Lịch sử dĩ nhiên sẽ không lặp lại nguyên xi. Nhưng nếu người Mỹ nhất định muốn chứng minh quân Mỹ vô địch thiên hạ, thì dù sao quân Anh cũng chưa tham chiến. Với tư cách Thủ tướng Anh, hắn chẳng có lý do gì để phản đối.
-Đương nhiên rồi, nghị viên Churchill vẫn công nhận việc Mỹ sẵn lòng gánh vác trách nhiệm quốc tế lớn hơn trên toàn thế giới. Chỉ là về hướng châu Âu, tôi xin nói thẳng: nếu Anh đơn độc đối đầu Liên Xô, thì với tình hình hiện nay đã vượt quá sức nước Anh. Anh rất muốn giữ cho cục diện châu Âu ổn định, nhưng cũng không thể rời khỏi sự giúp đỡ của Mỹ.
Biết mình còn chưa xuống máy bay, Truman đã thông qua khoản chi đặc biệt hai trăm ức đô la Mỹ, để ủng hộ cái gọi là hành động cảnh sát lần này. Attlee ngoài mặt tỏ vẻ vô cùng ngưỡng mộ, mà thực ra cũng quả thật là ngưỡng mộ.
Mấy năm chiến tranh thế giới đã nuôi béo quốc gia châu Mỹ cách một đại tây dương kia. Attlee trong lòng hiểu rõ, quân đội Anh hiện nay vẫn dựa vào những tích lũy từ thời chiến trước kia. Một khi tích lũy ấy cạn sạch, Anh khó mà giữ nổi quy mô quân lực như bây giờ.
Đối với Attlee, và với những vấn đề mà các nước châu Âu hiện đều quan tâm, Truman cũng đưa ra lời cam kết rõ ràng: dùng vũ khí hạt nhân chỉ là một cách hiểu sai, nước Mỹ sẽ không dùng vũ khí hạt nhân.
Nhưng Attlee nêu thêm những vấn đề khác, chẳng hạn chuyện một cường quốc nào đó có ghế hợp pháp trong Liên Hợp Quốc, và chuyện quan hệ giữa một cường quốc nào đó với Liên Xô không hề đơn thuần là phụ thuộc. Truman đều không nghe lọt tai.
Trong nước Mỹ lúc này, Đảng Cộng hòa nói năng bừa bãi, bên ngoài lại có ông tổ của giới nổi đình nổi đám là Mác Thiên Hoàng liên tục buông lời. Tổng thống Truman rơi vào thế khó, tỷ lệ ủng hộ cứ thế đi xuống. Cục diện buộc ông phải tỏ ra quyết tâm đối mặt khó khăn, không thể để lộ dù chỉ một chút nhượng bộ.
Ngoài lời hứa không dùng vũ khí hạt nhân, Attlee chẳng nhận được gì khác. Điều này cũng phản ánh cán cân quốc lực giữa Mỹ và Anh hiện nay: trên danh nghĩa hai nước vẫn là đồng minh bình đẳng, nhưng nước có mạnh có yếu là sự thật không ai chối cãi được.
Hiện nay, đòi Mỹ không dùng vũ khí hạt nhân vốn là mục đích lớn nhất của chuyến công du này của Attlee. Còn những chuyện khác, ông đã nêu rõ chủ trương của Anh, Truman có nghe hay không thì cũng chẳng còn cách nào khác.
Tại Brussels, Bỉ, đối diện Alan Wilson đang cầm chai nước đóng sẵn là Huân tước Sheffield Makins, cũng đang uống trà chiều. Cuộc họp bàn về hợp tác kinh tế, mậu dịch dĩ nhiên cũng là một phần của buổi họp, thậm chí là phần chủ yếu.
Dẫu sao, Tổ chức Hiệp ước Brussels đâu phải toàn những nước thực dân. Có những nước như Thụy Điển theo chính sách trung lập, không tham gia phòng thủ chung. Người ta đến đây thuần túy để bàn chuyện làm ăn.
