Lại nói Norman Brooke cầm tập biên bản họp đi gặp Thủ tướng Attlee để trình bày. Hắn vừa trình bày vừa cảm thán, chẳng trách Alan Wilson cứ một mực thích tới thuộc địa làm việc. Lúc bàn cách đối phó với đại diện các nước, hắn có thể nói một mạch tới chín giờ tối, mà hầu như là trong tình trạng không chuẩn bị tài liệu gì đáng kể.
Bàn tới Pháp, Hà Lan, Bỉ, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, nước nào hắn cũng phân tích đâu ra đấy. Dường như toàn bộ tài năng đều dồn cả vào chuyện thuộc địa.
- Đúng là đầy những nghĩ lạ, tới cách đối phó với người Mỹ mà cũng tính vào rồi. Mà ngẫm ra cũng có phần có lý đấy chứ?
Attlee vừa nghe thư ký nội các trình bày vừa nói. Đúng lúc ấy, Alan Wilson khẽ gõ cửa rồi đẩy cửa bước vào.
Tình cảnh lập tức thành ngượng ngập. Hắn vào là để báo cáo tiến trình cuộc họp, nhưng trên tay thư ký nội các lại đang cầm chính biên bản cuộc họp. Alan Wilson bỏ đi thì hóa ra thất lễ, ở lại dường như cũng không phải phép.
Đang lúc tiến thoái lưỡng nan, Norman Brooke giữa lúc bận rộn vẫn chỉ tay về chiếc ghế bên cạnh. Alan Wilson hiểu ý ngồi xuống một bên, hệt như cậu học trò tận mắt nhìn thầy chủ nhiệm chấm bài của mình. Cảm giác ấy thật khó dùng lời mà tả.
Những điều thư ký nội các thuật lại bằng miệng, toàn là những lời cao đàm khoát luận của Alan Wilson về các nước có thuộc địa. Nào là Đông Nam Á thuộc Pháp phải đối phó ra sao, Đông Ấn thuộc Hà Lan phải xoay xở thế nào, thuộc địa châu Phi của Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha phải liệu ra làm sao, đủ cả.
- Di dân đổi đất, đây đúng là một công trình lâu dài.
Thủ tướng Attlee nghe tới đoạn hiến kế cho Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha thì khẽ cười rồi hỏi:
- Alan, cậu thấy việc này có thành được không?
- Nói thật, thuộc địa của Anh mà muốn làm thành thì khó khăn cực lớn.
Alan Wilson nói tới đây lại cảm thấy có chỗ chưa ổn, bèn nói tiếp:
- Thật ra Nam Phi có thể thử xem. Dời các cộng đồng da đen tới Namibia đang được ủy trị, thậm chí có cắt cho vùng đất của người da đen rộng thêm cũng chẳng sao. Dù có chia đôi Nam Phi, xét tới dân số của cộng đồng da trắng, đến lúc ấy mỗi bên một nửa rất công bằng, người da trắng vẫn còn lời chán.
Namibia trong miệng Alan Wilson, tên cũ là Tây Nam Phi. Phía bắc giáp Angola và Zambia, phía đông và phía nam giáp Botswana cùng Nam Phi, phía tây trông ra Đại Tây Dương. Đường bờ biển dài một nghìn sáu trăm cây số. Phần lớn lãnh thổ nằm ở độ cao một nghìn năm trăm mét. Vùng duyên hải phía tây và vùng nội địa phía đông là sa mạc, phía bắc là đồng bằng.
Trong Thế chiến thứ nhất, Nam Phi đã xuất binh chiếm Tây Nam Phi. Sau chiến tranh, Hội Quốc Liên giao nơi ấy cho Nam Phi cai trị.
Điều quan trọng nhất là diện tích Namibia lên tới tám trăm nghìn cây số vuông. Cộng với bản thổ Nam Phi, diện tích Nam Phi trực tiếp cai trị đã có hai triệu cây số vuông, gần bằng một nửa Ấn Độ thuộc Anh hiện nay, bằng hai phần ba nước Ấn Độ sau khi độc lập.
Nếu Nam Phi chịu làm một kế hoạch dự phòng tốn chắc chắn hơn mười năm, dời các cộng đồng da đen sang Namibia, thậm chí đem một nửa đất nước chia cho người da đen, giữ quyền kiểm soát một nửa còn lại. Về sau chưa biết chừng còn giữ được quốc gia của mình.
Dù sang tới thế kỷ hai mươi mốt, dân số Namibia vẫn rất ít, chỉ vỏn vẹn hai triệu người. Đem so với đất đai tám trăm nghìn cây số vuông, thế là khái niệm gì. Hoàn toàn có thể làm một nước tài nguyên ngồi ăn núi lở.
Namibia gần như là một nước Úc thu nhỏ mười lần, làm một nước tài nguyên thì đời sống cũng sẽ rất khấm khá.
Nhưng mấu chốt là quan hệ giữa Nam Phi và nước Anh rất tế nhị, e là đã không còn nghe lời nữa. Dù Luân Đôn có hiến kế, người Boer ở đó chưa chắc đã nghe. Điều này cũng chẳng lạ, con người ta đều phải đập đầu vào tường nam mới chịu quay đầu.
