Thủ tướng Attlee nhìn sang vị thư ký nội các, giọng không lộ vui buồn khi nhắc tới thỉnh cầu kia.
- Norman, người Bồ Đào Nha cần thiết giáp hạm để làm gì? Theo ta biết thì hải quân Bồ Đào Nha yếu lắm.
Norman Brooke ngẫm nghĩ một lát rồi đáp.
- Có lẽ là vì sự an toàn của Goa thuộc Bồ. Ngoài lý do đó ra thì khó còn lời giải thích nào khác. Lộ trình rút quân của quân Anh đóng ở Ấn Độ trước đây, thưa thủ tướng, ngài đã xem qua rồi.
- Ồ, phải. Một phần rút về Vịnh Ba Tư, một phần rút về Malaya.
Attlee gật đầu ra vẻ đã hiểu. Quả thực ông từng xem một bản báo cáo rút quân như vậy, nhưng trong đó có nhắc gì tới Goa thuộc Bồ hay không?
Alan Wilson đứng bên cạnh mà thầm giật mình. Một phần rút về Vịnh Ba Tư, một phần rút về Malaya ư? Bản báo cáo đó chẳng phải do chính hắn viết hay sao?
Thủ tướng Attlee lẩm bẩm mấy tiếng khó đoán về chính phủ Bồ Đào Nha, về con người Salazar, rồi mới hỏi tiếp.
- Thiết giáp hạm lớp Nelson hiện giờ ra sao? Về mặt kỹ thuật có trục trặc gì không?
- Cả hai chiếc đã nằm trên đà hơn một năm nay, kỹ thuật thì dĩ nhiên không có vấn đề.
Norman Brooke nói thẳng, chỉ xét riêng khía cạnh chuyên môn.
- Có điều hải quân Bồ Đào Nha đã lâu không còn kinh nghiệm điều khiển tàu chiến lớn. Nếu cho thuê, e rằng Hải quân Hoàng gia còn phải cử một toán sĩ quan binh lính sang giúp huấn luyện.
Chiến tranh kết thúc, hai chiếc lớp Nelson lần lượt rời khỏi biên chế tác chiến. Chiếc Rodney cùng năm đó chuyển sang lực lượng dự bị, sang năm sau thì gạch tên. Chiếc Nelson sang năm sau đổi thành tàu huấn luyện, đến năm nay cũng bị gạch tên. Cả hai hiện đều nằm trong xưởng chờ ngày tháo dỡ.
Điều khiến Thủ tướng Attlee bất mãn với Bồ Đào Nha chỉ nằm ở con người Salazar, cùng chính phủ của con người ấy.
Ông không nhắc tiếp chuyện cho thuê thiết giáp hạm, mà quay sang hỏi Alan Wilson về đất nước Bồ Đào Nha có đáng tin hay không.
- Alan, cậu có hiểu gì về Bồ Đào Nha không?
- Hồi còn ở Ấn Độ thuộc Anh, tôi cũng tiếp xúc nhiều với phía Goa.
Alan Wilson biết gì nói nấy, không giấu giếm.
- Quan chức Bồ Đào Nha ở Goa từng nhiều lần nói với tôi, rằng Bồ Đào Nha mấy trăm năm nay vẫn là đồng minh của Đế quốc Anh. Trong đại chiến, nước Bồ nhỏ bé lại kề sát Tây Ban Nha, nhiều quyết sách là bất đắc dĩ. Họ còn sẵn lòng ký hiệp định với ta, để quân Anh lúc nào cũng có thể dùng cảng Goa tu bổ nghỉ ngơi. Đợt kế hoạch viện trợ của Mỹ lần này, chắc cũng có phần của Bồ Đào Nha.
- Chuyện này cứ bàn thêm đã, xem người Mỹ đánh giá thế nào.
Thủ tướng Attlee gãi vầng trán nhẵn bóng. Cái đầu thông minh tuyệt đỉnh ấy bóng loáng, chứng tỏ chủ nhân của nó đang vận óc nghĩ ngợi.
Năm Đức đánh úp Ba Lan, đại chiến thứ hai bùng nổ, Anh tuyên chiến với Đức, Salazar rơi vào thế khó xử. Bồ Đào Nha với Anh là đồng minh truyền thống, lẽ ra phải đứng cùng chiến tuyến như hồi đại chiến lần thứ nhất. Nhưng Ý và Đức lại có những lợi ích chung nhất định với chính phủ Salazar.
Mà Salazar thì dè chừng cả hai bên. Giữ trung lập dường như thành lựa chọn duy nhất, lựa chọn ấy cũng mang lại cho Bồ Đào Nha không ít lợi lộc. Ngoài việc bán vật tư chiến tranh cho cả hai phe tham chiến, các cảng tự do ven biển Bồ Đào Nha cũng nhờ đó mà hưng thịnh.
