Liên Xô đã phá vỡ thế độc quyền hạt nhân của Mỹ. Với Liên Xô và các nước đồng minh, đó tất nhiên là một thành tựu lớn lao.
Còn với nửa châu Âu còn lại, đây lại chẳng phải tin tốt. Rốt cuộc, Mỹ ở tận chân trời, Liên Xô lại ngay trước mắt. Sức răn đe của hai bên khác nhau một trời một vực.
Ngay cả Alan Wilson, một công chức được cử ra nước ngoài như hắn, cũng hiểu lẽ ấy, huống hồ là những người ở ngay trong nước.
- Dù thế nào đi nữa, trong tay ta không có bom hạt nhân, bàn kiểu gì cũng là bên chịu thiệt. Alan lắc đầu khẽ nói.
- Chuyện này cậu không nên biết! Norman Brook nói, giọng nửa vời. Có điều, bãi thử loại vũ khí này cũng là một vấn đề. Có lẽ phải bàn với Úc.
- Về chuyện này, thưa ngài, tôi xin giữ ý kiến riêng. Úc đã là một quốc gia độc lập. Tôi tin chính phủ Úc chắc chắn sẵn lòng giúp đỡ, nhưng dân chúng thế nào thì tôi không dám nói.
Hãy theo dõi tài khoản công khai.
Nước Anh diện tích không lớn, dân cư lại đông đúc, chẳng có bãi nào để thử bom hạt nhân. Trong lịch sử, Anh đã chọn Úc, và thực tế Úc đúng là đã phối hợp với Anh, cung cấp bãi thử bom nguyên tử.
- Chuyện này không cần vội, ta có sẵn thuộc địa mà. Cậu thấy nơi nào thích hợp hơn? Norman Brook mở lời. Dù sao cũng chỉ là một giả định, cậu cứ nói thoải mái.
- Đã là giả định, tôi xin nói thẳng vậy, giả định thì chẳng phải chịu trách nhiệm gì. Nếu là tôi, tôi có hai chỗ để chọn. Xét về vị trí chiến lược và tầm quan trọng, dự án bom hạt nhân tất nhiên nhằm mục đích răn đe, theo một nghĩa nào đó là để phô trương với Liên Xô, hoặc cả với Mỹ nữa. Vậy nên, nếu muốn vừa có sức răn đe vừa giữ được vị trí chiến lược, tôi có hai địa điểm thử nghiệm để cân nhắc. Alan vừa suy nghĩ vừa nói. Ai Cập và đảo Ca-li-man-tan, mỗi nơi đều có cái lợi riêng.
- Nói tiếp đi! Norman Brook không biểu cảm gì, châm một điếu thuốc, chờ Alan giải thích.
Nếu đặt bãi thử ở Ai Cập, tôi đề nghị mời quân đội Ai Cập đến quan sát, như thế có thể răn đe họ phần nào. Còn nếu xét về môi trường, đất Ai Cập có rất nhiều vùng hoang hóa, khắp nơi chỉ toàn cát vàng, không lo làm hỏng môi trường hay gây thương vong ngoài ý muốn. Đó đâu phải là nơi đông dân, mà gần như chẳng có người nào, nên cũng không nặng nề về mặt đạo đức.
- Kênh đào Suez là mạch sống của Đế quốc Anh, xét từ mọi góc độ đều như vậy. Răn đe người Ai Cập một cách cần thiết là hoàn toàn có thể biện minh được.
Còn chọn đảo Ca-li-man-tan là vì gần đó có thuộc địa của Pháp, thuộc địa của Bồ Đào Nha và thuộc địa của Hà Lan. Chúng ta sẽ thử nghiệm ngay trên ranh giới với phần Ca-li-man-tan thuộc Hà Lan, chủ yếu là để răn đe Indonesia. Tôi biết ở Mã Lai vẫn còn lực lượng vũ trang chống đối, chuyện thử bom hạt nhân ấy chắc chắn sẽ có những kẻ chống Anh muốn đến xem. Cho họ xem cũng tốt.
- Tóm lại, tôi cho rằng với điều kiện kỹ thuật hiện nay, khả năng bùng nổ chiến tranh hạt nhân vẫn còn quá thấp. Phương tiện chuyên chở bom hạt nhân có hạn. Tôi thà để người dân ở những vùng lạc hậu rộng lớn được mở mang tầm mắt.
Norman Brook không nói gì, nhưng điều đó không có nghĩa ông không để tâm đến lời Alan. Ông hỏi thêm chuyện Alan suốt ngày lui tới với McCarthy, rồi nói tiếp: "Chuyện này tạm gác lại. Cậu nghĩ thế nào về Viễn Đông?"
