Máy bay chở đoàn đại biểu Anh cất cánh hướng thẳng về Moskva. Trên chuyến bay, điều khiến các thành viên bàn tán sôi nổi nhất chính là việc Liên Xô vừa quyết định bãi bỏ chế độ cung cấp tem phiếu.
Đứng trước sự kiện này, những vị quan chức kiêu hãnh của Đế quốc Anh không ngớt lời mỉa mai, cho rằng người Xô Viết chẳng qua đang cố đấm ăn xôi, tỏ ra sang chảnh để lấy lệ mà thôi. Trong mắt họ, chuyện bãi bỏ tem phiếu có gì to tát đâu, Đại hưng bang Anh quốc đây mới là kẻ thực sự làm được điều đó.
Họ vẫn tràn đầy tự tin rằng Đế quốc Anh sẽ tiếp tục đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác.
- Không còn nghi ngờ gì nữa, chúng ta sẽ sớm đối mặt với một vài khung cảnh thịnh vượng bày ra trước mắt. Nhưng đất nước Xô Viết vốn là vậy đấy, họ luôn thích trưng ra mặt tốt đẹp nhất của mình. Còn Liên Xô thực tế ra sao, các đồng nghiệp ạ, chúng ta phải tự mình đi sâu tìm hiểu từng ngóc ngách mới thấy rõ được.
Alan Wilson hăng hái xốc lại tinh thần cho đám đồng nghiệp ở Bộ Ngoại giao. Lời qua tiếng lại, hắn biến Liên Xô thành một con hổ giấy chẳng có gì đáng sợ. Chuyến viếng thăm này của các quý tộc Anh quốc, chắc chắn sẽ đạt được mục tiêu không đánh mà khuất phục được người.
- Alan, tốt nhất là cậu đừng nên lạc quan quá mức thì hơn.
Ngoại trưởng Ernest Bevin tỏ thái độ dè dặt trước sự lạc quan mù quáng của nhóm quan chức trẻ tuổi.
Nói cho đúng ra, những vị đại thần trong chính phủ Công đảng nhiệm kỳ này, thuở hàn vi đều từng trải qua những năm tháng sục sôi khi Liên Xô mới thành lập. Thậm chí, không ít người từng có thiện cảm sâu sắc với quốc gia này. Nhưng qua mỗi độ tuổi, con người ta lại có những góc nhìn khác. Họ sẽ không vì chút hoài niệm thời trẻ mà đặt niềm tin một chiều vào Liên Xô hiện tại.
Ngoại trưởng Ernest Bevin cũng nằm trong số đó. Bản thân ông tất nhiên chẳng mong muốn gì cái cảnh đối đầu trực diện với Liên Xô ngay lúc này. Nhưng nếu tình thế ép buộc bước đến bờ vực đối đầu, ông cũng sẽ chẳng mảy may do dự mà đứng thẳng về phía nước Mỹ.
Thực tế mà nói, so với nội các của Công đảng, guồng máy quan liêu tại Phủ thủ tướng ở Whitehall lại mang nhiều địch ý hơn hẳn đối với Liên Xô trong cục diện hậu chiến. Họ cho rằng người Xô Viết đã nắm thóp được nước Anh, đang ráo riết chuẩn bị một đợt tổng tấn công toàn diện cả về chính trị lẫn ngoại giao nhắm vào xứ sương mù. Theo góc nhìn của phe này, người Nga dựa trên nền tảng chủ nghĩa cộng sản quân sự và chủ nghĩa sa hoàng đại Nga, đã hạ quyết tâm thực thi chính sách bành trướng xâm lược.
Họ đang mở màn chiến dịch tấn công nhắm vào nền dân chủ xã hội lẫn chính bản thân nước Anh. Chính phủ Liên Xô sắp tung ra một tổ hợp vũ khí toàn diện bao gồm quân sự, kinh tế, tuyên truyền, chính trị cùng với hệ thống tín điều cộng sản để đánh gục nước Anh. Do đó, Whitehall cho rằng xứ sương mù cần phải lập tức tổ chức và điều phối các biện pháp phòng thủ tương ứng, tuyệt đối không được buông lơi chính sách phản công tự vệ.
Trong khi đó, Alan Wilson lại theo đuổi một luồng quan điểm hoàn toàn khác. Hắn cho rằng cái gọi là mối đe dọa từ Liên Xô cũng chỉ để mang ra đùa cợt cho vui. Việc đầu tiên Đại đế quốc Anh phải làm là tự cứu lấy chính mình, chứ không phải vừa trông thấy bóng dáng Liên Xô đã tè ra quần rồi chạy đi ôm đùi đứa con nghịch tử Mỹ quốc mà cầu cứu.
