Alan Wilson quả nhiên phải giở giở đến tiền. Tuy rằng hắn là công chức Bộ Ngoại giao, ngồi vào một cuộc họp của Bộ Tài chính nghe có vẻ hơi lạc quẻ, nhưng chuyện đời thế này, quy định là vật chết còn người là sinh linh, chỉ cần kẻ nắm quyền uy tối cao chịu xử lý đặc án, chẳng việc gì là không thể.
Đến phòng họp của Bộ Tài chính, Alan Wilson chào hỏi mấy đồng sự bên Tài chính. Không phải ai cũng lạ mặt, nhiều người từng dự tiệc rượu ở Whitehall, ít ra cũng thuộc hàng quen mặt.
Phòng họp ồn ào nhộn nhịp, một lát sau, văn quan trưởng đương nhiệm kiêm Thứ trưởng thường trực Bộ Tài chính Edward Bridges bước vào, phòng họp lập tức lặng như tờ.
Đợi Edward Bridges ngồi xuống, ánh mắt dò xét lướt một vòng quanh phòng, ông mới lên tiếng:
- Cuộc họp hôm nay bàn về phát triển và triển vọng kinh tế quốc gia, cùng triển vọng phục hồi kinh tế châu Âu. Vì sắp có một hội nghị quốc tế quan trọng, nên có đồng sự bên Bộ Ngoại giao tham dự để chuẩn bị ứng đối cho hội nghị đó.
- Vậy giờ ta bắt đầu họp. Tình hình trong nước hiện nay chắc mọi người cũng nắm rõ. Tuy các chỉ số đã trở lại mức thời tiền chiến, nhưng không có nghĩa Đế quốc Anh không cần sự viện trợ của người Mỹ.
Edward Bridges định ra điệu điệu cho buổi họp:
- Ngài Stafford và Thủ tướng đều rất quan tâm đến việc này.
Stafford Cripps là Đại thần Tài chính của đảng Lao động hiện nay. Đại thần Tài chính và Ngoại trưởng là tay trái tay phải của Thủ tướng, nói ông ta là nhân vật số hai của nội các cũng chẳng quá lời.
Stafford Cripps lại rất thân với tổng bí thư của đảng Cộng sản Anh, trong đảng Lao động được xem là nhân vật cực tả.
Thế nhưng với nước Anh sau chiến, Stafford Cripps lại chính là người vô cùng thích hợp. Không có vị Đại thần Tài chính này, Thủ tướng Attlee muốn vừa siết chặt tiền tệ vừa xoay xở cả chương trình y tế quốc gia lẫn kế hoạch ống hợp kim thì chắc chắn không dễ dàng đến thế.
Hơn nữa, cũng nhờ sự ủng hộ của Stafford Cripps mà hội đồng thương mại của vùng chiếm đóng thuộc Anh lập tức thiết lập được chế độ cấp phát. Cho nên một con người không thể đơn giản phân tả hay hữu, ai cũng phức tạp cả.
Không thể vì đảng Lao động lên nắm quyền, nhìn lý lịch thấy hồi còn làm đảng đối lập đều rất cực đoan, mà cho rằng lũ đại thần Lao động này nhất định chẳng làm việc tốt. Bằng không thì trong lịch sử, Kế hoạch Marshall chính là được chấp nhận đúng thời Lao động cầm quyền, thì làm sao giải thích chuyện những đại thần thuở trẻ từng tham gia vận động công nhân lại tiếp nhận viện trợ của người Mỹ?
Nhắc đến sự quan tâm của Đại thần Tài chính Stafford Cripps, Edward Bridges mới nói tiếp, trình bày tình trạng nước Anh hiện nay, cũng như trong tay mình đang có những quân bài nào để mặc cả với người Mỹ.
Alan Wilson nói:
- Không cần nghi ngờ gì, các diễn biến hiện nay cho thấy sau bài diễn văn bức màn sắt của nghị viên Churchill, sự thù địch giữa Mỹ và Liên Xô đang ngày càng sâu đậm. Theo cá nhân tôi, quân bài giá trị nhất trong tay Đế quốc Anh lúc này, không thể nghi ngờ, chính là vùng chiếm đóng thuộc Anh. Đó là phần tinh hoa nhất của lãnh thổ Đức, chỉ cần giữ chắc trong tay, nước Anh sớm muộn cũng phục hồi. Kể cả người Mỹ có đổ tiền vào cũng vô ích. Bờ biển trong tay ta, khu công nghiệp cũng trong tay ta. Tiền Mỹ đổ vào chỉ bị vùng chiếm đóng thuộc Anh với quy mô công nghiệp lớn hơn hút sạch về phía mình. Đó cũng là lý do ta không chi một đồng bảng nào mà vùng chiếm đóng của ta vẫn khá hơn vùng chiếm đóng của Mỹ, nơi họ đã nhét vào cả trăm triệu đô la.
