Alan Wilson cho rằng chuyện này đáng để nước Anh gây ảnh hưởng một cách chính diện. Làm đồng minh với nhau, không gì khiến người ta cảm thấy khoan khoái hơn là chỉ ra cho đồng minh một khuyết điểm có thật của họ, mà khuyết điểm ấy lại không cách nào giải quyết được.
Mấy vấn đề kia là có thật, không những có thật mà đến cả đám di dân châu Âu cũng rõ như ban ngày, nếu không thì đã chẳng đề cập đến trong những cuốn sách xuất bản. Điều hay ho nhất là những vấn đề này tồn tại từ lâu rồi, vậy mà người Mỹ cứ mãi trông chờ phép màu xuất hiện, giống hệt cái hy vọng rằng hè đến thì dịch bệnh sẽ tự biến mất. Họ mong những vấn đề ấy tự chúng tan biến.
Mà muốn thật sự giải quyết thì phải trả cái giá khổng lồ. Ngay cả Tổng thống Roosevelt thời chiến còn không giải quyết nổi, huống hồ là người đến sau.
Vai trò của Đế quốc Anh là đứng bên cạnh gõ mõ tùy theo, nhìn xem những vấn đề của Mỹ biến mất một cách thần kỳ. Dù sao thì hiện giờ nước Anh cũng chưa có vấn đề chủng tộc gì, ít nhất là không nghiêm trọng như bên Mỹ.
- Kỳ thực một số người Mỹ cũng chẳng phải không nhận ra những vấn đề này. Philby ngồi lại cho ngay ngắn, hơi ngập ngừng nói, - Mình chủ động vạch khuyết điểm của người Mỹ, làm vậy có ổn không?
- Tất nhiên là ổn. Là đồng minh, chúng ta có nghĩa vụ phải nêu ra… Alan Wilson ngừng lại một chút, - những chuyện mà họ tự nhiên có cách điều tra ra. Chuyện rõ mồn một: người Mỹ càng không muốn giải quyết vấn đề này thì càng ra sức xướng xuất bình đẳng chủng tộc trên bề mặt, làm vài trò cho có, chẳng hạn đổi cách gọi người da đen thành người Mỹ gốc Phi, những trò đó chẳng có tác dụng quái gì.
- Nhưng nữ quyền thì có gì mà phá hoại? Philby nhíu mày hỏi, - Vấn đề như vậy mà Liên Xô cũng lợi dụng được sao?
- Sao mà không được, Liên Xô chẳng phải nói nam nữ bình đẳng đấy sao? Những kẻ theo chủ nghĩa nữ quyền tranh đấu đòi quyền lợi thì chính là những phần tử thân Xô tiềm ẩn, điều này tuyệt đối không sai. Alan Wilson cười mỉm nói, - Tất nhiên đừng hiểu lầm, tôi không có ý kiến gì với nữ quyền cả. Đại thần mà tôi từng phục vụ chính là thủ lĩnh phong trào nữ quyền, tôi yêu phụ nữ, vị hôn thê của tôi cũng là phụ nữ. Nhưng một khi dính đến vấn đề an ninh quốc gia thì bất cứ mầm mống nguy hiểm nào chúng ta cũng phải đề phòng, đúng không?
Đến khi nói tới vấn đề cuối cùng, Alan Wilson cho rằng thủ đoạn để bôi nhọ nhóm người ấy nên là: bọn họ chủ trương đòi nhà vệ sinh dành cho người chuyển giới, trong khi thực tế chẳng ai biết một người có phải là người chuyển giới hay không; một khi chủ trương này được thực hiện sẽ gây phiền toái cho đại đa số người bình thường.
Đây tất nhiên chỉ là một phần trong cái gọi là đúng đắn chính trị của nước Mỹ thế kỷ hai mươi mốt, cái chuyện nhà vệ sinh chuyển giới ấy. Hắn chỉ mang cách ứng phó của chính phủ Mỹ mấy chục năm sau đặt vào thời điểm hiện tại, để làm thủ đoạn bôi nhọ mà thôi.
