Alan Wilson thấy mình bị đối xử lạnh nhạt ở một nước bại trận, và rất tự nhiên hắn nhớ đến truyền thống ngoại giao của Đế quốc Anh, thứ mà người ta vẫn gọi mỹ miều là "trừ cường phù nhược". Những ký ức về Cách mạng Nhung, Hoa Nhài, Hoa Tulip, Hoa Hồng, và cái mùa xuân này, mùa xuân nọ, lập tức ùa về trong đầu hắn.
Là một công chức được Bạch Sảnh coi là đáng tin, đây hẳn là kỹ năng phải có. Bất kể thành hay bại, cứ tích lũy kinh nghiệm trước đã, biết đâu sau này lại có lúc dùng đến.
Theo đúng cái quy tắc đặt tên ấy, Alan Wilson cho rằng cuộc gặp với Hatoyama Ichirō có thể coi là điềm báo của "cách mạng hoa anh đào". Hắn sẽ bắt đầu từ vấn đề hồi hương tù binh, xem vị tiền bối họ Abe này rốt cuộc có bao nhiêu phần lợi hại.
-Anh yêu, đây là địa bàn của người Mỹ. Vivien Leigh nói, nàng là người bên gối, nên Alan Wilson chẳng giấu nàng điều gì.
Đại quốc bảo của nước Anh tuy không dính dáng gì đến bộ máy quan lại, nhưng bản năng mách bảo rằng chuyện này không thể thành. Đây đâu phải lãnh thổ hải ngoại của Anh, mà là hậu phương đang diễn ra chiến sự của nước Mỹ. Alan Wilson sẽ không thành công.
-Ai bảo sẽ thành công? Không thành thì chúng ta cũng chẳng mất gì. Alan Wilson nói, mặt không đổi sắc. Nhật Bản dù chỉ chịu một chút ảnh hưởng thôi, thì cũng là thắng lợi cho Malaya thuộc Anh. Chúng ta phải nhanh chóng thúc đẩy sự trỗi dậy của các lãnh thổ hải ngoại Anh, đồng thời tìm cơ hội đánh gãy một chân người Nhật. Nếu không làm được, chỉ cần khiến họ trượt ngã một cái cũng đã là tốt.
Có quân Mỹ đóng ở Nhật, Alan Wilson đương nhiên không nghĩ rằng chỉ bằng một kế hoạch từ ngàn dặm xa xôi mà có thể làm đổi màu giang sơn của một quốc gia tám mươi triệu dân. Nếu thật sự đi quá giới hạn, quân Mỹ đóng tại Nhật chắc chắn sẽ ngăn lại.
Đã có sự chuẩn bị tâm lý ấy, Alan Wilson liền hạ thấp kỳ vọng xuống. Có thu hoạch thì tốt nhất, không có thì cũng chẳng sao.
Dù chỉ để người Nhật có thêm một đề tài bàn tán lúc trà dư tửu hậu, nhìn các đại nhân vật chính trường Nhật Bản bị đem ra làm trò đùa cũng là điều thú vị.
-Vì đế quốc, anh thật chẳng tiếc gì cả! Vivien Leigh nói, trong lời có phần trách móc, nhưng không giấu nổi nhiệt thành dồn cả lên người đàn ông này.
-Ta chính là làm công việc này! Nghe ra ý tứ ngoài lời, Alan Wilson lập tức vòng vo tự khen, dựng nên hình ảnh một người vì nước vì dân của chính mình. Chuyện này em đừng hỏi nữa. Thật ra việc em đào tạo diễn viên Nhật để họ bước vào thị trường quốc tế cũng rất quan trọng, giúp mở rộng ảnh hưởng của đất nước chúng ta. Ở những việc này, chúng ta nên học người Pháp nhiều hơn. Nếu văn hóa Anh và văn hóa nói tiếng Pháp đổi vị trí cho nhau, ta thật sự ngờ rằng ngày nay người Anh mở miệng nói chuyện cũng đã là sai lầm.
Ưu thế của tiếng Anh so với tiếng Pháp hoàn toàn đến từ cuộc tranh đua thuộc địa, khi nước Anh đánh bại nước Pháp.
