- Chắc chắn rồi, nhìn vào diễn biến hai năm qua, sự thù địch giữa Mỹ và chúng ta càng ngày càng đậm. Anh cũng tỏ ra thù địch, nhưng hiện nay dù sao cũng là đảng Lao động đang cầm quyền. Đảng Bảo thủ nơi thằng khốn Churchill ngồi thì đang ở thế ngoài chính phủ.
Trong phòng làm việc riêng của Stalin tại Điện Kremlin, ông đang phân phó cho Zhdanov và Beria:
- Anh và Mỹ thực sự đang đứng về một phía, nhưng tình thế khác hẳn năm 1945 ở một vài điểm. Roosevelt chết rồi, Truman rõ ràng thích đối đầu hơn, còn bên Anh là Attlee nắm quyền. Ít nhất trong thời gian ngắn, Churchill không thể tạo ảnh hưởng gì.
- Theo tin đáng tin cậy, trong kế hoạch viện trợ châu Âu lần này của Mỹ, trên mặt nổi họ sẽ mời chúng ta, nhưng đổi lại ta phải mở toang cửa thị trường cho hàng Mỹ xông vào. Mà tại hội nghị, Anh và Pháp chắc chắn sẽ thay mặt Mỹ ra điều kiện chỉ trích nước ta.
- Thưa Tổng bí thư, chúng ta có nên đưa ra kháng nghị không? Zhdanov nhíu mày nói, vạch trần âm mưu của người Mỹ?
- Không, phải dùng cách khôn ngoan hơn. Như tôi đã nói, so với năm 1945 thì cục diện hiện nay đã đổi. Hồi đó Churchill là kẻ thù địch Liên Xô nhất, còn bây giờ Truman mới là kẻ địch lớn nhất. Vậy nên sách lược của chúng ta cũng phải đổi theo. Stalin lắc đầu cười. Người Anh vẫn còn muốn cứu vãn Đế quốc Anh đấy. Ta có thể giúp họ đứng vững chân: các nước Đông Âu có thể đặt mua máy móc của Anh, dùng nó thay hàng Mỹ. Tất nhiên, vì chiến tranh tàn phá nặng nề, việc đó cũng không làm người Anh bớt khát khao viện trợ đâu.
- Nhưng tác dụng cũng có chứ. Cải thiện được bầu không khí chung sẽ khiến người Anh nhen lên một hy vọng chấn hưng thanh thế Đế quốc Anh. Chừng nào còn hy vọng đó, họ sẽ không cam tâm để người Mỹ sai bảo hoàn toàn.
- Tổng bí thư đã quyết định thì việc cụ thể thế nào, tôi sẽ sắp xếp, Beria nghe xong gật đầu nói.
- Thực ra chỉ là mở một ngả cho hàng Anh đổ vào Đông Âu. Về mặt kỹ thuật, các nước Đông Âu đúng là cần đổi mới máy móc và công nghệ tiên tiến. Tiệp Khắc và Phần Lan đều có thể là nước tiếp xúc với Anh. Dù sao chúng cũng không thể ngược lại ý chí của chúng ta.
Mỹ muốn Liên Xô mở thị trường thì mới chịu viện trợ đấy chứ? Liên Xô không mở đâu, nhưng có thể từ một hướng khác gây rối cho người Mỹ.
- Chỉ là dù ta có thả điều tốt với Anh đi nữa, người Anh vì khoản vay vẫn sẽ chỉ trích chúng ta, để Mỹ gạt ta ra ngoài. Zhdanov trầm ngâm nói. Có cách nào tốt hơn không?
- Hiện thì chưa có. Ngăn được Anh Mỹ không kết hợp lại quá nhanh đã là tốt lắm rồi. Stalin cười khổ. Tới đâu hay tới đó. Kỳ thực nhìn qua thì Anh vẫn còn hùng mạnh, nhưng đất thuộc địa của nó toàn nằm ở hải ngoại, sớm muộn cũng không chơi nổi. Xét theo thế hiện nay, nước Anh suy yếu quá sớm thật không phải điều tốt cho Liên Xô.
Còn chuyện chấp nhận viện trợ của Mỹ thì Stalin cũng bó tay. Về tài lực, Liên Xô không thể đặt lên cân với Mỹ được. Nhưng đã nắm trước được đại hướng thì có thể chuẩn bị đối phó một phen.
Ngay sau đó, Stalin cho Zhdanov và Beria lui ra, với tay cầm điện thoại trên bàn lên:
- Cho tôi gọi Molotov.