Nhưng thật ra đó cũng chẳng phải chuyện tày đình. Bạn thân còn mấy ai dám thò tay vào lửa lấy hạt dẻ, huống hồ là quốc gia với nhau. Dù sao cuối cùng Bồ Đào Nha vẫn gia nhập phe Đồng minh, chỉ là đợi khi cục diện đã rõ mới nhập cuộc.
Alan Wilson nhớ kế hoạch Marshall có phần của Bồ Đào Nha, chỉ có điều số lượng đúng như hắn từng nói, bảo không có thì cũng không hẳn, nhưng có cũng như không. Hắn nhớ trong kế hoạch Marshall, khoản viện trợ Bồ Đào Nha nhận được chỉ cao hơn Iceland, mà Iceland ta vĩ đại hiện có mười hai vạn dân.
Như thế vẫn còn hơn Tây Ban Nha nhiều. Ngoài yếu tố Franco, Mexico vừa đổi tổng thống mới bày tỏ muốn hòa hiếu với Mỹ, đang cắn xé Tây Ban Nha dữ dội để tranh làm thủ lĩnh thế giới nói tiếng Tây Ban Nha.
Dù có nể thái độ từ bỏ chống Mỹ khó khăn lắm mới có được của người Mexico, Mỹ lúc này cũng sẽ không đưa Tây Ban Nha vào kế hoạch Marshall.
Thủ tướng Attlee không muốn cho Bồ Đào Nha thuê thiết giáp hạm, nhưng cũng không phản đối quyết liệt, chỉ nói cứ cân nhắc thêm.
Alan Wilson thì rất mong việc này thành. Đằng nào cũng tháo dỡ, cho thuê biết đâu còn kiếm được một món. Lại có thể lấy cớ giúp hải quân Bồ Đào Nha huấn luyện mà san bớt chi phí. Hai chiếc tàu đã chẳng còn trẻ trung, lẽ nào còn đe dọa được nước Anh?
Còn một nguyên nhân nữa. Về chính sách thuộc địa, Salazar cũng dốc rất nhiều tâm sức. Những năm đầu, Salazar vừa làm bộ trưởng tài chính vừa kiêm bộ trưởng thuộc địa, ban hành pháp lệnh tỉ mỉ. Pháp lệnh đòi tăng cường kiểm soát thuộc địa, xóa quyền tự trị, khuyến khích di dân sang ở, phái đoàn truyền giáo đi theo, cốt buộc chặt thuộc địa với chính quốc Bồ Đào Nha.
Một nhà lãnh đạo như thế, một quốc gia do nhà lãnh đạo như thế nắm giữ, đúng là tay chân mà Đế quốc Anh lúc này cần. Gia đình chủ nghĩa thực dân muốn đoàn kết thì nên đoàn kết với những nước như vậy.
Xem ra việc này vẫn phải đợi Mountbatten trở về, xem có xoay chuyển được không. Alan Wilson không đủ sức làm lay chuyển phán đoán của thủ tướng.
Hắn trình bày báo cáo trong ngày. Dù trong cuộc họp hôm nay, hắn cũng mất bốn tiếng bổ sung chuyện thuộc địa hôm qua, nhưng đề tài chính đã đổi khác.
Không thể trách hắn xào lại món cũ. Chuyên gia thuộc địa là hình tượng hắn đang dựng, phải làm ra vẻ không ai hiểu rõ hơn mình. Càng bàn luận, hình tượng ấy càng vững.
Đề tài chính của cuộc họp hôm nay là nước Anh mong Bỉ, Hà Lan, thậm chí cả Luxembourg, phái quân trong nước tới khu chiếm đóng của Anh bố phòng, bởi quân Anh hiện đang cắt giảm.
Dù cả nước Luxembourg chỉ có một đội cận vệ Đại công tước, biên chế vỏn vẹn hai tiểu đoàn. Nhưng con người như Alan Wilson xưa nay không biết ngượng là gì. Dù chỉ có một tiểu đoàn cũng phải làm tròn nghĩa vụ phái quân chiếm đóng, huống hồ đội cận vệ Đại công tước biên chế cũng coi được, hẳn hai tiểu đoàn.
Ngay chuyện người Mỹ tới Ấn Độ, hắn còn đích thân lo đổi đô la ra rupee, xưa nay không chê thịt muỗi nhỏ, thì đời nào chê món lợi nhỏ mà không nhắc. Đế quốc Anh giờ cũng phải tằn tiện lo nhà.
Thế là hắn bác lại những lời kêu khó của Bỉ, Hà Lan và Luxembourg. Đại chiến đã xong, giữ quân trong nước làm gì? Việc trong nước cứ giao cho cảnh sát lo, quân đội thì đóng ở Đức, đến kỳ nghỉ phép lính có thể ngồi tàu về thăm nhà.