Nước Anh vẫn phải nỗ lực duy trì tầm ảnh hưởng của bản thân, nhất là tại khu vực Địa Trung Hải. Nơi đó, lợi ích ủy trị của Đế quốc Anh đang lung lay sắp đổ, trong khi nguồn cung dầu mỏ cùng các huyết mạch giao thông chiến lược trên bộ lẫn trên biển vẫn giữ vai trò sống còn trong việc định hình chính sách của London trong tương lai.
Lẽ ra theo dòng lịch sử cũ, năm một nghìn chín trăm bốn mươi chín sẽ là thời điểm nước Anh vỡ mộng hoàn toàn về nước Pháp. Khi ấy, London cho rằng nỗ lực ôm lấy Paris để cùng nhau gìn giữ lợi ích châu Âu cuối cùng cũng sẽ đổ sông đổ biển. Quãng thời gian ngắn ngủi từ năm một nghìn chín trăm bốn mươi lăm đến một nghìn chín trăm bốn mươi chín chính là giai đoạn duy nhất người ta nuôi ảo tưởng có thể biến Pháp thành đối tác tại lục địa già và trong lòng đế chế, nhằm chung tay gầy dựng một thế lực thế giới thứ ba đủ sức cân bằng với hai cực Mỹ, Xô.
Nhưng giờ đây, trải qua bốn năm biến động, sự vỡ mộng đối với nước Pháp ấy ít nhất vẫn chưa bùng nổ. Tối thiểu là trong vấn đề phân chia quần đảo Đông Ấn gần đây, hai nước vẫn tìm được tiếng nói chung để bảo vệ lợi ích chung của châu Âu.
Quan hệ Anh - Mỹ cũng chẳng phải lúc nào cũng mượt mà suôn sẻ. Đơn cử như việc Mỹ cứ khăng khăng muốn dùng vùng Bayern thuộc khu vực chiếm đóng của họ để đổi lấy vùng Ruhr đang nằm trong tay người Anh, đó vốn là khúc mắc từ lâu đời. Nước Anh đời nào chịu buông tay món hời ấy!
Mối quan hệ hợp tác Anh - Mỹ trắc trở một phần xuất phát từ sự hoài nghi của London trước dã tâm thực sự của Washington, phần khác đến từ nỗi bất an lan rộng trong nước về mức độ đáng tin cậy của đồng minh bên kia bờ đại dương. Mặc dù trong nội bộ đảng Bảo thủ vẫn có những kẻ ôm mộng định hình chính sách đối ngoại theo khuôn vàng thước ngọc của thời kỳ đế chế cũ, nhưng Công đảng lại nơm nớp lo sợ rằng việc lớn tiếng lên án Liên Xô sẽ biến họ thành kẻ cúi đầu khép nép trước người Mỹ ở mức độ nào đó.
Vấn đề này hoàn toàn mang sắc thái tranh chấp đảng phái. Phe Bảo thủ đặt kỳ vọng vào Mỹ nhiều hơn, trong khi Công đảng khi đứng trước lựa chọn giữa Mỹ và Liên Xô chỉ có xu hướng ngả về phía Washington chứ chưa từng định ôm chân một chiều đến cùng. Hơn nữa, hiện tại chính là thời điểm Công đảng đang nắm quyền cầm trịch.
Ngay cả trong trang sử cũ, chính Ngoại trưởng Ernest Bevin, người đang cùng ngồi trên chuyến bay này, là nhân vật đích thân thúc đẩy sự ra đời của NATO. Thế mà giờ đây, ông lại đang dẫn đầu một đoàn ngoại giao sang thăm chính thức Liên Xô.
Tại sân bay Moskva, chiếc máy bay chở phái đoàn từ London từ từ hạ cánh. Bộ trưởng Ngoại giao Liên Xô Molotov có mặt từ trước để đón tiếp Ernest Bevin. Bàn tay của hai người siết chặt vào nhau, tiếng máy ảnh từ đám phóng viên bên cạnh chớp liên hồi để lưu lại khoảnh khắc ấy.
Alan Wilson chỉ là một tép riu trong đoàn ngoại giao Anh, lúc này đang hiếu kỳ ngó đông ngó tây. Thú thật, hắn cực kỳ tò mò về Liên Xô thời kỳ này. Dù sao đây cũng là lão đại của nửa thế giới, thế nào cũng phải có vài miếng võ gia truyền chứ.
