Kế hoạch phát triển công nghiệp này gây tranh cãi là chuyện hết sức bình thường. Nước Anh chưa bao giờ chủ động chuyển dịch ngành công nghiệp nào sang nơi khác, ít nhất ở tầng chính phủ thì chưa từng làm vậy. Nước Mỹ cuối thế kỷ XIX phát triển được phần lớn nhờ vốn liếng của Anh, nhưng đó không phải hành động chủ động của chính quyền London.
Ngay cả Ấn Độ thuộc Anh, vốn từng giữ vị trí quan trọng đến thế trong Đại Anh Đế quốc, London cũng chưa từng chuyển ngành nghề nào sang đó.
Tất nhiên, công nghiệp Ấn Độ ngoài các nước da trắng châu Âu thì chỉ đứng sau Nhật Bản. Ấn Độ buộc phải có một số ngành công nghiệp để tự đáp ứng nhu cầu của mình, nên Phủ Toàn quyền Anh-Ấn đã xây dựng một số công trình hạ tầng cơ bản để thỏa mãn nhu cầu ấy.
Nhưng chủ động chuyển dịch công nghiệp, biến thuộc địa thành phần bổ sung đắc lực cho chính quốc Anh, thì với nội các khóa này lại là chuyện mới mẻ.
Trong phiên họp nội các, bản báo cáo về phát triển công nghiệp ở Mã Lai thuộc Anh đã làm dấy lên tranh luận gay gắt. Phe phản đối cho rằng: "Đã đến mức phải làm thế hay chưa? Nước Anh nhất định phải dựa vào sức mạnh từ nơi khác để san sẻ áp lực đang đè nặng lên chính quốc hay sao?"
Phe ủng hộ thử một phen cũng có lý lẽ riêng: "Sự thật đã quá rõ ràng. Công dân trong nước không thể mãi làm những công việc chẳng còn giá trị gì. Đúng như báo cáo đã nói, chúng ta không thể bán quần áo mà cạnh tranh với Mỹ hay Liên Xô. Có những công việc tất yếu sẽ bị thời đại đào thải. Chẳng lẽ chúng ta còn mong người đưa nước thời Trung cổ vẫn tất bật trên những con phố ngõ hẻm ở London ngày nay?"
Mountbatten chính là đến nội các đúng vào lúc này. Ông không cho rằng làm vậy có điều gì sai trái. Trong tay ông có một quân bài tẩy, đó là George VI. Quân bài ấy thường không đem ra dùng, nhưng lúc nào cũng có thể mang nhà vua ra để đạt mục đích trong bất cứ việc gì.
Nhà vua bình thường không can thiệp chính sự, nhưng điều đó không có nghĩa nhà vua chỉ là vật trang trí. Uy quyền của nhà vua vẫn hiện diện trong quân sự, kể cả với lục quân. Nước Anh tuy không có cái danh "Lục quân Hoàng gia", nhưng trong lục quân lại có vô số đơn vị mang tiền tố "Hoàng gia".
Lục quân cũng như hải quân và không quân, đều trung thành với nhà vua, chứ không trung thành với chính phủ nào cầm quyền nhiệm kỳ này hay nhiệm kỳ khác.
"Louis, không ngờ anh cũng đến. Ở Bộ Hải quân thế nào rồi? Nghe nói vị Đệ nhất Hải vụ đại thần mới nhậm chức như anh đây tràn đầy sức lực hơn người," Thủ tướng Attlee nói. Thấy Mountbatten tìm đến tận cửa, ông tỏ ra vô cùng độ lượng.
Attlee cũng như Churchill, đã quen biết Mountbatten từ rất sớm, và tất nhiên ông hiểu địa vị quan trọng của Mountbatten trong nội bộ hoàng gia. Đồng thời ông cũng biết giấc mơ của Mountbatten là làm Đệ nhất Hải vụ đại thần, và về điều này ông cũng vui lòng đồng ý.