Cái gọi là đúng đắn chính trị chính là công việc trát vách của kẻ cầm quyền, miễn là không đụng đến đồng tiền thì cho đám đông ăn cái mớ hổ lốn đó cũng được.
Chứ một khi đụng đến tiền bạc thật thì chẳng còn do đúng đắn chính trị quyết định nữa. Ví dụ trong một trò chơi đang hot mà nhét một nhân vật chuyển giới làm nhân vật chính, thì lượng người chơi sẽ giảm đi đáng kể, vì phần lớn trong thâm tâm đều phản cảm trò đó.
Alan Wilson đương nhiên là đứng nói chuyện không đau lưng. Những vấn đề này mà đặt ở Anh thì hắn cũng chẳng có cách nào giải quyết. Nhưng vấn đề chủng tộc thì ở thời điểm này vẫn còn có thể ngăn lại, còn vấn đề tương tự của Mỹ thì không ngăn được nữa. Theo ký ức trong đầu hắn, đến thập niên sáu mươi bên đó sẽ náo loạn lên cho xem.
Dù nước Anh có đưa ra lời khuyên đúng đắn thì Mỹ cũng vì cái giá quá lớn mà không giải quyết. Nên lời nhắc nhở lần này, ngoài việc bán được cho họ một ân huệ ra, nước Anh không mất gì cả. Người đau đầu là người Mỹ.
Suy cho cùng, những vấn đề này cũng giống như bệnh của kẻ phú quý. Đặt vào Ấn Độ thì loại vấn đề này chẳng phải vấn đề gì, có gì mà không giải quyết được. Từ khi Ấn Độ và Pakistan độc lập, việc hai tôn giáo lớn trong lịch sử giết chóc lẫn nhau đương nhiên đã xảy ra.
Chỉ là chuyện đó không xuất hiện trong dư luận ở Luân Đôn, nhưng ở các thuộc địa lớn của Anh thì lan truyền rất rộng.
Saviyevich đã biết chuyện này, là khi liên lạc với Bắc Rhodesia thì hay tin. Ngoài bản thổ Anh giả điếc làm ngơ trong vụ này ra, các thuộc địa lớn đều rõ mồn một.
Con số thì tùy theo hoàn cảnh từng thuộc địa, dao động từ một triệu đến mười triệu người. Các viên hành chính trưởng thuộc địa không hẹn mà cùng phóng đại con số thiệt mạng, để hù dọa dân cư trong khu vực mình quản lý.
Riêng Alan Wilson thì không làm vậy, Newfoundland không có cái hoàn cảnh ấy. Nếu hắn được bổ dụng ở Malaya thì chắc đã có thể sao chép con số thiệt mạng của cuộc chia cắt Ấn Độ - Pakistan suốt một năm ròng.
Vấn đề còn lâu mới kết thúc. Tuy Mountbatten đã lên đường về nước, trước đó ở lễ độc lập của Pakistan và Ấn Độ đã kêu gọi hai bên đoàn kết, nhưng xung đột tôn giáo vẫn xảy ra. Giờ ông ta đi rồi, vấn đề lại càng phức tạp.
Còn Alan Wilson ở tận Newfoundland chỉ đứng xem cho vui. Người thật sự lo lắng là Gandhi.
Vị thủ lĩnh tinh thần đã lãnh đạo Ấn Độ thuộc Anh theo đường lối bất bạo động không hợp tác, cuối cùng sau khi người Anh buông tay cho độc lập, đã mất đi phần lớn giá trị của mình. Giờ đây kẻ thù của Gandhi không còn là chính phủ thuộc địa vốn đã không đứng vững về mặt đạo nghĩa, mà là những tín đồ từng đi theo ông, giờ là tầng lớp cao cấp của Đảng Quốc đại đang nắm quyền trong tay.