- Nếu được phép, tôi rất muốn ghé qua Lubyanka một chuyến để xem sào huyệt của cái cơ quan khét tiếng ấy trông tròn méo ra sao.
Alan Wilson vừa lẩm bẩm vừa theo gót Ngoại trưởng, lần lượt bắt tay chào hỏi từng quan chức ngoại giao Xô Viết đến tiếp đón.
Rời sân bay để về khách sạn nghỉ ngơi, đoàn xe đi ngang qua khách sạn Ukraina thuộc nhóm kiến trúc Bảy chị em Moskva nổi tiếng. Vốn là một gã tay không rời máy ảnh, Alan Wilson liền chọn góc, căn chỉnh mãi mới bắt được khuôn hình vừa vặn ôm trọn cả người lính canh Xô Viết lẫn lá cờ đỏ búa liềm phía sau, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ bấm máy của mình.
- Ra tay một cái là chuẩn chất BBC ngay!
Alan Wilson thầm đắc ý sau khi hoàn thành bức ảnh, cảm thấy vô cùng tự hào về thành quả lao động của mình. Khách sạn Ukraina tuy chưa xây xong, nhưng bóng dáng tòa tháp cao hai trăm mét đã sớm thành hình, tìm được một góc chụp như thế này quả thật chẳng dễ dàng chút gì.
Alan Wilson tự sướng chán chê vì màn bôi nhọ nước Nga ngầm này, nhưng tiến trình chính thức của chuyến thăm đã bắt mặt khởi động.
Nhân vật ra mặt để châm chọc đoàn đại biểu Anh không ai khác chính là "ông vua phủ quyết" khét tiếng, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Liên Xô Andrei Gromyko. Ngay trong buổi hội đàm, Gromyko đã mượn câu chuyện Hà Lan phân chia Indonesia để mở màn, lớn tiếng mắng nhiếc sự đê tiện vô sỉ của các cường quốc thực phẩm thực dân châu Âu.
- Thưa ngài Gromyko, đây là thời đại của sự hòa giải, chúng ta hãy hướng về tương lai và tìm tiếng nói chung gác lại bất đồng.
Alan Wilson nhạt nhẽo tung cước thái cực quyền với đối phương.
- Hơn nữa, chẳng phải Liên Xô cũng chưa từng lên tiếng ý kiến gì sao? Chúng ta đều phải hiểu rõ một thực tế rằng, buổi hội đàm lần này có ý nghĩa cực kỳ quan trọng đối với cả Liên Xô lẫn nước Anh, chiến tranh hay hòa bình vốn là đại sự. Bầu không khí đối đầu đang ngày càng sục sôi, và mỗi một lựa chọn của chúng ta hôm nay đều sẽ gieo rắc ảnh hưởng sâu sắc đến mai sau.
- Cậu Alan, cậu bước chân vào ngành ngoại giao đã được tròn một năm chưa đấy?
Gromyko liếc nhìn Alan Wilson với nụ cười nửa miệng, ngầm châm biếm rằng vào cái thời điểm hắn còn chưa biết mùi công tác ngoại giao là gì, đối phương đã lăn lộn chiến trường này rồi.
- Thưa ngài Gromyko, ngài đang là Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Liên Xô, chắc chắn kinh nghiệm trận mạc vô cùng phong phú, nhất là những lá phiếu phủ quyết vang dội tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc khiến người ta nhớ mãi không quên.
Alan Wilson thản nhiên tung lời khen ngợi nhạt thếch.
- Làm việc bán mạng như thế, không biết khi nào ngài được cất nhắc lên làm Thứ trưởng thường trực đây?
Mọi lời chỉ trích của Gromyko đều trôi tuột qua tai Alan Wilson, chẳng lọt nổi một chữ. Nếu Liên Xô thực sự muốn mượn chuyện quần đảo Đông Ấn để làm lớn chuyện, họ tuyệt đối sẽ không lãng phí nó bằng cách nói suông trong phòng họp kín thế này.
Thay vào đó, nó sẽ được treo trang trọng ngay trang nhất tờ báo Pravda, ra dáng vị cứu tinh thế giới thứ ba kiêm ngọn hải đăng tiến hóa của nhân loại. Cần gì phải dùng đến thủ đoạn vặt vãnh này để phủ đầu phái đoàn ngoại giao Anh ngay tại bàn đàm phán?
Đã đem chuyện đó ra nhắc ở đây, chứng tỏ Moskva ngầm chấp nhận từ lâu rồi, lôi ra nói lại chẳng qua chỉ để tranh chút lợi thế tâm lý mà thôi, chẳng có gì đáng để giật mình thon thót.