Trong việc ủng hộ Mountbatten lên ngôi Đệ nhất Hải vụ đại thần, Attlee và Churchill chẳng có khác biệt gì về bản chất.
"Ồ, kính thưa Thủ tướng, được gặp ngài thật vui quá. Lần này tôi đến đây đương nhiên có mục đích của mình!" Đại tướng Mountbatten nói bằng giọng điệu quen thuộc của công chức, bày tỏ ý định. "Nghe nói nội các đang tranh luận gay gắt về phương án phát triển hải ngoại. Tôi là một quân nhân, lại không nắm rõ tình hình, nhưng tôi cho rằng ý kiến của Chủ tịch Hội đồng Cơ mật rất có lý. Theo một cách gọi mới, một số ngành nghề đã thuộc hàng công nghiệp hoàng hôn, giữ lại cũng chẳng còn mấy giá trị."
"Louis, anh cũng nghĩ vậy sao?" Thủ tướng Attlee nghe xong thì giật mình kinh ngạc, dường như đã đánh giá thấp vị Toàn quyền cuối cùng của Ấn Độ này. Ngay cả ông, mãi gần đây mới rõ định nghĩa của "công nghiệp hoàng hôn", vậy mà trong bức điện từ Mã Lai thuộc Anh lại lúc nào cũng nhắc đến từ ấy.
"Tất nhiên rồi. Ngành dệt may thì nước nào cũng có thể phát triển, lại là ngành công nghiệp nền tảng dễ đột phá nhất." Mountbatten nói, giọng điệu tự tin, theo đúng nội dung các bức điện trao đổi lâu nay với Alan Wilson.
Sau khi thể hiện mình đã hiểu kinh tế, Mountbatten chuyển giọng: "Nhưng điều tôi quan tâm nhất vẫn là việc xây dựng Hải quân Hoàng gia."
Giấc mơ của Đại tướng Mountbatten là làm Đệ nhất Hải vụ đại thần, chứ không phải làm Cao ủy Mã Lai thuộc Anh. Dùng mấy chữ "công nghiệp hoàng hôn" để tỏ ra thâm trầm khó lường thì được, nhưng điểm mấu chốt vẫn là làm sao sử dụng Hải quân Hoàng gia cho hiệu quả.
Hậu cần và ngân sách vốn nằm trong trách nhiệm của vị Đệ tứ Hải vụ đại thần là ông. Mountbatten bị một luận điểm trong bức điện của Alan Wilson thuyết phục: một khi các lãnh thổ hải ngoại của Đại Anh Đế quốc không còn giữ được, vai trò của Hải quân Hoàng gia tự nhiên sẽ ngày càng nhỏ đi.
Nhất là Mã Lai thuộc Anh, nơi kiểm soát eo biển Malacca, một thuộc địa quan trọng như vậy mà giành độc lập thì địa vị của Hải quân Hoàng gia sẽ càng trở nên vô nghĩa.
Đây vốn là xu thế lịch sử: cùng với sự tan rã của đế quốc và sự lớn mạnh của hải quân các nước trong Khối Thịnh vượng chung, những đối thủ hải ngoại truyền thống như Nhật Bản, Mỹ, Ý, thậm chí cả Liên Xô, hoặc đã trở thành đồng minh, hoặc mức độ đe dọa đã suy giảm. Vì thế việc phòng thủ hải ngoại không còn cần thiết nữa.
Duy trì một đế quốc toàn cầu rộng lớn chính là nguyên nhân quan trọng nhất khiến Hải quân Hoàng gia phình to suốt thế kỷ XIX. Nay nguyên nhân ấy không còn, nên hàng loạt tàu chiến dùng để bảo vệ tuyến đường thông thương và thương mại tự nhiên mất đi tác dụng, sớm muộn gì cũng rút khỏi sân khấu lịch sử.