Nhưng ưu thế ấy thật ra chẳng vững chắc, bởi Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha cũng là một phần của văn hóa La-tinh. Cộng cả nước Pháp, vốn cũng thuộc văn hóa La-tinh, thì phạm vi bao phủ của họ chẳng hề nhỏ hơn tiếng Anh.
Nước Pháp từ trước đến nay vẫn muốn gom lại Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Ý, những nước cùng thuộc văn hóa La-tinh ở châu Âu, về một mối. Dĩ nhiên họ chưa bao giờ thành công, điều đó cũng là thật. Nhưng xét về mức độ lan tỏa của văn hóa, văn hóa La-tinh đương nhiên có đủ tư cách để so tài với các nước nói tiếng Anh.
Vì Liên Xô xuất hiện và hiện đang rất hùng mạnh, văn hóa Slav lúc này cũng là một đại địch. Còn lại là một nhóm văn hóa từng vẻ vang từ thời nông nghiệp, gồm Ả Rập, Trung Hoa và Ấn Độ. Trong ba nền ấy, văn hóa Ả Rập có phạm vi phân bố rộng nhất, và trong thời đại nông nghiệp, khả năng chinh phục đô thị của họ hơn hẳn Đông Á và Nam Á không chỉ một bậc.
Nhưng Ả Rập, cùng với Hòa Bình giáo, vốn là đối tượng bị đánh phá nặng nề thời thuộc địa. Từ khi Đế quốc Ottoman sụp đổ, chẳng ai còn thấy ai đủ sức gánh lấy ngọn cờ ấy.
Trung Hoa và Ấn Độ thì căn cơ ở Đông Á của Trung Hoa lớn hơn Nam Á một chút, còn Ấn Độ thì không gian xoay sở ở Nam Á hẹp hơn. Vào thời điểm này, hai bên vẫn chưa đáng để quan tâm.
Văn hóa là thứ, dù trong mắt Alan Wilson chỉ là chuyện nhắm mắt mà ca tụng, chẳng có tiêu chuẩn nào để phân cao thấp. Nhưng đem dùng làm vũ khí thì tuyệt đối rất hữu dụng.
Nhật Bản và Hàn Quốc về sau đều bị Mỹ xâm nhập văn hóa, điều này đi đôi với bá quyền quân sự, giúp bá quyền quân sự tiết kiệm được không ít sức lực không cần thiết.
Sự xâm nhập văn hóa cần thiết cũng là nền tảng cần có để kích động nội loạn. Alan Wilson biết rằng Nhật Bản hiện chưa rơi vào trạng thái bị xâm nhập văn hóa. Chiến tranh thế giới thứ hai vừa kết thúc chưa bao lâu, lực lượng nòng cốt của Nhật trước chiến tranh vẫn là lực lượng nòng cốt bây giờ. Mà muốn kích động nội loạn ở Nhật, chỉ có người Mỹ mới làm được.
Vivien Leigh muốn tìm kiếm minh tinh ở các nước, xây dựng tập đoàn giải trí riêng của mình, và Alan Wilson tất nhiên hết sức ủng hộ. Hơn nữa thời điểm này nên làm sớm chứ không nên chậm trễ, tốt nhất là bắt đầu ngay bây giờ.
Việc Alan Wilson khảo sát Nhật Bản cũng cần bắt đầu ngay, nhưng hắn không hẳn nghĩ đến trách nhiệm mình còn gánh trong Quân báo 6, rằng phải lấy từ Nhật Bản một kỹ thuật độc quyền nào đó. Nhật Bản hiện tại cũng chẳng có thứ gì nhất thiết phải tìm cách trộm được.
Hắn chỉ muốn đi sâu vào tận tuyến "thợ cày" của xã hội, xem Nhật Bản hôm nay, trong thời kỳ phấn đấu không sợ khổ, không sợ khó, sống ra sao, rồi trao đổi một vài kinh nghiệm về cách vắt kiệt sức lao động đến mức lớn nhất.
