Dẫu vậy, nước Anh chưa bao giờ chịu thừa nhận rằng ở phương Đông đã sừng sững một cường quốc có tiếng nói và thực lực.
Nhưng dù sao đi nữa, Luân Đôn cũng không thể tùy ý hành động như thời thuộc địa trước kia. New Delhi đã trao đổi với Luân Đôn về tình hình Kashmir, thừa nhận những lợi ích đặc biệt của nước Anh trên tiểu lục địa. Phần việc còn lại chẳng qua chỉ là diễn một màn kịch mà thôi.
Dĩ nhiên, đề nghị lập lực lượng gìn giữ hòa bình cũng không phải hoàn toàn vô ích. Mỹ và Liên Xô gần như cùng lúc bày tỏ sự quan tâm với đề nghị ấy.
Hai nước cho rằng thế giới hiện nay tuy nhìn chung vẫn yên ổn, nhưng Liên Hợp Quốc cần phát huy vai trò lớn hơn. Có như vậy mới tránh được việc nhân loại lại đi vào vết xe đổ của hai cuộc đại chiến thế giới.
Tất nhiên, mọi chuyện ấy chẳng liên quan gì đến Alan Wilson. Hắn quả thực đã nhờ một vài mối giao tình trong giới công chức, góp phần thúc đẩy những việc có lợi cho sự công khai, minh bạch. Nhưng rốt cuộc, dù là Ấn Độ và Pakistan, hay các nước Ả Rập và Israel, vận mệnh của họ vẫn phải do chính họ nắm giữ.
Việc lớn trước mắt là cuộc trưng cầu dân ý ở Newfoundland đã được định sẵn từ lâu. Dù Mỹ, Liên Xô và Anh đang toan tính gì tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, chuyện ấy cũng chẳng liên quan đến địa vị của Newfoundland.
Lúc này, Công chúa kế vị Elizabeth đang thăm Canada. Nơi nào nàng đặt chân đến cũng vang lên những lời ca ngợi. Dưới sự tung hô và vây quanh của đám đông, nàng cùng chồng đi thăm thú vùng đất sau này sẽ trở thành lãnh địa của nữ hoàng Canada.
Canada còn phát hành một đợt tem kỷ niệm chuyến thăm của Công chúa kế vị Elizabeth.
Nhìn chung, chuyến thăm Canada lần này của nàng long trọng chưa từng có. Theo lịch trình, sau khi rời Canada, vợ chồng người kế vị sẽ đến Nam Phi, bởi nước Mỹ đang bận tổ chức bầu cử tổng thống.
Đúng lúc vợ chồng người kế vị rời Canada, Alan Wilson đang bàn bạc chuyện trưng cầu dân ý với Joey Smallwood, người đứng đầu chính quyền Newfoundland.
- Ngài Joey, chắc hẳn ngài đã chờ ngày này từ lâu rồi?
Smallwood điềm nhiên đáp:
- Ồ, Alan, chuyện quyết định tương lai Newfoundland là điều mọi công dân nơi đây đều mong đợi. Sớm muộn gì cũng phải làm, chẳng phải sao?
- Đúng vậy. Rồi sẽ có ngày ấy.
Alan Wilson gật đầu. Hắn đã chuẩn bị tinh thần từ trước.
Xét cho cùng, cuộc trưng cầu dân ý ở Newfoundland chẳng qua liên quan đến quan hệ giữa Canada, Mỹ và Anh.
Sau Thế chiến thứ hai, nước Anh liên tục cắt giảm ngân sách dành cho Newfoundland, hy vọng vùng đất này gia nhập Liên bang Canada và chấm dứt chế độ chính phủ riêng.
Ban đầu, Newfoundland cầu viện Canada, mong khôi phục chính phủ chịu trách nhiệm trước dân. Nhưng Canada phản ứng lạnh nhạt, tuyên bố không có hứng thú hỗ trợ Newfoundland về kinh tế, trừ phi Newfoundland lựa chọn gia nhập Liên bang Canada.
Đề nghị gia nhập Mỹ bị người dân Newfoundland kịch liệt phản đối. Thế nhưng cả Anh lẫn Canada đều cho rằng cuối cùng Newfoundland vẫn sẽ chọn Mỹ, nhất là khi nền kinh tế nơi đây một lần nữa rơi vào cảnh khốn khó.
Nước Anh không thể chấp nhận việc một thuộc địa Bắc Mỹ của mình sáp nhập vào Mỹ. Luân Đôn còn lo rằng Newfoundland gia nhập Mỹ sẽ khiến tranh chấp biên giới Labrador thêm căng thẳng.
Phía Canada thì cho rằng Newfoundland gia nhập Liên bang chẳng đem lại lợi ích gì cho nền kinh tế nước này. Hơn nữa, nếu Newfoundland rơi vào tay Mỹ, Canada gần như sẽ bị lãnh thổ Mỹ bao vây tứ phía. Sau cùng, chính phủ Anh cấm Newfoundland tổ chức bỏ phiếu về việc gia nhập Mỹ.
