quyền khi còn giữ chức Phụ chính và Bố chính ở các nơi, nhưng Fiji mới là lần đầu tiên ông chính thức nhận chức Toàn quyền.
Năm 1947, Grantham đến Hương Giang. Thật ra, các công chức ngoại quốc đều có chung một suy nghĩ, ấy là coi trọng lợi ích của nơi mình đang làm việc.
Nếu nói quan hệ giữa Bạch Thính và Nội các còn tạm ổn, thì công chức ngoại quốc hoàn toàn chẳng thấy Nội các có tác dụng tích cực gì. Họ càng tin vào cái lô-gic cho rằng quyền lực mới là thứ trường tồn.
Hơn nữa, quan chức thuộc địa bao giờ cũng phải tự chừa cho mình một đường lui. Đường lui ấy không thể trông cậy vào London, mà phải bắt đầu từ chính thuộc địa họ đang cai quản.
Trong mắt Bạch Thính, Grantham chỉ là một công chức ngoại quốc không mấy biết nghe lời. Hương Giang phải nộp 1,75 phần trăm chi tiêu tài chính, việc này không chỉ đụng đến lợi ích của công chức người Anh ở Hương Giang, mà còn do Grantham vận động, thường xuyên khiến các bộ của London kéo co với nhau.
Thứ đóng góp trực tiếp cho chính phủ Anh chủ yếu là chi phí quốc phòng để bảo vệ đất Hương Giang. Nhưng Bộ Quốc phòng, cùng tiền thân là Bộ Chiến tranh, và Bộ Thuộc địa vẫn thường xuyên tranh cãi về khoản chi này.
Bộ Quốc phòng cho rằng thuộc địa vốn phải tự lo an ninh và chi phí quốc phòng. Nếu không đủ nguồn tài chính, Bộ Thuộc địa phải tự tìm đường ra, chứ không thể cứ mãi chiếm lợi của Đế quốc. Hơn nữa, trong Thế chiến II, Hương Giang cũng từng đóng góp tiền mặt cho Đại Anh. Nay đối mặt với mối đe dọa từ bên ngoài, lại càng phải tự gánh chi phí quốc phòng.
Bộ Thuộc địa thì cho rằng cần phân biệt rõ Hương Giang có khả năng chi trả bao nhiêu và nên chi trả bao nhiêu. Họ nhấn mạnh rằng trong Thế chiến II, Hương Giang đã viện trợ một khoản tiền lớn, nên Bộ Quốc phòng không thể tiếp tục nhắm vào ngân sách Hương Giang.
Mọi chuyện đều có thể nhìn nhận theo hai mặt. Bộ Quốc phòng nói rằng Hương Giang đã có tiền lệ đóng góp, một lần đã làm được thì lần thứ hai cũng làm được. Bộ Thuộc địa lại cho rằng đã cho rồi còn đòi nữa thì khác nào sư tử ngoạm to.
Bộ Tài chính vì lợi ích riêng mà phụ họa theo Bộ Quốc phòng. Họ cho rằng thuế suất ở Hương Giang vốn rất thấp, nợ công của chính quyền lại nhẹ, nên hoàn toàn có khả năng đóng góp nhiều hơn cho nền quốc phòng của Đế quốc.
Các công chức người Anh ở Hương Giang lại nghĩ khác. Họ cho rằng nơi này không giống những thuộc địa đất rộng của nhiều tài nguyên, bởi giá trị của nó nằm ở vị trí địa lý, chứ không phải ở tài nguyên. Sau khi Bộ Thuộc địa nhượng bộ, cấp trên ở London lại thành kẻ thù của công chức Hương Giang.
Vì sao Hương Giang có thể đối đầu với cấp trên ở chính quốc, còn Mã Lai thì không? Then chốt là ở chỗ Hương Giang thực sự có lãi, còn Mã Lai thì vẫn đang phải tranh thủ sự ủng hộ của London.
Bên nào sinh lời thì tự nhiên đủ tự tin để nói to tiếng, còn Mã Lai vẫn đang ở giai đoạn cần sự chống đỡ từ chính quốc. Alan Wilson đương nhiên chưa thể cứng rắn được. Đợi đến khi Mã Lai bước vào vòng phát triển thuận, hắn cũng có thể học Grantham cách đánh thái cực quyền với chính quốc.
Những công chức Đại Anh được nuôi dạy cẩn thận, gốc gác thanh bạch, khi đụng đến chuyện nộp tiền về tài chính, thường coi cấp trên ở London như kẻ thù. Nếu không có Thế chiến II bùng nổ, và nếu sau chiến tranh Ấn Độ thuộc Anh chẳng bao lâu nữa cũng giành độc lập, thì thái độ của công chức Ấn Độ thuộc Anh đối với người bản địa cũng chẳng khác gì ở Hương Giai bây giờ.
Sau năm 1945, công chức Ấn Độ thuộc Anh chỉ thấy rằng Ấn Độ thuộc Anh không thể trụ nổi nữa, nên mới từng người một bừng lên tinh thần làm chủ của công chức Đế quốc, rồi làm vậy để chứng minh năng lực của mình mà thôi.
Dĩ nhiên, quan chức thuộc địa dám đối đầu với London thì nhất định phải dựa trên nền tảng là thuộc địa có lợi nhuận. Nói gọn lại là phải có tiền. Hương Giang là một cảng với hơn hai trăm vạn dân, chi tiêu tài chính gần ba nghìn vạn bảng Anh, đó mới là nền tảng khiến London sẵn lòng ngồi bàn bạc một cách ôn hòa.
Còn những thuộc địa không sinh lời, vị trí địa lý lại chẳng quan trọng, thì trong mắt nội các London, thậm chí trong mắt Bạch Thính, đều là thứ có thể tùy ý bóp nặn.
Thống đốc Grantham nay lấy thân phận ngang hàng để giao thiệp với London, chính là mục tiêu mà Alan Wilson cố gắng hướng tới. Với cơ sở của Mã Lai thuộc Anh, hắn cho rằng mình có thể làm tốt hơn, xây dựng một mối quan hệ mới mẻ với chính quốc.
Cuối cùng, Grantham cũng đặt chân đến Mã Lai trung thành, được thưởng thức ánh nắng và bãi cát của Mã Lai thuộc Anh.
Tâm trạng khá tốt, ông hài lòng với sự sắp xếp của Alan Wilson, và tỏ lòng cảm ơn: “Nơi rộng lớn tự có cái hay của nơi rộng lớn. Phong cảnh ở đây hơn Hương Giang nhiều.”
“Đây là tạo hóa khéo tay quá!” Alan Wilson cười lớn. Dù sao lấy diện tích Hương Giang mà so, cũng thật khó đòi hỏi thêm.
“Điều then chốt là, chúng ta phải bảo vệ lợi ích của địa phương. Đám quan liêu ở London tham lam lắm, không thể để chúng ta ăn no quá.” Grantham tất nhiên hiểu rõ mục đích sâu xa mà Alan Wilson mời ông đến đây.