Cùng lúc, đang đứng giữa Paris, cái thành phố tổ tiên của mọi đô thị hiện nay, Alan Wilson đeo máy ảnh trước cổ, luồn lách khắp ngóc ngách Paris như một du khách bình thường. Mỹ danh là đi tìm mặt thật của Paris. Tất nhiên, với tư cách nhân viên ngoại giao, hắn đem theo một khẩu súng là chuyện rất đỗi bình thường. Vì hắn tự biết mình biết người: chẳng có chút tự tin nào vào võ lực của bản thân cả.
Alan Wilson đi vào khu tồi tệ nhất Paris, ngắm nghía thủ đô hoa lệ này. Ở khu cũ, tường nhà mỏng tang, chỉ hơn hộp quẹt một chút; để che kẽ hở, người ta lấy giấy hồng dán lên tường từng lớp từng lớp, nhưng giờ đã bong tróc, bên trong rệp ẩn náu dầy đặc. Gần đến trần nhà, cả ngày có hẳn những hàng rệp dài đang hành quân, như từng đội binh lính.
Trong khu này người nào cũng có: thợ giày, thợ hồ, thợ đá, phu khuân vác, sinh viên, gái làm chơi, dân nhặt ve chai.
Kẻ thì trắng tay đến tận cùng, người thì ngày ngày còn sống được. Trong một cái gác xép có một sinh viên ở, chuyên làm những đôi giày đẹp đẽ bán sang thị trường Mỹ. Từ sáu giờ đến mười hai giờ hằng ngày, cậu ta ngồi trên giường làm mười hai đôi giày, kiếm ba mươi lăm franc; thời gian còn lại thì qua trường đại học Paris nghe giảng.
Khu ổ chuột Paris là nơi tụ đầy người quái gở. Họ đã rơi vào quỹ đạo cô độc, nửa như cuồng loạn của đời người, không còn cố sống một cuộc đời bình thường hay tử tế nữa. Nghèo khổ giải phóng họ khỏi những chuẩn mực hành vi chung, hệt như tiền bạc giải phóng người ta khỏi công việc vậy.
- Thưa phó tổng thư ký! Daniel muốn nói lại thôi, tự hỏi mình là nhân viên đại sứ quán tại Pháp mà đi theo cấp trên đến tận nơi này, rốt cuộc có đúng không.
Alan Wilson đang chụp hình một đôi vợ chồng. Hai người già cả, ăn mặc rách rưới, thấp lùn, đang ngồi bên lề đường bán bưu thiếp. Bị quấy rầy, Alan Wilson bực lắm, quay đầu lại, giọng chẳng mấy thiện chí:
- Làm gì?
- Việc chúng ta làm có thích hợp không? Daniel mặt đầy vẻ xấu hổ, không hiểu nổi hành vi của vị cấp trên mới đến này.
- Có gì mà không thích hợp, chúng ta đang ghi chép lại một Paris thật. Alan Wilson nghênh ngang nói. Chỉ có hiểu Paris thật, mới hiểu được tình hình thật của nước Pháp, mới biết mình biết người, cùng nhau đối phó Mỹ.
Nói một tràng chẳng có chút logic nào, Alan Wilson lại tiếp tục cầy máy ảnh. Tuy hắn vẫn chưa tìm được xe hơi sang của Pháp để mượn chạy, dĩ nhiên chuyện đó cũng chẳng quan trọng; quan trọng là thông qua công việc trước mắt, hiểu rõ môi trường cho đảng Cộng sản Pháp sinh sôi nảy nở.
Đây đều là chuẩn bị cho việc cùng nhau đối phó Liên Xô. Rõ ràng nhân viên sứ quán được phái tới làm tay sai cho hắn không lãnh hội được tinh thần ở tầng sâu đó, tiền đồ chẳng mấy lạc quan.
Đang nói thì một cậu bé trần truồng, người bẩn thỉu, chạy từ trong ngõ ra. Alan Wilson phát hiện ra mục tiêu mới, vội giơ máy ảnh đang đeo trên cổ lên, ghi lại khoảnh khắc ấy.
Những hội nghị quan trọng kiểu kế hoạch Marshall, không phải một hai ngày là có kết quả. Không ngoài dự kiến, ít nhất cũng phải mất mấy tháng ở Paris; đến khi mọi việc bàn bạc tương đối xong, giây phút quan trọng ký kết, Ngoại trưởng mới mang theo vinh quang đáp xuống Paris.
Thế nên Alan Wilson đương nhiên phải kiếm việc gì đó để làm. Chứ sao nữa, bảo Ngoại trưởng ở trước Paris mấy tháng à?
Hơn nữa hắn không ưa cái người tùy tùng mà sứ quán sắp cho. Chỉ cần tán gẫu thoảng một chút là hắn nắm đại khái Daniel là hạng gì: thầu dân!
