Giá như biết chính chủ lúc này đang ở ngay Béc-lin, Alan Wilson đời nào dám buông lời châm chọc. Khổ nỗi hắn lại không biết. Hắn cứ đinh ninh đó chỉ là một câu nói cho sướng miệng như thường lệ, thì làm gì có hậu quả nào.
U-crai-na giữ một mắt xích trọng yếu trong cả guồng máy công nghiệp của Liên Xô. Khrushchev, một cán bộ hành chính như thế, thân chinh tới Béc-lin là để Shepilov nắm rõ tình hình trong nước, liệu bề mà mặc cả ở Potsdam.
Ngay đêm hôm ấy Shepilov đã thuật lại cho Khrushchev mọi chuyện trong ngày, kể cả lời châm chọc của Alan Wilson, chính là câu trồng bắp ở Xi-bê-ri. Khrushchev nổi giận đùng đùng, lớn tiếng la lối:
- Chủ nghĩa tư bản không làm được, không có nghĩa chủ nghĩa xã hội cũng chịu thua. Vốn dĩ chúng ta làm toàn những việc chủ nghĩa tư bản không làm nổi.
Nói cứng là thế, nhưng Khrushchev vẫn tỏ ý lúc này phải lấy đại cục làm trọng. Xét về tín ngưỡng chính trị, Khrushchev thật lòng tin vào học thuyết Mác. Xét về con người, tuy ăn nói thô lỗ, hắn lại là một người phúc hậu thật sự.
Chửi thì vẫn phải chửi. Chửi xong rồi vẫn phải tiếp tục gỡ việc. Khrushchev cho rằng ngành chế tạo máy bay đúng như tay người Anh kia nói, người Mỹ tuyệt đối không chịu bán, cơ hội trước mắt này phải nắm lấy.
Từ những năm nước Mỹ chìm trong Đại suy thoái, đoàn đại biểu hàng không Liên Xô đã sang Mỹ, mong mua được máy bay cùng động cơ của Mỹ. Nhưng phía Mỹ hết sức lạnh nhạt, vụ mua bán thành công duy nhất chỉ là một kiểu động cơ Curtis sáu trăm mã lực.
Song để tỏ ý thân thiện, một chiếc Ant 4 mang tên Đất nước Xô viết vẫn cất cánh vào mùa thu năm một nghìn chín trăm hai mươi chín, bay thẳng một mạch liên lục địa từ Mátxcơva tới New York.
Hành trình dài hai vạn một nghìn cây số, mất tròn một tháng trời. Sự phát triển của ngành hàng không đã đưa người Liên Xô chen chân lên vũ đài đua sức trên bầu trời thế giới, cũng cho họ dịp phô bày mình với bên ngoài.
Động cơ mãi mãi là trái tim của máy bay. Dù trình độ chế tạo động cơ hàng không của Liên Xô khi ấy còn xếp sau các nước khác, việc nghiên cứu và cải tiến trong lĩnh vực này chưa bao giờ lơi lỏng.
Mãi tới khi cơn Đại suy thoái kéo dài dằng dặc, nước Mỹ sa lầy nhiều năm liền, tới năm một nghìn chín trăm ba mươi bảy Liên Xô mới đợi được một cơ hội hợp tác thật sự. Khrushchev là người đi lên từ chính những năm tháng ấy, nên hiểu quá rõ một cơ hội như vậy mà tuột khỏi tay thì nghĩa là gì. Lần trước đã phải đợi tám năm, lần này thì sao.
Dĩ nhiên cuộc gặp hôm nay còn gây ra một hậu quả mà cả Khrushchev lẫn Shepilov đều không lường hết được. Đó là việc Alan Wilson quả quyết rằng số lính Liên Xô tử trận đã vượt quá hai nghìn vạn.
Con số thương vong của Liên Xô xưa nay vẫn là bí mật. Mátxcơva chưa từng có ý định công bố tổn thất nhân mạng do quân Đức xâm lược gây ra. Vậy mà giờ đây một người Anh lại khẳng định chắc nịch rằng số tử trận của Liên Xô đã vượt hai nghìn vạn.
Nếu chỉ là nói bừa thì còn đỡ. Nhỡ là khả năng còn lại thì không thể không lo.
Nếu lời Alan Wilson là có căn cứ, điều đó cho thấy ngay trong lòng Liên Xô đang tồn tại một mạng lưới gián điệp móc nối với thế lực nước ngoài. Đại chiến thế giới vừa kết thúc, Liên Xô tổn thất thê thảm, đang ở vào giai đoạn nhìn đâu cũng sinh nghi.
Chỉ vì một lần nói cho sướng miệng của Alan Wilson mà khối lượng công việc của Lubyanka lại nặng thêm.
Đồng chí Beria vỗ ngực cam đoan trước mặt Stalin, nhất định phải moi ra bằng được những kẻ thù của nhân dân đang ẩn náu trong thân thể của Tổ quốc vĩ đại. Quyết không để âm mưu của chủ nghĩa đế quốc đắc sính đắc thủ.
Cuộc gặp cùng ngày hôm ấy cũng theo đường điện báo truyền đi, vì lý do tình hình trong nước nên sang hôm sau mới đặt lên bàn Thủ tướng Attlee. Ông chỉ buột miệng:
- Hắn tưởng mình đang mặc cả với Đảng Quốc đại ở Ấn Độ thuộc Anh đấy phỏng?
Bức điện ghi lại dáng vẻ Alan Wilson đầy mình chính khí đế quốc, khiến Thủ tướng Attlee đọc mà không nỡ nhìn thẳng.
Người ta không khỏi ngờ rằng phải chăng Alan Wilson ở thuộc địa làm ông lớn quen thói, trở về châu Âu còn chưa chỉnh lại tâm thế, nên quá nửa ngày đầu tiên chỉ mải dùng để bóp nặn Liên Xô.