- Đến cả quân đội Mỹ ở vùng chiếm đóng của họ muốn mua sắm thứ gì cũng phải chạy sang vùng của ta. Vùng chiếm đóng Mỹ lấy Bayern làm chủ, về công nghiệp thì không đáng so với vùng của ta.
Nghe Alan Wilson nói xong, Edward Bridges tán thành giơ tờ báo cáo trong tay gật đầu:
- Alan nói không sai, báo cáo trong tay tôi cũng chứng minh được điều này. Về hiệu ứng hút ngược này, nay đã thành đề tài nghiên cứu của Bộ Tài chính. Tất nhiên, chỉ dựa vào đó mà đưa phán đoán thì vẫn hơi lạc quan. Sự thù địch ngày càng lộ liễu giữa Mỹ và Liên Xô, vừa là nguy cơ cũng vừa là cơ hội.
Lúc Mỹ mới gia nhập chiến tranh, giới tài chính Anh cũng từng ước tính Mỹ một cách lạc quan. Xuất phát từ tình cảm dân tộc giữa Anh và Mỹ, họ cho rằng sau chiến tranh "người Mỹ và người Anh sẽ giúp đỡ lẫn nhau, thông qua cùng áp dụng hệ thống Đạo luật Cho thuê và hợp tác công nghiệp, cùng nhau dẫn dắt thế giới".
Mà hy vọng đó sẽ tan vỡ. Đúng như chính Keynes đã tận mắt phát hiện ra ở Washington, người Mỹ coi nền hoà bình sắp tới là một cơ hội khiến Đế quốc Anh phải ngượng mặt, chứ không phải để đỡ đần Đế quốc Anh.
Đến khi hệ thống Bretton Woods được lập ra, Warburg đã kết luận một cách bi quan: "Phương án của Anh để giải quyết các vấn đề sau chiến là gắn bó chặt chẽ hơn với các dominion trong Khối Thịnh vượng chung và các nước Tây Âu, tuyệt đối không thể dựa vào Mỹ".
Ông ta cho rằng chính sách kinh tế mang tính xâm lược của Mỹ khiến ông vô cùng thất vọng. Sau chiến tranh, Mỹ lập tức huỷ bỏ Đạo luật Cho thuê, điều đó xác nhận Anh trước hết sẽ phải tự bảo vệ an ninh của mình. Đồng thời cũng xác nhận, Mỹ có lẽ sẽ rót nhiều tài nguyên hơn để giúp kẻ thù cũ của nó tái thiết, chứ không phải giúp đồng minh cũ.
- Xét từ góc độ hiện nay, nếu viện trợ của Mỹ đến được, nước Anh có thể chấm dứt chế độ cấp phát trong vòng một năm. Thủ tướng và Đại thần Tài chính cũng đều muốn có khoản viện trợ này. Tất nhiên chúng ta cũng hiểu, không có gì là không công cả, người Mỹ đã thể hiện điều đó ngay trong thời chiến.
Edward Bridges nói xong, Alan Wilson đáp:
- Thật ra chúng ta cũng không cần thiết phải ngồi chờ như kẻ ăn xin. Từ ví dụ vùng chiếm đóng thuộc Anh ở Đức có thể rút ra một điểm: khu vực công nghiệp tụ tập có hiệu ứng hút ngược đối với vùng tụt hậu. Nhìn từ góc độ cả châu Âu giờ đã thành một đống đổ nát, công nghiệp Mỹ lại nguyên vẹn không sứt mẻ, nên cũng đủ điều kiện đó.
- Cho nên cái gọi là kế hoạch viện trợ, nói đúng ra không phải Mỹ giáng trần với tư thế đấng cứu thế, mà là người Mỹ chơi một chiêu trò: để các nước châu Âu đi vay tiền rồi mua hàng Mỹ. Có thể cách diễn đạt của tôi còn chưa chuẩn, nhưng thực chất là vậy. Cũng giống như kế hoạch hai cánh cùng vỗ của chúng ta, chỉ là một biến thể mà thôi.
- Mọi người hãy nghĩ mà xem. Thời chiến, Mỹ đưa nền kinh tế của mình vào quỹ đạo chiến tranh. Doanh nghiệp sản xuất đồ dân dụng đại quy mô chuyển sang sản xuất đồ quân dụng, còn tăng sản lượng lẫn quy mô, hàng loạt phụ nữ gia đình phải rời nhà vào nhà máy làm việc. Kết quả chiến tranh kết thúc, giải quân, nhu cầu hàng quân sự tụt xuống dốc không phanh. Năng lực sản xuất khổng lồ của các doanh nghiệp ấy nhất thời không có thị trường nào tiêu thụ. Thế mà châu Âu lúc này đang đứng trước vấn đề tái thiết, nhu cầu đối với đủ loại máy móc công nghiệp nặng rất lớn. Ngay cả Bồ Đào Nha, Iceland những nước không trải qua chiến tranh cũng có nhu cầu xây dựng dồi dào.
Người của Bộ Tài chính đều tán thành gật đầu. Một vị Phó tổng thư ký lên tiếng:
- Chúng ta cũng có ưu thế riêng. Theo tin từ Đại sứ quán Mỹ truyền về, viện trợ của Mỹ có kèm một số điều kiện phụ.