- Nếu ngài nói Trung Quốc, thì mọi chuyện đã định đoạt rồi. Nhưng quốc gia ấy quá nghèo khó, trong hai mươi năm tới cũng chưa đến mức phải lo. Muốn làm lại từ đầu, nói thì dễ sao? Alan đáp ngay, không cần nghĩ ngợi.
- Vị ông được người Mỹ ủng hộ kia, nền tảng của Trung Quốc hiện nay kém xa Ấn Độ. Muốn thay đổi trong thời gian ngắn không dễ dàng gì. Thật lòng mà nói, thế lực mà Mỹ chọn để hậu thuẫn có sức chiến đấu kém xa thế lực do Liên Xô nâng đỡ. Điều này cũng liên quan đến việc phần lớn thế giới đang chìm trong nghèo đói. Càng nghèo, các vùng càng nghiêng về Liên Xô, mà ở đây lại chẳng có đồng minh nào của Mỹ. Tôi nói thẳng: nếu bây giờ mở bầu cử trên toàn châu Á, đa số các nước đều sẽ thành đồng minh của Liên Xô. Không dùng biện pháp quân sự can thiệp thì không được.
Những ví dụ tương tự thì nhiều vô kể. Mỹ chuyên đi tìm những đồng minh vô dụng. Lý Thừa Vãn, Ngô Đình Diệm, Thường công thì mạnh hơn hai kẻ kia một chút, dĩ nhiên cũng chẳng mạnh hơn được bao nhiêu, đó là sự thật.
Mỹ chỉ nói chuyện dân chủ trong nước mình thôi. Trong thế giới hiện nay, Mỹ không đề cao dân chủ, người ta chủ trương là thế giới tự do. Nếu dân chủ thật sự, Mỹ đến Philippines cũng không giữ nổi. Gần như nước nào cũng có tầng lớp vô sản chiếm đa số tuyệt đối, bầu cử kiểu gì cũng thua.
Trước thập niên bảy mươi, chính phủ quân sự là loại chính quyền mà Mỹ ưa hợp tác nhất. Còn chuyện dân chủ, thế giới tự do của chúng ta không nhắc đến những từ ngữ kiểu Liên Xô.
- Đó chính là vai trò của quân Anh ở Mã Lai. Nếu, tôi nói là nếu, cậu đi làm Cao ủy Mã Lai, cậu có ổn định được tình hình địa phương không? Norman Brook nhìn chằm chằm Alan, ánh mắt rực lửa.
Trong thoáng chốc, Alan gần như có cảm giác ảo giác. Hắn chỉ từng bị Greta Garbo nhìn như thế, cũng sắc bén, bức người y hệt.
- Tôi sẽ cố hết sức! Alan định thần lại, đưa ra câu trả lời của mình.
- Tôi nghĩ? Cố hết sức? Có lẽ chưa đủ! Norman Brook kéo dài giọng. Phải làm được mới đúng.
- Điều này ắt phải trả một cái giá nhất định, miễn là có sự ủng hộ từ trong nước! Alan lòng khẽ động. Sau lần trước đầy hy vọng rồi cuối cùng vẫn phải đi Newfoundland, lần về này hắn không còn trông mong nhiều vào chuyện sang Mã Lai. Nhưng giờ nhìn lại thì sao? Hình như có cơ đấy!
- Cậu muốn sự ủng hộ như thế nào? Norman Brook uống một ngụm nước, thong thả hỏi.
- Tôi muốn chuyển ngành công nghiệp trong nước ra ngoài! Thấy vẻ mặt Norman Brook lạnh đi, Alan giải thích: Thưa ngài, cục diện hiện nay đã quá rõ ràng. Dựa vào năm nghìn vạn dân trong nước, dĩ nhiên không thể nào sánh vai với Mỹ và Liên Xô. Điều đó có nghĩa là mỗi công dân trong nước phải làm ra sản lượng bằng ba người Mỹ hoặc Liên Xô. Chúng ta buộc phải dựa vào một thế lực bên ngoài để giữ địa vị hiện nay, giống như Ấn Độ thuộc Anh trước đây.
Hơn nữa, không còn nơi nào đông dân đến thế, vì vậy sự nâng đỡ chúng ta dành cho Mã Lai phải chú trọng hơn trước. Nhất định phải hy sinh một số thứ để chia sẻ với họ.
- Như vậy sẽ làm mất việc làm trong nước! Norman Brook khẽ lắc đầu. Alan, cậu có biết yêu cầu của cậu quá đáng đến mức nào không?
- Không hề quá đáng, thưa ngài. Thử nghĩ về máy ảnh thế kỷ mười chín xem, rồi nghĩ về máy ảnh hai mươi năm trước. Thế kỷ mười chín có ngành công nghiệp máy bay không? Còn bây giờ thì sao?