Đó là tình hình trước khi Alan Wilson rời Luân Đôn. Giới hạn cuối cùng của Luân Đôn chỉ có một: bằng mọi giá phải ngăn Newfoundland ngả về phía Mỹ, cho dù phải đem Newfoundland giao cho Canada.
Trước ngày Alan Wilson lên đường, Newfoundland lần lượt cử hai phái đoàn đi đàm phán về tương lai của mình. Một phái đoàn chính thức đến Luân Đôn, còn phái đoàn dân sự đến Ottawa.
Qua đó có thể thấy, trong tầng lớp trung và thượng lưu Newfoundland, tiếng nói phản đối việc sáp nhập vào Canada chiếm ưu thế áp đảo.
Nhưng từ kết quả cuộc trưng cầu dân ý trong lịch sử, Alan Wilson nhận ra rằng tiếng nói phản đối sáp nhập không chỉ xuất phát từ tầng lớp trên nhằm bảo vệ lợi ích riêng. Nó quả thực đại diện cho nguyện vọng của một bộ phận rất lớn người dân Newfoundland.
Cuối cùng, Newfoundland trở thành một phần của Canada. Quả đúng là kết quả do nước Anh gây sức ép mà thành. Còn phái đoàn đến Ottawa, vì không mang danh nghĩa chính thức, lại bị phía Canada tiếp đón hờ hững.
Đó là hoàn cảnh khi Alan Wilson đặt chân đến Newfoundland. Sau hơn nửa năm làm việc, cộng thêm những lần cố ý trì hoãn, tình hình phát triển của Newfoundland đến nay vẫn rất tốt.
Công chúa kế vị và chồng vừa rời Newfoundland. Alan Wilson cảm thấy thời điểm đã chín muồi, bèn bàn với Smallwood xem có thể công khai thảo luận việc quyết định tương lai Newfoundland hay chưa.
Hai người đạt được đồng thuận. Alan Wilson lập tức cho lan truyền tin tức về cuộc thảo luận tương lai Newfoundland. Ngày được ấn định là mồng hai tháng Mười. Cuộc họp sẽ diễn ra tại tòa nhà nghị viện Newfoundland và được phát qua đài phát thanh thời sự, để mọi công dân Newfoundland đều có thể nghe thấy.
Sau khi Smallwood rời dinh Toàn quyền, Alan Wilson xác nhận tin này trong buổi phát thanh tối hôm đó.
Tựa như ném một hòn đá xuống mặt hồ phẳng lặng, chương trình phát thanh lập tức gây chấn động thủ phủ St. John’s. Chẳng bao lâu sau, tin tức lan khắp Newfoundland, trở thành đề tài được người dân bàn tán trên mọi nẻo đường, trong từng góc phố.
Ngày mồng hai tháng Mười năm 1948, đông đảo cư dân Newfoundland ở nhà chờ đợi. Họ không ra phố, cũng chẳng ra khơi đánh cá như thường lệ, mà ngồi bên máy thu thanh, chờ buổi phát sóng bắt đầu.
Lúc này, trong tòa nhà nghị viện Newfoundland, các thành viên Ủy ban Newfoundland lần lượt ngồi vào chỗ. Tính cả Smallwood, có bốn mươi lăm đại biểu Newfoundland, cộng thêm quan chức Fox và viên hành chính trưởng là bốn mươi bảy người.
Alan Wilson lên tiếng trước:
- Kính thưa các vị đại biểu, thời gian trôi qua thật nhanh, chúng ta lại gặp nhau. Cuộc thảo luận hôm nay sẽ được truyền đến tai toàn thể công dân Newfoundland. Chúng ta phải minh bạch với những người dân Newfoundland vĩ đại, có như vậy mới xây dựng được một chính phủ trong sạch, rõ ràng.
Đổi sang hoàn cảnh này, Alan Wilson không còn nói kiểu “các vị có thể minh bạch, hoặc có thể lập nên một chính phủ” nữa.
Hắn tiếp lời:
- Hiện nay, trên thế giới vẫn còn những nơi chìm trong khói lửa, chẳng hạn Đông Á, Nam Á và Trung Đông. Còn chuyện chúng ta bàn hôm nay là tương lai của Newfoundland. Chúng ta sẽ thảo luận bằng thái độ ôn hòa, dùng những lập luận có căn cứ nhất để nghiêm túc xem xét vấn đề ấy. Từ ngày nhận nhiệm vụ đến nay, Newfoundland đã để lại trong tôi một ấn tượng sâu sắc. Quãng thời gian làm việc tại đây sẽ trở thành tài sản quý giá trong cuộc đời tôi.
Các đại biểu có mặt trong tòa nhà nghị viện đều gật đầu. Alan Wilson lập tức đổi giọng, bắt đầu ca ngợi Newfoundland hết lời. Là viên hành chính trưởng do Đế quốc Anh cử đến, sau khi nhắc lại những chuyển biến tốt đẹp của nền kinh tế Newfoundland trong hơn nửa năm qua, hắn chờ các bên trình bày ý kiến. Trước lúc ấy, hắn còn lên tiếng nhắc nhở:
- Xin chú ý lời lẽ. Tôi tin rằng rất nhiều công dân Newfoundland đang lắng nghe chúng ta.