Trong mắt Gandhi, tổ quốc mà ông hết lòng yêu thương không những bị chia cắt ngay lúc giành độc lập, mà nước Ấn Độ sau độc lập còn có khả năng đi xa khỏi lý tưởng mà ông phấn đấu mấy chục năm trời. Nghĩ đến đây, lòng ông đau như bị ai xé nát.
Ông hy vọng Ấn Độ tương lai phải là một nước Ấn Độ thoát khỏi nô dịch, phải là nước Ấn Độ thoát khỏi kỹ thuật hiện đại, phải là nước Ấn Độ thành kính tin thần linh, phải là nước Ấn Độ không bạo lực, phải là nước Ấn Độ tự giác cấm dục.
Ông chỉ muốn thông qua hình tượng Ấn Độ hoàn toàn mới ấy, để trên thế giới, ít nhất là ở châu Á, dựng lên một hình mẫu lý tưởng.
Nhìn lại bây giờ, không những không thể thực hiện ước nguyện ấy, trái lại lý tưởng của mình còn bị các nhà lãnh đạo mới coi là lời lảm nhảm của lão già lẩm cẩm. Nehru cũng viết bài rằng: nếu theo đuổi chủ trương của Gandhi, con người có khả năng thụt lùi về thời đại lạc hậu của quá khứ, Ấn Độ sẽ mãi mãi rơi vào trạng thái tự cấp tự túc ngột ngạt khó mà tưởng tượng nổi, tức nền kinh tế tự cấp tự túc của nông thôn.
Gandhi khuyên các bộ trưởng trở lên, ai cũng phải mặc quần áo vải thô dệt tay, dọn vào ở những căn nhà không người hầu, bỏ xe ô tô, từ bỏ định kiến chủng tộc, mỗi ngày ít nhất phải làm một giờ lao động chân tay, ví dụ như kéo sợi, trồng rau, dọn nhà vệ sinh.
Nhưng giờ tầng lớp cao cấp của Đảng Quốc đại đã thành lãnh đạo quốc gia, ai còn để lời ông ta vào tai nữa?
Mọi người đi xe sang, ra đường thì hôi trước ủng sau, chẳng phải sướng sao? Cần gì phải nghe lời lão già khùng đó?
Tự nhiên, Gandhi - người lãnh đạo một thời - đã ngày càng xa cách với tầng lớp lãnh đạo Ấn Độ hiện nay.
Gandhi cũng chẳng phải không có việc để làm. Tuy vì nhân dạng thánh nhân nhập vai quá sâu mà dẫn đến ngăn cách với các nhà lãnh đạo bây giờ, nhưng uy vọng thì vẫn còn đó. Vì vấn đề chia ranh giới ở Punjab và Bengal mà sinh ra dòng người tị nạn, dưới lời kêu gọi của chính Gandhi, cuối cùng Nehru vẫn quyết định cùng đi thăm hỏi.
Gandhi một mực lôi Nehru đi đến Punjab, bất kể thái độ của ông ta với mình thế nào, lần này nhất định phải đi cùng. Họ đến đó thăm hỏi những người tị nạn thuộc người Sikh và người Ấn Độ giáo.
Những người tị nạn này đói rét khổ sở, kiệt sức, mất sạch tất cả mới chạy về được trong lãnh thổ Ấn Độ. Thấy Gandhi và Nehru, họ gào khóc vây lấy hai người, kể lể nỗi bất hạnh của mình. Gandhi ở đó bận không ngừng, giảng cho dân tị nạn những kiến thức về vệ sinh, chỉ họ cách xây nhà vệ sinh, và lập cho họ một trạm y tế.
Lúc quay về, hai người ngồi trên xe đều kiệt sức. Gandhi vốn yếu ớt đặt đôi chân lên chân Nehru - người đã công khai bất đồng với mình, không còn là tín đồ đi theo ông nữa - rồi mệt mỏi thiếp vào giấc ngủ.