Thực ra, cùng với tiến bộ kỹ thuật, độ bền của sản phẩm công nghiệp không ngừng giảm xuống. Khi người châu Âu làm công nghiệp, chỉ có quý tộc và phóng viên mới đủ sức mua máy ảnh, nên một chiếc máy có thể truyền qua mấy đời, miễn là còn mua được phim.
Khi người Mỹ làm công nghiệp, người dân các nước phát triển đều đã mua nổi máy ảnh, một chiếc có thể dùng cả đời. Khi người Nhật làm công nghiệp, máy ảnh dùng được mười năm là hỏng, cũng chẳng sao, máy mới đời sau tốt hơn, lại rẻ hơn. Khi người Trung Quốc làm công nghiệp, máy ảnh là gì? Điện thoại thì một năm thay đời một lần.
- Thưa ngài, Alan nói, giọng quả quyết, sao chúng ta có thể dựa vào công nghiệp dệt để chống đỡ toàn bộ phúc lợi? Công đoạn làm một chiếc áo chỉ có bấy nhiêu, lợi nhuận làm ra có đủ để công nhân chia không? Nếu đặt ngành dệt ở Mã Lai, người bản địa không cần phúc lợi, họ cần việc làm. Dù chúng ta không thúc đẩy, giữ ngành dệt trong nước cũng chỉ khiến kinh tế trong nước khốn đốn. Phúc lợi là thứ mà công dân chỉ càng đòi càng nhiều. Chúng ta không thể đẩy giá một chiếc áo lên bằng mấy tháng lương rồi bán đi. Nhưng nếu không đẩy được giá như thế, thì lấy gì để trả phúc lợi cho thợ dệt?
Trong một số ngành sản xuất giá rẻ thâm dụng lao động, không cần công nhân có trình độ văn hóa cao, thậm chí không biết chữ cũng được, chỉ cần làm được những việc lặp đi lặp lại đơn giản.
- Nếu chúng ta chuyển đi những ngành lợi nhuận không cao, không những có thể nhanh chóng ổn định cục diện thuộc địa, giảm chi phí đồn trú, mà còn dùng lợi thế chi phí thấp để hạ giá thành. Như vậy, công dân trong nước bỏ ra ít tiền hơn vẫn hưởng được dịch vụ như cũ, và chẳng cần tăng phúc lợi nữa. Lại còn có thể cắt giảm mạnh chi tiêu của chính phủ, à... ý tôi là dồn chi tiêu vào những việc quan trọng hơn.
Alan vì quá hăng hái nên dùng sai chữ, rõ ràng không phải cắt giảm chi tiêu chính phủ, chi tiêu chính phủ là cần thiết. Chỉ là những khoản chi ấy sẽ trở nên dễ thấy hơn, chẳng hạn như tăng lương công chức.
- Cậu viết trước một bản báo cáo! Norman Brook dùng ngón tay gõ gõ mặt bàn. Trước hết, Cao ủy Mã Lai Gerald Edward làm việc cũng khá, đến tháng Hai sang năm nhiệm kỳ mới kết thúc, có tái bổ nhiệm hay không vẫn chưa chắc. Thêm nữa, chúng ta cũng phải đánh giá tình hình Viễn Đông, xem chính quyền mới kia có thể tiếp xúc được không. Ngắn hạn, cậu hãy theo dõi cuộc đàm phán ở Paris trước đã. Đến lúc thích hợp, công việc của cậu sẽ được sắp xếp.
- Tôi sẽ đưa báo cáo ngay! Alan đứng dậy hứa, rồi lui khỏi văn phòng Thư ký Nội các.
Việc này không khó, cứ theo bước Nhật Bản mà làm là được. Sau khi chiến tranh Triều Tiên nổ ra, dưới sự nâng đỡ của Mỹ, các doanh nghiệp Nhật vay tiền của Mỹ để mua máy móc thiết bị và bông, rồi lại xuất khẩu hàng dệt bông sang Mỹ, dùng ngoại tệ thu về để trả nợ.
Xuất khẩu của Nhật tăng vọt. Năm 1951, tỷ trọng hàng dệt bông nhập khẩu vào Mỹ mà Nhật chiếm mới chỉ mười bảy phần trăm, năm năm sau đã tăng lên hơn sáu mươi phần trăm. Năm 1955, ở New York xuất hiện loại áo sơ mi sản xuất tại Nhật, giá chỉ một đô la Mỹ.
Dĩ nhiên, ngay sau đó Mỹ và Nhật sẽ nổ ra cuộc chiến thương mại đầu tiên, khởi đầu vào năm 1956. Nhưng Alan chẳng bận tâm. Quan hệ giữa Anh và Mã Lai, ít nhất là trên danh nghĩa, còn khăng khít hơn nhiều so với Mỹ và Nhật. Nhật trên danh nghĩa vẫn là quốc gia độc lập, còn Mã Lai thì là thuộc địa.