Smallwood là người đầu tiên phát biểu:
- Nếu viên hành chính trưởng đã nói rõ như vậy, tôi cũng xin trình bày suy nghĩ của mình. Tôi cho rằng Newfoundland nên gia nhập Liên bang Canada. Hiện nay, Canada đã xây dựng được một hệ thống bảo hiểm xã hội bao trùm toàn dân. Lợi ích của việc gia nhập Canada là mọi công dân Newfoundland đều có được sự bảo đảm.
Smallwood vừa dứt lời, một đại biểu khác lập tức đứng lên phản bác:
- Ông Joey nói không sai, nhưng cái giá phải trả là quyền làm chủ ngư trường Newfoundland sau này sẽ thuộc về Canada. Trong cuộc họp này, đã có người toan đem Newfoundland bán cho Canada.
Giọng nói vang dội đến mức không ít người dân Newfoundland đang nghe đài còn nghe thấy những tiếng rè chói tai xen vào.
Alan Wilson nhận ra cuộc tranh luận đã lập tức trở nên gay gắt. Trong lòng hắn mừng thầm, nhưng ngoài mặt vẫn phải giữ vẻ khách quan, công bằng. Hắn cau mày nói:
- Quả thực là như vậy. Nhưng tôi chỉ nói đến vấn đề chủ quyền đối với ngư trường Newfoundland, không bao gồm những vấn đề khác.
Hắn dừng lại một lát rồi nói tiếp:
- Xét về bảo hiểm xã hội, Newfoundland hoàn toàn có khả năng xây dựng một hệ thống tương tự. So với dân số và các ngành sản xuất của Newfoundland, nói đúng hơn là xét lượng tài nguyên bình quân đầu người, đây không phải trở ngại lớn. Dĩ nhiên, Newfoundland vẫn chưa có đủ mọi điều kiện để tự mình đứng vững.
Alan Wilson thong thả phân tích:
- Điều then chốt là phải ngăn chặn việc đánh bắt cá vượt qua biên giới. Newfoundland chưa có đủ nhân lực để xây dựng một hạm đội tuần tra nhỏ, tiến hành tuần tra định kỳ trên vùng biển thuộc quyền quản lý của mình.
Bốn mươi lăm thành viên ủy ban đều gật đầu. Họ tỏ ý tán thành những lời của viên hành chính trưởng do Luân Đôn cử đến, cho rằng hắn quả thực giữ thái độ công bằng và khách quan.
Alan Wilson tiếp tục:
- Ngoài ra còn một vấn đề khác. Dòng tiền chảy vào Newfoundland hiện nay có quan hệ rất lớn với thuế doanh nghiệp. Sở dĩ làm được như vậy là nhờ vị thế đặc biệt của Newfoundland. Về thuế doanh nghiệp, Newfoundland hoàn toàn khác Canada, Mỹ và Anh. Chính vì nằm ở điểm giao nhau giữa ba bên, Newfoundland mới có được khoản thặng dư ngân sách khổng lồ trong mấy tháng qua. Nếu đánh mất thế trung lập này, chưa chắc đó đã là chuyện tốt.
- Nguồn tài nguyên lâm nghiệp dồi dào cũng là một điểm tôi muốn nói đến. Nếu đem Canada và Australia so với Mỹ, sẽ thấy hai nước Canada và Australia kiếm được cùng một khoản tiền dễ dàng hơn Mỹ rất nhiều. Bởi lẽ Mỹ không có khái niệm bảo hiểm xã hội theo cách ấy. Hơn nữa, dân số Mỹ quá đông, muốn dựa hoàn toàn vào sự bảo đảm của nhà nước để chi trả mọi khoản là chuyện không thực tế. Chính phủ Mỹ cũng không phải một chính phủ chủ trương xây dựng hệ thống bảo hiểm xã hội. Điều đó đi ngược với quan niệm của người Mỹ.
Bề ngoài, Alan Wilson chỉ đang phân tích khách quan. Nhưng trên thực tế, hắn đã nhân chuyện ngư trường mà chặn hết đường của Canada. Sau đó, hắn lại lấy vấn đề bảo hiểm xã hội để gạt Mỹ ra ngoài.
Smallwood định nói rồi lại thôi. Ông nhìn thấy phần lớn đại biểu Newfoundland đều tỏ vẻ tán thành những lời ấy, trong lòng không khỏi thở dài.
Alan Wilson nói:
- Newfoundland có nên từ bỏ nguồn tiền thu được từ thuế doanh nghiệp hay những ưu đãi đặc biệt dành cho nguyên liệu nhập khẩu từ châu Âu hay không, điều đó tùy thuộc vào lựa chọn của công dân Newfoundland. Xét cho cùng, vấn đề chính là liệu Newfoundland có thể trở thành một vùng đất có mức sống cao, khiến ai ai cũng ngưỡng mộ trong những ngày tháng sau này hay không. Đó mới là điều quan trọng nhất.