Coi như chuyện bị Ikeda Hayato coi thường chưa từng xảy ra, Alan Wilson đã sẵn sàng nói chuyện tử tế với Hatoyama Ichirō, nhưng vẫn làm hai việc một lúc. Hắn chủ động đưa yêu cầu, và dưới sự sắp xếp của quan chức Bộ Tài chính Nhật, định ra vài xưởng máy để khảo sát.
Không tận mắt nhìn thì không được. Muốn vắt được giá trị thặng dư đến mức tối đa thế nào, chỉ nói vài câu bàn luận suông thì ai cũng nói được. Thứ nhất là dùng lương thấp để vẽ bánh vẽ, lôi kéo người làm, rồi rót cho một đống canh gà độc hại, nói với anh rằng công ty đang phát triển rất tốt, đừng để tâm chuyện lương thấp ngắn hạn, nửa năm sau vào làm là có thể tăng lương hoặc thăng chức. Đến lúc ấy, có khi hệ thống thăng tiến còn chưa có.
Thứ hai là đủ loại chế độ làm việc 996, luân phiên tuần lớn tuần nhỏ, làm thêm giờ trá hình, kéo dài thời gian làm việc của công nhân để giảm chi phí nhân công phải trả trên mỗi đơn vị thời gian. Rồi gọi đó là tinh thần phấn đấu.
Với tư cách chuyên viên của Malaya thuộc Anh, Alan Wilson chẳng cần khảo sát những thứ mang tính vĩ mô như vậy. Hắn có thể ra thẳng sắc lệnh, quy định chẳng ai được làm 007 nếu không muốn phạm pháp. Ở thuộc địa, nhiều mặt quản lý vốn dễ hơn nhiều, dễ hơn cả các quốc gia bình thường.
Nhưng 007 thì dễ, chẳng lẽ hắn lại lập riêng một bộ phận trong Ủy ban Tình báo An ninh chuyên đi bắt những kẻ lười biếng sao?
Chuyện đó là việc của Liên Xô thời kỳ cuối, khi nước này xuất hiện làn sóng bỏ việc vô cớ trên diện rộng, và KGB đã làm. Thật ra về sau nhìn lại, hiện tượng bỏ việc vô cớ ấy chẳng phải biến mất rồi sao? Sau khi Liên Xô tan rã, người Nga cũng trở nên cần cù hơn, không còn than phiền đãi ngộ kém nữa.
Đi theo quan chức Bộ Tài chính tham quan dây chuyền sản xuất của các nhà máy Nhật, Alan Wilson cầm sổ tay ghi lại các quy định quản lý hiện hành ở Nhật Bản. Việc này diễn ra rất chậm, bởi trong đầu hắn còn đang nhớ lại chế độ làm thêm giờ ở Trung Hoa đời sau, đối chiếu hai bên để lấy cái hay bù cái dở.
Làm sao để trong 007 này, tránh được những chi tiết quản lý khiến công nhân hoặc khai thác quá mức hoặc lười biếng, mới là mục đích chính của chuyến khảo sát lần này của Alan Wilson. Những vấn đề vĩ mô thì hắn không quan tâm. Chỉ cần hắn muốn, hoàn toàn có thể quy định mỗi năm chỉ nghỉ một ngày, để lại một ngày ăn Tết là được.
Trong sổ tay, mục này được hắn ghi dưới đề mục kiềm chế sự phát triển của tôn giáo. Điều đó rất đơn giản. Các tộc người ở Malaya thuộc Anh có hai nhóm lớn và một nhóm nhỏ. Người Ấn có lễ Holi, người Hoa thì không có chuyện gì cũng cúng bái Khổng Tử, đón Trung Thu, còn tín đồ Hòa Bình giáo thì ăn chay cả tháng Ramadan. Vậy thì ngày nào họ còn làm việc không?
Những ngày lễ nhỏ vô dụng kiểu ấy đều phải tách ra ngay. Mỗi dân tộc nhiều nhất chỉ giữ lại một ngày lễ quan trọng là đủ.
Trong xưởng ồn ào, tiếng máy móc vang không dứt. Viên quan Bộ Tài chính đi cùng liếc nhìn sổ tay của Alan Wilson, lộ vẻ ngạc nhiên, tán dương rằng: "Không ngờ ngài Wilson lại biết chữ Hán."