Cục diện Bắc Âu hiện nay thực ra gần giống lịch sử: Thụy Điển trung lập có vũ trang, Phần Lan giữ chủ quyền độc lập và không liên minh với phương Tây, còn Na Uy, Đan Mạch và Băng Đảo cam kết sẽ không gây uy hiếp đến an ninh của Liên Xô. Thế cân bằng Bắc Âu có lợi cho việc giữ gìn ổn định và hòa bình của khu vực.
Chiến lược cân bằng Bắc Âu hoàn toàn khác với cảnh cả châu Âu xoay quanh nước Nga mà cắn xé nhau sau Chiến tranh Lạnh. Nói cho cùng, là vì Liên Xô quá mạnh.
Thụy Điển lúc này không hề yếu. Sau khi Thế chiến II kết thúc, Canada bắt đầu cắt giảm lực lượng quân sự, dù sao dựa vào Mỹ để phát triển quân đội cũng chẳng phải điều khôn ngoan. Còn Thụy Điển, vì sự thù địch giữa hai phe, chi phí quân sự năm sau lại cao hơn năm trước.
Không quân Thụy Điển hiện là lực lượng không quân lớn thứ tư thế giới, đứng sau Mỹ, Liên Xô và Anh. Số máy bay của họ còn vượt cả Pháp, nên vị trí thứ tư là điều không có gì phải bàn. Chiến đấu cơ tuyến đầu duy trì trên một nghìn chiếc.
Vì sao Alan Wilson biết chuyện này? Bởi Thụy Điển tuy ngoài mặt là nước trung lập, nhưng lại bí mật chia sẻ kế hoạch phòng thủ với Anh. Phần việc vũ trang cho thế trung lập thì Thụy Điển thường giao cho Đan Mạch và Na Uy đảm nhận, còn việc giữ quan hệ thân thiện với Liên Xô thì giao cho Phần Lan.
Nói chung, cân bằng Bắc Âu lấy Thụy Điển làm trục, nghiêng về phía Tây Âu hơn một chút. Hiện chưa có NATO, nên kỹ thuật quân sự để Thụy Điển vũ trang cho thế trung lập chủ yếu do Anh cung cấp.
Xét riêng về không khí chính trị trong nước Thụy Điển, ảnh hưởng của Anh lớn hơn cả Mỹ lẫn Liên Xô. Thụy Điển đã cùng Na Uy, Đan Mạch gia nhập Kế hoạch Marshall, nhưng vẫn kiên quyết không nhắc đến chuyện hợp tác quân sự.
Lúc này, Anh nảy ra một ý tưởng: đã ba nước Bắc Âu nhất định không gia nhập khối quân sự nào có Anh, Mỹ hay Liên Xô, vậy thì cứ để họ tự liên kết với nhau. Ý này được Bộ Ngoại giao và quân đội Anh ủng hộ, cho rằng dưới sự dẫn dắt của Thụy Điển, liên minh phòng thủ ấy có thể khiến cả một nước nhỏ như Đan Mạch cũng dám nói "không" với Liên Xô. Hơn nữa, trong phe phương Tây không ai là kẻ thù của ba nước Bắc Âu, nên nếu liên minh này thành lập được thì sẽ không quay ra chống lại chính mình.
Vì vậy, Anh cần cố gắng se duyên cho việc hợp tác phòng thủ giữa ba nước Bắc Âu. Nhưng quân đội đề xuất rằng liên minh này phải nhận được viện trợ từ phương Tây, nếu không thì không thể chống lại Liên Xô một cách hiệu quả.
Việc lôi kéo Bắc Âu hiện chỉ dừng lại ở đây. Anh và Thụy Điển vẫn duy trì hợp tác phòng thủ, nhất là trong lĩnh vực hải quân và không quân.
Makins chính là đại diện Anh phụ trách hội nghị kinh tế châu Âu. Giữa lúc công việc bề bộn, ông ngồi xuống trò chuyện cùng Alan Wilson.