- Điều đó không có gì bất ngờ, người Mỹ chưa bao giờ làm việc lỗ vốn. Alan Wilson khẽ cười một tiếng. Nước nhận viện trợ phải mua một lượng nhất định hàng Mỹ, mau chóng rút bỏ rào cản thuế quan, bãi bỏ hoặc nới lỏng hạn chế ngoại hối. Mấy điều này nhất định có đúng không?
Thấy vị đồng sự vừa lên tiếng gật đầu, Alan Wilson mới nói tiếp:
- Nói thật, hạn chế ngoại hối một khi bãi bỏ, với thế mạnh của đồng đô la hiện nay, đồng bảng nhất định sẽ gặp khủng hoảng ồ ạt rút vốn, dẫn đến vấn đề về tỷ giá.
- Chúng ta có thể nhường bớt lợi ích ở vùng chiếm đóng thuộc Anh, nhưng phải miễn trừ những điều kiện hạn chế đó. Dù sao thì hiện nay sự phục hồi trong nước vượt xa dự kiến. Xét ở tầm lớn hơn, Mỹ cũng cần chúng ta. Dù sao trong nước ta cũng không có đảng Cộng sản Pháp hay đảng Cộng sản Ý quy mô hàng triệu người. Ở một mức độ nhất định chúng ta có thể phối hợp với Mỹ, nhưng nhượng bộ quá đà không phải chuyện tốt.
- Nói cũng không hẳn thế. Nếu người Mỹ đưa ra đủ nhiều, chúng ta có thể đáp ứng vài điều kiện cho thỏa đáng. Edward Bridges cuối cùng rút ra ý kiến của mình. Tuỳ thuộc vào con số Mỹ sẵn sàng đưa ra lớn đến mức nào.
Muốn nước Anh phối hợp thì phải trả thêm tiền, đó là ý của Edward Bridges, cũng là ý của cả đồng sự Bộ Tài chính.
Sau khi họp xong, Edward Bridges thông báo kết quả thảo luận cho Đại thần Tài chính Stafford Cripps. Stafford Cripps lập tức đến văn phòng Thủ tướng.
Lúc này Thủ tướng Attlee đang xem báo cáo đánh giá giá trị các thuộc địa, vừa đúng phần về vịnh Ba Tư, phần kênh đào Suez tiếp theo ông chưa xem tới.
- Stafford, anh đến rồi. Thủ tướng Attlee đặt tờ báo cáo trong tay xuống, thấy Đại thần Tài chính bước vào liền mời ngồi rồi hỏi. Về chuyện kế hoạch phục hồi châu Âu?
- Vâng, Bộ Tài chính đã có kết quả thảo luận. Stafford Cripps lấy ra biên bản cuộc họp hôm nay. Có phải hơi lạc quan quá không? Tuy tình hình phục hồi vượt dự kiến, nhưng với nước Anh hiện nay, viện trợ của người Mỹ cũng vẫn rất quan trọng.
Tuy rằng so với trong lịch sử, châu Âu có nhu cầu rõ rệt và không mấy tư cách ngồi mà bàn chuyện trả giá thì có khác.
Nước Anh hiện nay đã phục hồi lại mức thời tiền chiến, thế nhưng khoản nợ nước ngoài khổng lồ vẫn còn đó. Nếu có được khoản viện trợ này, về mặt tài chính vẫn là lợi ích cực lớn.
- Nếu người Mỹ không đặt quá nhiều điều kiện phụ, chúng ta tiếp tục khôi phục sản xuất ở vùng chiếm đóng. Thủ tướng Attlee nhún vai. Vừa mới ký xong thoả thuận cung cấp thiếc và cao su với Liên Xô. Nếu Mỹ không đưa ra thành ý, chúng ta cũng không phải không còn đường lui.
Trời của Ấn Độ thuộc Anh đương nhiên càng xanh hơn, nhưng trời của vùng chiếm đóng thuộc Anh cũng xanh chẳng kém. Hơn nữa, nhờ vị trí địa lý và quy mô công nghiệp của vùng chiếm đóng thuộc Anh, mà trời của vùng chiếm đóng Mỹ bị chặn sâu trong nội địa cũng trở nên càng cao càng xanh.
Thân là Thủ tướng, Attlee hiểu rõ tác dụng thúc đẩy của vùng chiếm đóng đối với kinh tế Anh. Nếu người Mỹ định chiếm tiện nghi quá đáng, chừng Attlee cũng sẵn sàng không phối hợp.
Trước chuyến đi Paris sắp diễn ra, Alan Wilson lại nhận được thêm một điều kiện có thể đưa ra đàm phán: không loại trừ việc ủng hộ Pháp thôn tính vùng Saar, có thể lấy điều này làm điều kiện nói chuyện với người Mỹ. Không nói lầm đâu, chính là bàn với người Mỹ chuyện Pháp thôn tính vùng Saar.