Sở dĩ người Hà Lan chịu nghe lời khuyên của nước Anh lúc này, vẫn là vì bản thổ Hà Lan ở gần nước Anh, Hà Lan cũng quả thật cần sự ủng hộ của nước Anh. Nhưng người Boer thì chưa chắc đã nghĩ như vậy.
Có điều người Boer vốn là hậu duệ của người Hà Lan, nếu khi cần, xem có thể cùng người Hà Lan giúp người Boer một tay được không. Hiện nay Hà Lan cũng coi như đang cầu cạnh nước Anh, hai nước còn chỗ để hợp tác.
Đã có lúc nào Đế quốc Anh lại bắt đầu hay bàn về sức mạnh mềm đến thế. Đã bàn sức mạnh mềm thì chớ, còn bàn luôn cả sức mạnh mềm của Hà Lan.
- Alan, chuyện thuộc địa của nước khác cậu đều gỡ được, vậy chuyện của chính chúng ta thì cậu nhìn nhận ra sao.
Thủ tướng Attlee cũng không hiểu vì sao mình lại hỏi câu ấy, nhưng ông đã hỏi ra miệng, lại rất muốn có được câu trả lời:
- Nói thẳng đi, làm thế nào để giữ được lợi ích trong tay chúng ta.
Sắc mặt Alan Wilson lập tức trở nên trang trọng hẳn, trên mặt thoáng qua vẻ suy nghĩ rồi đáp:
- Tôi không dám nói bừa.
- Cứ nói thoải mái, sẽ không lọt ra ngoài đâu, chúng ta đều giữ kín được.
Thủ tướng Attlee dùng giọng khích lệ mà nói:
- Cậu không thể bày mưu cho nước khác vanh vách, đến lượt tổ quốc mình lại hết cách được, phải không?
- Thưa Thủ tướng đáng kính, chính vì là đất nước mình nên càng phải thận trọng.
Alan Wilson khẽ lắc đầu đáp:
- Hiện nay Đế quốc Anh là đế quốc thuộc địa lớn nhất, tôi chưa biết bắt đầu từ đâu thì hợp hơn.
Thủ tướng Attlee chậm rãi mở lời:
- Vậy thì bắt đầu từ ngay trên đất nước mình. Làm sao để giữ được những lợi lộc đang nắm trong tay, ít nhất cũng giữ lại một phần. Ta với Churchill không giống nhau. Ông ta cứ tưởng chỉ cần tỏ ra cứng rắn là mọi vấn đề sẽ tự biến mất, ta thì không nghĩ vậy.
Nhắc tới Churchill, sắc mặt ông trở nên lạ lùng:
- Thời của chúng ta rốt cuộc đã qua rồi, phải đối mặt với thực tế. Nhưng đối mặt với thực tế không có nghĩa là dâng không những gì mình có cho người khác. Làm thế nào để giữ được lợi ích trong tay, đó vẫn luôn là điều ta trăn trở.
Bắt đầu từ bản thổ ư? Alan Wilson vừa nghe xong lời của thủ tướng, buột miệng thưa ngay:
- Trước hết nước Anh phải có bom nguyên tử, càng nhanh càng tốt. Kết cục sau cùng ra sao còn tùy vào cái bụng của người Mỹ lớn đến đâu. Nếu Washington tham lam quá thì ta chẳng còn lại gì. Đến khi Liên Xô khôi phục hoàn toàn và dựng nên hải quân đỏ, thuộc địa của ta còn phải chịu sức ép của họ nữa.
Thủ tướng Attlee thoáng sững lại, rồi trịnh trọng gật đầu. Ông không nói thêm lời nào, chủ yếu vì với vị trí hiện nay của Alan thì chưa nên cho hắn biết tiến độ của kế hoạch Ống Hợp Kim. Từ ngày lên nắm quyền và cho khởi động lại kế hoạch ấy, ông vẫn luôn đau đáu dõi theo từng bước chế tạo bom.
Attlee nào hay biết, dù ông có nói hay không thì Alan cũng đã rõ nước Anh đang bí mật xúc tiến kế hoạch Ống Hợp Kim. Nói hay giấu cũng như nhau. Cái luận điệu rằng Công đảng bán nước, chẳng qua cũng chỉ là lời đồn người ta hùa nhau nhắc lại mà thôi.
Nếu nói tới bán nước thật, Công đảng sao thạo nghề bằng đảng Bảo thủ. Từ kế hoạch Ống Hợp Kim thời Churchill cho tới chuyện tư hữu hoá thời Thatcher. Ở giữa còn chêm thêm hiệp ước Nassau, khước từ vũ khí hạt nhân độc lập.
Công đảng chỉ có một chỗ đi quá trớn, là con đường xã hội phúc lợi tiến quá xa, gây ra gánh nặng tài chính khổng lồ.