Thấy Alan Wilson cầm một chai nước đóng sẵn, Makins không nhịn được cười mà đùa:
-Alan, sao anh ở châu Á lâu quá, đến cái thói quen uống trà chiều cũng bỏ mất rồi?
-Trước đây tôi cũng đâu có uống! Alan Wilson nhướng mày, nhìn mái tóc Huân tước Sheffield đã thưa dần, không vội không vàng nói. Tôi thấy người Hoa thích uống nước đun sôi, nên thử một thời gian. Dù sao nhập gia tùy tục cũng chẳng phải chuyện xấu.
Người Anh phần lớn đàn ông đều khổ vì chứng rụng tóc, đâu phải vì người Anh trời sinh đã thích rụng tóc. Thậm chí những người nước ngoài định cư ở Anh cũng nhanh chóng gia nhập đội rụng tóc. Là do nước máy ở Anh quá giàu canxi!
Vì hình ảnh cá nhân, Alan Wilson không thể để cái trán bóng loáng xuất hiện trước mặt Vivian, Heidi, Ingrid cùng cả một loạt phụ nữ khác. Cho nên hắn tuyệt đối không uống thứ nước ngầm thiên nhiên tinh khiết của nước Anh.
Hai người tán gẫu rời rạc, Makins cho biết khi Kế hoạch Marshall phát huy tác dụng, sản phẩm công nghiệp Anh chịu sức ép cạnh tranh ngày một lớn, xuất khẩu không còn dễ dàng như mấy năm trước.
-Đây cũng chính là lý do Whitehall tán thành kế hoạch phát triển Mã Lai. Châu Âu đều đã thành đống đổ nát, chi phí sản xuất của họ thấp hơn chúng ta, mà chi phí nhân công của ta ở châu Âu vốn thuộc hàng cao. Người chịu cạnh tranh trực tiếp nhất hẳn là ngành dệt may. Alan Wilson nói đến đây thì lộ vẻ lạc quan. Một khi tình hình Mã Lai khởi sắc, các nước châu Âu sẽ thấy rằng việc ép giá, tranh giành thị trường chẳng có ích gì cho nước Anh.
-Mong là vậy! Makins gật đầu. Tình hình hiện nay, Hà Lan và Bỉ hồi phục cực nhanh, Đức cũng bám sát phía sau, chỉ có Pháp lại chậm mất một nhịp.
-Người Pháp đang bận đánh trận. Alan Wilson nói thẳng. Một phần quân nhu của họ còn phải lấy từ Mã Lai. Chuyện này tôi biết, nhưng trong cuộc họp của tôi, tôi vẫn sẽ bàn lại vấn đề này với người Pháp. Tuy nhiên, tôi tin người Pháp chắc chắn sẽ không nghe lời tôi.
-Anh muốn giao cho người Pháp đánh trận thay mình à? Thật đáng tiếc, anh cũng chẳng có quyền điều khiển quân đội Mã Lai. Makins mỉm cười, coi lời của Alan Wilson như một câu chuyện đùa.
-Nếu người Pháp chịu mở lời cầu viện, tôi có thể giúp họ thương lượng với tướng Bilton, điều thiết giáp hạm san Sài Gòn thành bình địa. Chỉ xem người Pháp có nỡ lòng hay không.
Alan Wilson uống thêm một ngụm từ chai nước mang theo, thong thả nói: -Nhưng tốt nhất là khi người Pháp rút lui, chính họ tự làm việc đó: gài thuốc nổ phá hủy thành phố Sài Gòn. Biết đâu lại khiến người Việt tỉnh ngộ.
-Alan, nếu đế quốc Anh buộc phải rút khỏi Mã Lai, anh có làm vậy không? Makins há miệng hỏi.
-Tôi có cách khác. Nếu cuối cùng thật sự không còn hiệu quả, tất nhiên tôi sẽ làm. Alan Wilson bật cười khẽ.