Nehru nhìn cảnh tượng thê thảm của những người tị nạn, lòng không tài nào bình tĩnh. Ông vừa nhẹ nhàng xoa bóp đôi chân cho Gandhi đang ngủ, vừa nhắm mắt trầm tư về gánh nặng đang đè trên vai mình.
Gandhi chỉ chăm chú vào những bi kịch đã xảy ra, nhưng việc lớn nhất lúc này không phải là từng con người cụ thể, mà là hàng loạt vấn đề lấy Kashmir làm tiêu biểu.
Phải nói vấn đề Nehru đang đối mặt còn nghiêm trọng hơn trong lịch sử nhiều. Những vụ giết chóc vì tôn giáo khắp vùng tây bắc và đông bắc cũng chỉ tính là chuyện nhỏ; một số bang bản địa hùng mạnh, nhất là những bang có quân chủ theo hồi giáo, đang rục rịch nổi lên.
Trong đó vấn đề Kashmir là điển hình nhất. Hai tháng từ ngày độc lập, Pakistan không ngừng xúi giục cư dân Kashmir gia nhập Pakistan, còn Đại vương địa phương là người theo Ấn Độ giáo, vốn không muốn gia nhập.
Kashmir là quê tổ tiên của gia tộc Nehru, trong lòng ông ta cũng không muốn buông. Hơn nữa trong chính phủ Ấn Độ hiện nay, Nehru đã xem là phái ôn hòa rồi; nhân vật số hai là Patel lại càng kiên quyết phản đối bất cứ nhượng bộ nào đối với Jinnah.
Trong các cuộc họp, Patel hung hăng tuyên bố phải dùng chiến tranh để giải quyết vấn đề. Nếu Nehru mà nêu chủ trương ôn hòa thì Patel sẽ quay mũi nhọn vào chính ông ta.
Xét từ góc độ nào thì hiện giờ Nehru cũng không thể nhượng bộ Pakistan. Thế mà ở phía nam, Đại vương Hyderabad là Ali Khan lại ôm thái độ mập mờ ngồi xem thế cục, chưa kể quân Anh đồn trú tại Ấn cũng chưa rút hết, một phần đã tới Goa thuộc Bồ Đào Nha.
Những vấn đề nối tiếp nhau ập đến khiến Nehru phiền não vô cùng. Ông ta thật sự không có thời gian đi theo Gandhi nữa, phải quay về New Delhi chủ trì hội nghị, bàn bạc phương án giải quyết cho đống vấn đề trước mắt.
Ngày ba mươi tháng tư, Nehru vừa về đến New Delhi thì tin đầu tiên nhận được đến từ Newfoundland xa xôi. Trong điện báo, Alan Wilson cho biết đường ranh Wilson liên quan đến Goa thuộc Bồ Đào Nha là có thật.
“Vì năm xưa Ấn Độ thuộc Anh gặp nạn đói, người Bồ Đào Nha bày tỏ sẵn lòng cung cấp lương thực giúp người Ấn qua cơn khốn khó, nên tôi với tư cách người phụ trách trực tiếp đã ký văn kiện trao đổi lãnh thổ, việc trao đổi trong tuyên bố của người Bồ Đào Nha là được công nhận. Nước Anh không có lý do để gây sức ép với người Bồ Đào Nha, lịch sử của Ấn Độ thuộc Bồ còn sớm hơn cả Ấn Độ thuộc Anh, hồi đó đế quốc Mogul còn chưa tồn tại.”
- Bọn người Anh đáng ghét này! Đọc xong, Nehru không nhịn được, nện nắm đấm lên bàn. Từ ngày độc lập ông ta đã đàm phán với người Bồ Đào Nha, đến cả người Pháp cũng đi rồi, chỉ còn người Bồ Đào Nha cứ lì ra mà không chịu rời.
Cùng lúc đó, Gandhi thì tiến về một trung tâm xung đột khác ở vùng đông bắc: Calcutta.