Dù đối thủ ngồi bên kia chiến tuyến là Gromyko, một trong những cựu trùm chóp bu thời kỳ cuối của Liên Xô, thì với chức vụ hiện tại của lão cũng chưa đủ tầm để Alan Wilson phải đứng nghiêm chào kính. Gromyko kiêm nhiệm cả chức Đại sứ Liên Xô tại Liên Hợp Quốc, xét cho cùng cũng chỉ ngang hàng với vị trí của ngài Ngài Alexander Cadogan mà thôi.
Còn về chiếc ghế Thứ trưởng Bộ Ngoại giao kia, lão vừa không giữ ghế số một lại chẳng phải thường trực, xét về độ nặng ký thì cũng bình thường. Giấy bổ nhiệm chức Thống đốc Newfoundland của Alan Wilson còn chưa hết hạn đấy, có bao giờ hắn lôi ra khoe khoang đâu.
Nếu người Xô Viết thực sự muốn làm cho phái đoàn Anh bẽ mặt, kẻ ra mặt tuyệt đối không phải là Gromyko. Lời nói của đại lão Ngoại giao đoàn Liên Xô Molotov có sức nặng uy hiếp gấp nhiều lần so với Gromyko.
Sau một màn trao đổi thẳng thắn, buổi hội đàm hữu ích này cuối cùng cũng đi đến hồi kết. Alan Wilson nhân tiện đề xuất rằng việc tạo dựng sự đồng thuận về vấn đề minh bạch đối với các lực lượng quân đội chiếm đóng ở Đức chính là điều Anh và Liên Xô nên làm lúc này.
Gromyko đáp lại rằng Moskva sẽ xem xét thật cẩn trọng đề xuất của phía Anh, đoạn ném một bản lịch trình tham quan thủ đô Moskva lên bàn cho Alan Wilson, chính thức khép lại buổi đàm phán.
- Alan, xem ra nhiệm vụ của chúng ta nặng nề phết đấy.
Vừa bước ra khỏi phòng họp, người đồng nghiệp Roberts đi cùng Alan Wilson liền thở dài ngao ngán.
- Lo gì, có cãi nhau toáng lên đâu mà sợ.
Alan Wilson vỗ vai đồng nghiệp an ủi, tiện thể đẩy luôn việc đề xuất hòa giải nội chiến ở một đại cường quốc nào đó cho đối phương gánh, bảo rằng mỗi người phụ trách một hồ sơ như thế mới gọi là công bằng.
Alan Wilson có chút nghiên cứu về Liên Xô, và hắn nhận ra trong rất nhiều vấn đề, người Nga luôn ôm một thứ tâm lý thuần túy: Liên Xô không thua kém bất cứ quốc gia nào trên thế giới. Lấy ví dụ trong lĩnh vực hàng không vũ trụ đi, chương trình máy bay không gian X20 đầu tiên của Mỹ vào thập niên sáu mươi vừa rục rịch, ngay khi hay tin, Liên Xô liền tuyên bố lập tức nghiên cứu một dòng máy bay y hệt để đối trọng.
Nhưng ngặt nỗi lúc đó tạo hóa khéo trêu ngươi. Liên Xô mãi đến năm một nghìn chín trăm sáu mươi lăm mới tung ra kế hoạch này, trong khi dự án X20 của Mỹ thực tế đã bị khai tử hoàn toàn từ năm một nghìn chín trăm sáu mươi ba rồi. Nói cách khác, người Xô Viết đang đánh nhau một trận kiểu Quan Công chiến Tần Quỳnh với một đối thủ từ lâu đã không còn tồn tại trên đời.
Thế mới thấy việc duy trì sự minh bạch về thông tin quan trọng đến nhường nào. Đó cũng là mục đích tối quan trọng trong chuyến viếng thăm Moskva lần này của phái đoàn Anh. Nếu Moskva cứ khăng khăng theo đuổi chính sách đối đầu cứng rắn, kết quả duy nhất nhận được chỉ là sự ra đời tức thì của khối NATO mà thôi.
- Chi bằng chúng ta xem thử lịch trình xem người Xô Viết chuẩn bị những điểm tham quan nào để thể hiện sự ưu việt của họ. Cứ căng thẳng mãi thế này cũng chẳng để làm gì. Nếu được, tôi rất muốn ghé vào rạp chiếu phim Moskva xem họ chiếu món gì.
Alan Wilson khéo léo chuyển chủ đề, thả lỏng tâm trạng cho đồng nghiệp bớt phần ủ rũ vì những khó khăn trước mắt.