Ngày cuối cùng của năm 1950, buổi họp bàn về công việc thuộc địa cuối cùng cũng đến lượt Alan Wilson đã chờ sẵn từ lâu bước ra sân. Chủ đề lần này là: trước bài học đau đớn của việc chia cắt Ấn Độ và Pakistan, trong quá trình phi thực dân hóa, các nước tuân thủ phải gánh vác trách nhiệm lớn hơn.
Loại trường hợp vừa làm chủ vừa lập đức thế này rất hợp với nước Anh ta. Nước Anh ta thường là kẻ làm điều xấu trước, rồi cũng chính nước Anh ta là kẻ đứng ra cấm điều xấu ấy tiếp tục. Như chuyện gần đây xôn xao về việc các đơn vị quân đội da đen của Mỹ đầu hàng nguyên đội, về cơ bản chẳng liên quan gì đến nước Anh.
Tam giác mậu dịch thời kỳ đầu quả có liên quan đến nước Anh, nhưng nước Anh cũng là nước đầu tiên cấm tam giác mậu dịch. Khi nước Anh cấm tam giác mậu dịch, còn cách cuộc Nội chiến Nam Bắc gần năm mươi năm. Về sau, vấn đề người da đen ở Mỹ không dính dáng gì đến nước Anh. Đó là việc người Mỹ tự gánh lấy áp lực đạo đức mà làm.
Ngay khi hội nghị bắt đầu, Alan Wilson đã trình bày chính sách thuộc địa của nước Anh, tuyên bố sẽ vào thời điểm thích hợp, lấy việc tránh lặp lại thảm kịch chia cắt Ấn Độ và Pakistan làm tiền đề, để các thuộc địa trở thành quốc gia độc lập.
-Tất nhiên nước Anh sẽ ghi nhớ trách nhiệm của mình đối với các quốc gia hữu nghị có mặt tại đây. Vì thế chúng tôi cũng muốn nghe ý kiến của mọi người. Alan Wilson mở đầu bằng những lời nghe rất đạo mạo, rồi chính thức khai màn cuộc họp về thuộc địa.
Mục tiêu chính của hội nghị là trong năm mươi năm tới, dần dần đưa các thuộc địa châu Phi hòa nhập vào xã hội hiện đại.
Về nguyên tắc, nước Anh mong muốn các thuộc địa lập tức độc lập. Nhưng thực tế trước mắt cũng không thể làm ngơ trước hoàn cảnh sinh tồn lạc hậu của các thuộc địa, nhất là các thuộc địa châu Phi. Hiện nay người châu Phi còn chưa thể tự quản lý chính mình, nên các nước tuân thủ có mặt ở đây buộc phải gánh vác trách nhiệm đạo đức, tạm thời thay họ quản lý.
Người Pháp là người đầu tiên lấy lại tinh thần, bày tỏ rằng nước Pháp, cũng như nước Anh, về nguyên tắc không ưa tình trạng hiện thời. Nhưng hoàn cảnh khách quan buộc họ phải tiếp tục gánh trách nhiệm đến cùng. -Những bộ lạc kia thuộc về các ngôn ngữ khác nhau, đến cả việc giao tiếp với nhau cũng không làm được. Nếu chúng ta rút đi một cách phiến diện, có khi sẽ rơi vào cảnh chiến loạn.
-Chắc chắn là sẽ rơi vào chiến loạn. Alan Wilson không vội không vàng đính chính. Đại biểu Hà Lan, Bỉ và Bồ Đào Nha cũng lần lượt gật đầu, bày tỏ rằng nước mình cũng bó tay trước vấn đề này, chỉ còn cách dùng thời gian để từ từ dạy dỗ.
-Các bạn đồng hành đáng kính, về nguyên tắc, chúng ta đều đồng ý rằng tình trạng này không thể kéo dài mãi. Nhưng sự thật khách quan đang bày ra trước mắt, chúng ta vẫn phải gánh chung nghĩa vụ. Alan Wilson đưa mắt nhìn khắp lượt người, giọng đầy vẻ thương xót chúng sinh. Dù sao cũng không thể mặc kệ họ được.