Chỉ là thuộc lĩnh vực quân sự. Tự xưng về chiến lược học và sử quân, sách hắn đọc qua không đếm xuể: Napoleon, Kutuzov, Clausewitz, Moltke và lý luận của Foch, nói đâu ra đấy. Cứ việc gì liên quan đến đi lính là gã vui tươi.
Quán cà phê hay đến nhất là tiệm Hoa Đinh Hương ở khu Montparnasse, chỉ vì ngoài đó có tượng nguyên soái Ney.
Một thằng người Anh, đi xem tượng nguyên soái Ney làm gì? Anh không biết đó là nguyên soái quân Pháp thời Napoleon à?
Chỉ riêng một điều này, viên trợ lý đời sống do sứ quán sắp xếp đã bị Alan Wilson dán nhãn không đáng tin. Nếu Daniel biết cấp trên nghĩ vậy, chắc gã sẽ thấy mình oan lắm: nguyên soái Ney là chỉ huy quân Pháp trong trận Waterloo, thì việc gì mình không thể thỉnh thoảng đi xem?
Vì cấp trên vốn hiểu biết không đủ mà bị dán nhãn không đáng tin, nếu Daniel biết suy nghĩ của Alan Wilson, chắc chắn sẽ cảm thấy oan uổng vô cùng.
Mang theo nỗi tiếc chưa chụp được xe hơi sang của Pháp, cuối cùng Alan Wilson rời khỏi khu phố cũ.
Đại sứ quán Anh tại Paris cách điện Élysée không xa. Sau trận Waterloo, công tước Wellington đã mua lại dinh thự của nữ công tước Charost, khiến nơi này trở thành đại sứ quán Anh tại Pháp.
Những buổi lễ kỷ niệm công vụ sứ quán tổ chức hằng năm khỏi phải nói; thực ra Alan Wilson hứng thú hơn với lịch sử được nhân viên sứ quán kể lại bằng miệng. Em gái Napoleon là Pauline Bonaparte vốn là chủ nhân đầu tiên của dinh thự này.
Bà thích đi lại trần truồng sau khi thức dậy, phô diễn thân hình đáng ghen tị; có hẳn "những gã da đen lực lưỡng" hầu tắm; hễ bà thấy lạnh liền đặt chân ấp vào ngực cô hầu gái đã nằm sẵn dưới sàn.
Sau khi Napoleon thất bại, dinh thự này được bán cho vị chỉ huy quân đội Anh, công tước Wellington.
Biết được đoạn lịch sử ấy, Alan Wilson sùng kính đứng nghiêm, như thể có thể tận mắt thấy cái nặng nề của lịch sử chứa đựng bên trong. Tuyệt đối không liên quan gì đến cuộc sống của em gái Napoleon cả.
- Alan, chúng ta nhận được tin từ trong nước: Phần Lan, Ba Lan và Tiệp Khắc có ý muốn tham gia hội nghị lần này. Đại sứ tại Pháp là ngài Prins gọi Alan Wilson đến, mở miệng nói. Tại hội nghị chúng ta có ủng hộ không? Nhất là Tiệp Khắc mong nhận được sự ủng hộ của chúng ta.
- Đương nhiên chúng ta ủng hộ. Dù sao Liên Xô cũng sẽ phản đối. Alan Wilson cười nham hiểm đầy vẻ nghĩa khí lẫm liệt. Thực ra đứng trên góc độ của chúng ta, cái đáng quan tâm hơn là lợi ích của Canada.
Canada khá giống Mỹ: cũng không bị chiến tranh phá hoại bao nhiêu, và năm 1945 cũng là một trong những nền kinh tế lớn nhất thế giới. Chỉ khác Mỹ ở chỗ, so với kinh tế Mỹ, kinh tế Canada lệ thuộc nhiều hơn vào thương mại với châu Âu. Thế nên chiến tranh kết thúc, kinh tế Canada bắt đầu lộ dấu hiệu sa lầy vào khốn cảnh.
Alan Wilson cho rằng, nếu châu Âu sớm hồi phục, mà Anh có được vị thế lãnh đạo trong khối liên kết châu Âu, thì kẻ được lợi còn có Canada; dù sao tình cảm giữa Anh và Canada vẫn còn đó.
- Ngoại trưởng Tiệp Khắc là ai? Tuy hắn không mấy quan tâm thái độ của đám nước chịu ảnh hưởng Liên Xô, nhưng vẫn hỏi một câu cho đủ phép lịch sự.
- Jan Masaryk, con trai tổng thống đầu tiên của Tiệp Khắc sau khi độc lập, hiện làm ngoại trưởng, thời trước chiến tranh là đại sứ tại Luân Đôn. Ngài Prins nhún vai nói.