-Dĩ nhiên rồi, nếu không thì sao ta được cử sang quản lý các thuộc địa châu Á? Alan Wilson mỉm cười, rồi đổi giọng: Bộ trưởng Tài chính Ikeda Hayato là người bận rộn lắm sao, hay cố tình tránh mặt ta?
-Bộ trưởng Tài chính mỗi ngày đều bận rộn, nhưng có dặn riêng tôi phải lo mọi nhu cầu của ngài Wilson. Viên quan Bộ Tài chính đi cùng đáp, rất lễ độ.
-Ông Ikeda thật là bận. Alan Wilson nói một câu, nửa cười nửa không. Bộ Tài chính là cơ quan phụ trách kinh tế của Nhật Bản, và Bộ trưởng Tài chính quả thật có thể nói là người quyền cao chức trọng trong nội các Yoshida Shigeru.
Được Vivien Leigh dạy bảo từ lời nói đến việc làm, Alan Wilson cũng nhận ra vừa rồi thái độ thù địch của mình quá rõ ràng, bèn chuyển đề tài: "Nhìn các công nhân trẻ trong xưởng ai nấy đều tràn đầy sức sống, ta tin Nhật Bản sẽ sớm khôi phục lại quỹ đạo thôi. Ta muốn hỏi, Hokkaido bị Liên Xô chiếm đóng, các ông giải quyết vấn đề than đá thế nào?"
Lòng không vui thì nhắc đến Hokkaido. Dù sao đây cũng là một xã hội có tự do ngôn luận, Alan Wilson không thấy mình có lỗi gì.
Vì chuyện Hokkaido, viên quan đi cùng nói càng ít, nhưng Alan Wilson chẳng để ý. Nhìn từng gương mặt trẻ trung trước mắt, hắn thấy rõ đây hoàn toàn khác với nước Nhật của đời sau.
Phần lớn doanh nghiệp có chung một tật: nhân viên mới lương cao hơn người cũ, muốn tăng lương thì chỉ có cách nhảy việc. Đây cũng là cách để các công ty châu Âu và châu Mỹ, cứ mỗi năm lại cung cấp cho xã hội một nghìn nhân tài theo kiểu gián tiếp.
Thật ra nhiều quốc gia khác, doanh nghiệp cũng đều như vậy. Doanh nghiệp Nhật thì ngược lại: người lâu năm lương cao hơn người mới vào, dù anh có tài kinh thiên vĩ địa, vào công ty cũng phải bắt đầu từ tầng thấp nhất.
Các doanh nghiệp Nhật đời sau hầu như chỉ tuyển sinh viên mới ra trường, không tuyển người nhảy việc. Những ngành mới nổi hoặc những ngành giao dịch với nước ngoài thì khoan dung hơn với chuyện nhảy việc, còn càng quy mô lớn, càng có lịch sử lâu đời thì mức chấp nhận nhảy việc càng thấp.
Nhật Bản dân số đông như vậy, các công ty cho rằng nhất định sẽ tìm được nhân viên vừa trung thành vừa chuyên tâm, nên chẳng cần tuyển người tài năng xuất chúng mà có khả năng không nghe lời. Nói lớn hơn, đây thật ra là một biểu hiện khác của chế độ phong kiến lệ thuộc nhân thân, khi số phận của thành viên gắn chặt vào tổ chức.
Doanh nghiệp Nhật đặc biệt thích tuyển người xuất thân thể thao, vì dân thể thao chẳng biết làm gì ngoài việc vâng lời tập thể.
Nói cho cùng, Nhật Bản thất bại trong việc nâng cấp công nghiệp, không giành được những ngành công nghiệp tiên tiến nhất từ tay châu Âu và châu Mỹ.
Chỉ trong vài ngày, Alan Wilson đã soạn xong bản quy định quản lý cho việc đánh giá hiệu quả công việc. Đối với Malaya thuộc Anh, viên chuyên viên của họ đã gom được tinh hoa quản lý của hai nước lớn Trung Hoa và Nhật Bản để phục vụ một thuộc địa, như vậy phúc phần ấy chẳng phải còn quá nhỏ hay sao?