Nhắc lại lời lẽ đã nói trong cuộc họp hôm nay, Alan Wilson báo cáo.
- Xung quanh giờ toàn là đồng minh, quân đội Bỉ và Hà Lan hoàn toàn không cần đóng trong nước. Ta phải đề phòng Đức trỗi dậy, nhưng quan trọng hơn vẫn là chống Liên Xô. Sau khi kiên nhẫn trao đổi, ba nước đã đồng ý, ngoài quân đóng ở thuộc địa, sẽ đưa phần lớn bộ đội còn lại trong nước tiến vào khu chiếm đóng của Anh, lấp chỗ trống do quân Anh thu hẹp để lại. Như vậy chúng ta có thể yên tâm phần nào.
Chuyện này khiến Thủ tướng Attlee rất tán thưởng. Không phải ông không muốn phô trương quân uy của Đế quốc Anh, chỉ là phô trương phải tốn tiền.
Nước Anh bây giờ quả thực không thể sánh với Mỹ và Liên Xô, đành phải tính toán trên khoản quân phí. Cắt giảm quân là cần thiết, dù xét để tiết kiệm quân phí hay để tái thiết sau chiến tranh, đều phải làm vậy.
Tái thiết sau chiến tranh cần lao động, tiền quân phí tiết kiệm được sẽ giúp Thủ tướng Attlee có thêm tiền đẩy mạnh y tế toàn dân, kế hoạch ống hợp kim và quốc hữu hóa.
Nếu Hà Lan, Bỉ và Luxembourg chịu giúp nước Anh, với nước Anh hiện nay dĩ nhiên là chuyện tốt.
- Tốt lắm. Đại diện hai nước quan sát viên ngày mai sẽ về Brussels. Những đề xuất liên quan dân sinh và chấn hưng kinh tế, tốt nhất nên có một thành quả cầm về.
Thủ tướng Attlee gật đầu hài lòng.
- Dù sao tổ chức Hiệp ước Brussels lập ra, ngoài đề phòng Đức, còn giương ngọn cờ chấn hưng sau chiến tranh.
Hai nước quan sát viên trong miệng Thủ tướng Attlee là Thụy Điển và Đan Mạch. Alan Wilson không hề biết tổ chức Hiệp ước Brussels còn có hai nước quan sát viên.
Dù sao cũng đã hai năm trôi qua. Hắn dự cuộc họp đầu tiên xong liền về Ấn Độ thuộc Anh, góp gạch xây hòa bình cho tiểu lục địa, không biết ngoài sáu nước thuộc địa ban đầu cộng thêm Luxembourg, nay đã thu nhận Thụy Điển và Đan Mạch làm quan sát viên.
Tổ chức Hiệp ước Brussels hiện có bảy nước thành viên và hai nước quan sát viên là Thụy Điển và Đan Mạch. Một tổ chức thì luôn phải mở rộng, cũng là thường tình.
- Đề tài dân dụng đều khó đạt hiệp định, nhất là hiệp định ngư nghiệp, đàm phán phân chia ngư trường các loại.
Thủ tướng Attlee tỏ vẻ khó xử.
- Nước nào cũng có tính toán riêng, nhất là người Pháp không chịu nhường.
- Không thể họp một lần mà chẳng có thành quả gì. Có thể nghĩ cách ở chỗ bề ngoài nhường mà thực chất không nhường.
Norman Brooke đề nghị.
- Ngành thép, than đá các loại thì quá khó đàm phán.
- Phải, vấn đề của mấy ngành thép than, đâu dễ đồng thuận như vấn đề thuộc địa.
Thủ tướng Attlee cười khổ. Xem ra chuyện dễ đồng thuận nhất trong tổ chức Hiệp ước Brussels, hóa ra lại là thuộc địa.
- Nhưng biết tìm đâu ra ngành nào dễ đồng thuận như thế? Ông thở dài, ngay cả hiệp định ngư nghiệp cũng chẳng tiến triển bao nhiêu.
- Thật ra điện ảnh cũng tính là một ngành chứ?
Alan Wilson rụt rè mở miệng.
- Giờ các nước còn chưa khôi phục xong ngành truyền thống, nói gì tới điện ảnh để mua vui cho dân chúng. Ta cứ bàn xong việc nhất thể hóa ngành điện ảnh trước, coi như thành quả hội nghị lần này, tuyên bố ra ngoài là được.
- Người Pháp không gây trở ngại sao?
Thủ tướng Attlee còn nhớ thái độ cố chấp của người Pháp trong chuyện ngư nghiệp.
- Chắc không. Điện ảnh là do người Pháp phát minh.
Norman Brooke gật đầu, cười nói.
- Pháp vẫn tự coi mình là cường quốc điện ảnh của châu Âu, sẽ không phản đối đề tài này.