- Alan, cậu thử đứng trên góc độ một viên chức thuộc địa cũ mà xét, hiện nay còn những nơi nào đáng dốc sức giữ lấy? Mối đe dọa phải đối mặt là gì?
Attlee nêu câu hỏi thứ hai.
- Mối đe dọa từ bên ngoài lớn nhất hiện nay chính là nước Mỹ. Chẳng biết đến lúc nào Washington hết kiên nhẫn rồi ra tay với thuộc địa trong tay các nước châu Âu.
Alan Wilson đáp thật lòng:
- Hải quân hoàng gia mà chúng ta vẫn lấy làm tự hào, giờ đã yếu hơn hải quân Mỹ. Trên vấn đề thuộc địa, mối đe dọa của Mỹ là sờ sờ trước mắt, còn mối đe dọa của Liên Xô thì chưa thấy bóng dáng. Tình hình này lại ngược hẳn với cục diện ở châu Âu hiện nay, bên đó mối đe dọa của Liên Xô nhìn thấy được, còn Mỹ thì đóng vai người tốt.
- Còn xét về giá trị thuộc địa, Mã Lai và vùng Vịnh Ba Tư đều quan trọng như nhau, khó xếp trước sau. Nhưng muốn duy trì ảnh hưởng, kênh đào Suez tuyệt đối không được xảy ra chuyện. Bất kể lúc nào, Đế quốc Anh dù phải bắt tay với Pháp cũng phải kiên quyết ủng hộ vị Sultan ở Ai Cập.
- Có điều cuộc đại chiến vừa rồi đã làm chúng ta và người Pháp suy yếu, thuộc địa khắp nơi nổi lên chống đối dữ dội, Ai Cập cũng chẳng thể coi là an toàn.
Alan nói tới đây liền lắc đầu:
- Xin thủ tướng đáng kính thứ lỗi, mạch nghĩ của tôi lúc này hơi rối. Nếu thủ tướng cần, tôi sẽ tĩnh tâm lại, chuyên viết một bản báo cáo trình lên thủ tướng xem. Như vậy chắc chắn chặt chẽ hơn lời nói chưa chuẩn bị lúc này nhiều.
- Cậu cũng đã họp cả ngày, giờ thấm mệt rồi. Ta nghe Norman kể, suốt cuộc họp hôm nay, một mình cậu đã chiếm một nửa thời lượng phát biểu, suýt nữa biến hội nghị lần này thành cuộc họp hành chính ở Ấn Độ thuộc Anh.
Với biểu hiện vừa rồi của Alan Wilson, Thủ tướng Attlee chẳng hề phật ý. Một phần dĩ nhiên vì nể mặt Tổng đốc Mountbatten. Mặt khác, có thể giữa một hội nghị lắm nước tham dự mà nói đến mức thành lời của một người, bản thân đó đã là một thứ bản lĩnh phô ra ngoài.
Cho Alan lui ra, Thủ tướng Attlee tiếp tục nghe báo cáo của Norman Brooke. Trong phòng chỉ còn lại thủ tướng và viên thư ký nội các.
Nghe xong phần phân tích cùng cách đối phó của Alan Wilson với thuộc địa các nước khác, Thủ tướng Attlee nảy sinh niềm mong chờ với bản báo cáo sắp được đọc. Đợi Norman Brooke trình bày xong, ông mới cất tiếng:
- Hồi Alan còn ở Ấn Độ thuộc Anh, cậu ta đã được cậu và Edward hết sức xem trọng, có phải không?
- Thưa thủ tướng, đúng vậy.
Norman Brooke đáp lại thận trọng:
- Con người Alan tràn đầy nhiệt tình với công việc, nhất là gặp vấn đề gai góc thì chẳng bao giờ thoái thác. Cậu ta còn trẻ, sức lực hơn người. Dĩ nhiên tôi và Edward cũng không phủ nhận, trong đó có phần nào quan hệ của Tổng đốc Mountbatten.
Thủ tướng Attlee vừa nghe lời của viên thư ký nội các vừa gật đầu. Bất chợt ông nói:
- Norman, thật ra ta đang nghĩ, nếu không phải tuổi của Alan còn quá trẻ đập vào mắt, cậu biết đấy, ta đang cần một thư ký riêng thứ nhất.
Norman Brooke tròn mắt nhìn, hết sức kinh ngạc trước lời của thủ tướng.
Trông thấy vẻ kinh ngạc ấy, Thủ tướng Attlee lại chuyển giọng:
- Tuổi tác đúng là một vấn đề. Nếu tuổi tác hợp thì chuyện này không thành vấn đề. Tiếc thật.
Chẳng tiếc chút nào! Norman Brooke thầm nhủ trong bụng. Dù nói thế nào, được thủ tướng đương nhiệm nhớ mặt gọi tên, lần dự họp này của Alan đã rất đáng giá rồi.
Cuộc họp ngày hôm sau lại kéo dài trọn ngày. Buổi tối Alan Wilson mang về bản báo cáo của đại biểu Bồ Đào Nha là Olivia, trong đó nêu việc thuê thiết giáp hạm, nhưng hắn không đưa ra ý kiến gì về việc này.