Ngược lại, nhu cầu bảo vệ quần đảo Anh cũng giảm mạnh. Đến nay, dù đã thu nhỏ, Hải quân Hoàng gia vẫn ngang ngửa với hải quân Pháp về quy mô. Mối đe dọa truyền thống nhất đối với quần đảo Anh là nước Pháp, nhưng từ thế kỷ XX trở đi, Pháp không còn là mối đe dọa nữa. Các mối đe dọa truyền thống khác ở châu Âu cũng đã trở thành đồng minh chống Liên Xô.
Nếu không phải Argentina bỗng dưng muốn đấu sức với nước Anh, thì có lẽ nước Anh vẫn coi Hải quân Hoàng gia vốn đã thu hẹp ấy là thứ càng lúc càng vô nghĩa. Chính cuộc chiến Falklands đã khiến nước Anh phải đạp phanh gấp, dừng lại đà thu hẹp Hải quân Hoàng gia.
Đại tướng Mountbatten dĩ nhiên không biết những cuộc chiến xảy ra hàng chục năm sau. Nhưng ông muốn làm Đệ nhất Hải vụ đại thần, đồng thời không muốn đến ngày làm Đệ nhất Hải vụ đại thần lại thấy Hải quân Hoàng gia, thứ ông theo đuổi cả đời, trở nên vô nghĩa.
Vì vậy ông buộc phải dùng địa vị đặc biệt của mình ở nước Anh để làm cho Mã Lai thuộc Anh trở nên cực kỳ quan trọng, như vậy Hải quân Hoàng gia mới có lý do tiếp tục phát triển. Còn việc Alan Wilson đề xuất có thể dùng thuộc địa Mã Lai để gánh một phần chi phí hậu cần, thì chỉ là chuyện tiện thể mà thôi.
Hôm nay Mountbatten đến văn phòng Thủ tướng, chính là để đạt được mục tiêu vừa khéo trùng lợi ích với con rể của ông. Dù không thể quyết định ngay, ông cũng phải cố gắng khiến Thủ tướng Attlee nghiêm túc cân nhắc vấn đề này.
Trong lúc Mountbatten thuyết phục, Norman Brook cũng âm thầm ủng hộ. Phố Whitehall cũng tỏ thái độ tán thành kế hoạch phát triển này, hoàn toàn vì ảnh hưởng của Đại Anh Đế quốc, không hề vì tư lợi. Dù có chút tư lợi, thì đó cũng chỉ là vừa lo việc công vừa lo việc tư.
"Thật ra, xét về chi phí và thị trường chung châu Âu hiện nay, tôi cũng không phản đối đến mức ấy," Attlee trầm ngâm một lát, nhíu mày nói. "Chỉ có điều Bộ trưởng Ngoại giao e là có những nghi ngại."
Bộ trưởng Ngoại giao đương nhiệm không phải Ernest Bevin, mà là Phó Chủ tịch Đảng Lao động Herbert Morrison, cũng là đối thủ của Thủ tướng Attlee trong đảng.
Vì Đảng Lao động chưa có nhiều kinh nghiệm cầm quyền, nên so với Đảng Bảo thủ, họ không có nhiều nhân tài để dùng. Chính phủ Lao động vì thế có vài "siêu bộ trưởng", tức là một người kiêm nhiệm từ hai chức bộ trưởng trở lên. Ernest Bevin vì sức khỏe không còn phù hợp với công việc ngoại giao nặng nề nữa, nên người thay thế là Herbert Morrison.
Nếu năm 1931, Morrison không mất ghế nghị viện trong cuộc tổng tuyển cử, thì người trở thành lãnh đạo Đảng Lao động và sau này làm Thủ tướng sẽ là ông chứ không phải Clement Richard Attlee. Cú đánh ấy khiến Morrison mãi không thể nguôi ngoai.
"Tôi nghĩ thế này, có lẽ Herbert phản đối không phải kế hoạch gì đó, mà là một người nào đó," Mountbatten nghe vậy, trên mặt lộ vẻ hiểu ý, nhưng lập tức thu lời lại. "Tất nhiên chuyện đảng phái tôi không rõ, cũng không nắm tình hình cụ thể. Nhưng như nhiều người ở Phố Whitehall đã nói, vì đế quốc phục vụ, điều quan trọng nhất vẫn là đáng tin cậy!"
Đáng tin cậy! Thủ tướng Attlee trầm ngâm giây lát rồi gật đầu. Đây cũng là phẩm chất mà các chính trị gia đều xem trọng.
Bản báo cáo của Alan Wilson như thường lệ dài dòng, chiếm rất nhiều trang giấy, trình bày vị thế quan trọng của Mã Lai thuộc Anh. Thậm chí trước khi gửi đi, hắn còn sửa lại một lần, bỏ hết những chữ như "chuyển dịch công nghiệp", thay bằng "hỗ trợ công nghiệp" nghe hiền lành hơn.
Hắn viết rằng trong bối cảnh các nước châu Âu bắt đầu hồi phục, một khi những nước vốn có nền tảng công nghiệp ấy phục hồi, thì ngành dệt may, ngành có ngưỡng gia nhập thấp nhất, sẽ là ngành đầu tiên chịu va đập. Hỗ trợ ngành dệt may của Mã Lai thuộc Anh, trong khuôn khổ ưu đãi của đế quốc, chẳng khác nào có thêm một trợ lực đáng tin, lấy lợi thế chi phí thấp hơn để cạnh tranh với các nước châu Âu trong thị trường chung châu Âu.
Hơn nữa, điều đó còn giúp gắn kết Khối Thịnh vượng chung, vì xét về vị trí của Mã Lai và sức hút với Australia. Một tay nắm Khối Thịnh vượng chung, một tay nắm thị trường chung châu Âu, hai cánh cùng bay há chẳng đẹp sao?
Attlee đọc bản báo cáo chuyển từ "chuyển dịch" sang "hỗ trợ" này, và cũng đồng ý với đoạn nội dung ấy.
Sau khi Mountbatten rời văn phòng Thủ tướng, trong lòng Attlee đã lờ mờ có quyết định.
Ở Mã Lai thuộc Anh, Alan Wilson đang dẫn các vị khách Newfoundland, gồm Boris và mấy người khác, đi tham quan vườn cao su và khu mỏ thiếc. Mục đích chính là thuyết phục người Newfoundland đầu tư.
Hắn từng vỗ ngực đảm bảo rằng dù London có đòi một đồng bảng nào, hắn cũng không tranh. Nhưng Newfoundland cũng không phải London, nên nên mở lời thì vẫn phải mở lời.
Trở về Văn phòng Hành chính Cao ủy, Alan Wilson vừa đi vừa nói: "Tôi không nói giữ lại vốn là sai. Nhưng Newfoundland đã có nguồn vốn dồi dào, thì cũng nên có quan niệm đầu tư tương ứng. Hiện nay cuộc sống của người dân Newfoundland chắc chắn đã rất mãn nguyện, nhưng ai lại chê tiền của mình nhiều bao giờ?"
"Thưa Cao ủy Alan, lần này chúng tôi thật sự mở mang tầm mắt. Qua những ngành nghề đã xem, chúng tôi, những người đánh cá này, quả thật còn nhìn quá hẹp." Boris rõ ràng đã bị thuyết phục, mấy người Newfoundland đi cùng cũng gật đầu lia lịa.
"Cao ủy, London vừa gửi điện." Chẳng bao lâu, Elisa uyển chuyển bước tới, cầm bức điện của London. "Họ đã chấp thuận kế hoạch hỗ trợ công nghiệp."
"Đổi chữ 'hỗ trợ' thành 'chuyển dịch', dịch xong thì công bố cho xã hội biết. Đừng làm việc tốt mà không để lại tên, chuyện đó không hợp với chúng ta. Chúng ta làm một phần việc thì phải thổi lên thành mười phần. Đây là kinh nghiệm làm việc đã có được ở Ấn Độ thuộc Anh." Alan Wilson lộ vẻ hớn hở, nhưng vẫn không quên nhắc cấp dưới chú ý đến chi tiết.