Norman Brook nghe giọng đầy lo lắng của thủ tướng, liền lên tiếng phân tích:
- Thưa thủ tướng, đàm phán vẫn chưa vỡ. Thực ra chúng ta đều hiểu, quân Đức giày xéo đất Liên Xô suốt bốn năm, Liên Xô hẳn đã trả giá đắt hơn Đức nhiều. Hiện ta biết tổn thất nhân mạng của Đức là tám triệu, cỡ một phần mười dân số. Liên Xô cao hơn một chút cũng là phỏng đoán hợp lẽ.
Thủ tướng Attlee cất tiếng:
- Dù thật sự thiệt hại lớn đến thế, người Liên Xô cũng sẽ chối. Đổi là tôi, tôi cũng không công bố.
Norman Brook khẳng định như đinh đóng cột:
- Điều đó cho thấy Alan bóp nặn không hề vô cớ, Liên Xô quả đã tổn thất cực nặng.
Thủ tướng Attlee nghe xong vội hỏi vặn lại:
- Nhỡ Liên Xô công bố ngay con số tổn thất thì sao?
Norman Brook vẫn giữ giọng điệu ấy:
- Lấy lời dối trá này lấp liếm lời dối trá khác, càng chứng tỏ chuyện kia là thật. Nếu tôi là người Liên Xô, tôi sẽ lờ hẳn lời của Alan đi, giữ nguyên thái độ cũ, không dây dưa vào chuyện bóp nặn.
Cuộc gặp ngày đầu tiên gây ra những dư chấn khác nhau ở Luân Đôn và Mátxcơva, nhưng vẫn chưa làm đàm phán đổ vỡ. Sang ngày thứ hai Alan Wilson đổi góc độ tiếp tục mặc cả, cứ như kẻ hôm qua bóp nặn người ta không phải là hắn.
Shepilov đưa ra một thỉnh cầu, mắt đầy mong đợi nhìn Alan Wilson:
- Nếu phía Anh có thể cho Liên Xô cử người tới tham quan và học tập, vụ làm ăn này vẫn còn khả năng thành.
Điều đó đã cho thấy ở mức độ nào đấy, chuyện trả đủ tiền ngay cho ba trăm cỗ động cơ vẫn còn cửa để bàn.
Vụ bóp nặn hôm qua của Alan Wilson hóa ra không gây trục trặc gì. Nghĩ tới đây hắn liền yên bụng hẳn. Phán đoán trước đó không sai. Đã sờ được lằn ranh cuối này rồi thì có thể lấn thêm một tấc lại tiến một thước.
Alan Wilson từ chối thẳng thừng:
- Xưởng động cơ thì người Liên Xô đã tới xem rồi, còn chuyện cử người sang học thì hoàn toàn không cần. Chẳng có việc gì phải thế cả. Nếu Liên Xô cứ nhất quyết đòi như vậy, thì xét cho công bằng, tôi thấy trên người Liên Xô cũng có chỗ đáng để Đế quốc Anh học tập. Chúng tôi muốn tới thăm nhà máy chế tạo xe tăng Kharkov, không biết vị đồng minh đáng kính có ưng thuận chăng?
Shepilov cau mày:
- Cái này?
Phải là một nhà ngoại giao lão luyện thì đã lươn lẹo đánh trống lảng một hồi. Nhưng Shepilov thật sự không có kinh nghiệm món ấy, hắn vốn làm ở ban tuyên truyền.
Nhà máy chế tạo xe tăng Kharkov chính là cái nôi của xe tăng T 34, là cột trụ sức mạnh mặt đất của Liên Xô. So với các nước đế quốc, lĩnh vực mặt đất là lĩnh vực duy nhất Liên Xô chiếm ưu thế. Không quân Liên Xô cũng lép vế, còn hải quân đỏ thì khỏi nhắc, đứng trước Anh Mỹ chỉ có thể nói là có cho có, khác nào không.
Đề nghị mong được cử người sang học tập kia, bị Alan Wilson dùng đòn học tập lẫn nhau đánh bật trở lại.
Ngày đàm phán hôm ấy lại chẳng có kết quả gì, lại là một vòng lặp. Mátxcơva và Luân Đôn đều bày mưu tính kế, nghĩ cách phá thế. Nếu Shepilov dám gật đầu với yêu cầu của Alan Wilson, về tới Mátxcơva ắt mang tội danh kẻ thù của nhân dân.
Nhà máy chế tạo xe tăng Kharkov còn là căn cứ nghiên cứu xe tăng kiểu mới, ưu thế xe tăng đối với Liên Xô cực kỳ trọng yếu. Đó là thứ vũ khí uy hiếp Tây Âu nhất.
Nhân vật số hai của U-crai-na lúc này đang ở Béc-lin, cũng bày tỏ ý tuyệt đối không thể thuận. Hắn dặn Shepilov quyết không được mắc bẫy của chủ nghĩa đế quốc, đẩy người mẹ Xô viết vào chỗ hiểm nguy.
Cuộc đàm phán lần này cũng có lợi cho Alan Wilson trong việc dựng hình ảnh cứng rắn kiểu mẫu. Để bảo đảm thành công, hắn chẳng ngại vận dụng kiến thức lịch sử trong đầu, làm như Đế quốc Anh thật sự đang nuôi một mạng lưới gián điệp trong lòng Liên Xô.
Nhưng mạng lưới gián điệp ấy, Beria có mệt chết cũng không moi ra nổi. Thế là đôi bên không đạt được mục đích, lại chuyển sang đề tài kế tiếp.
Lần này chạm tới chuyện nhập khẩu cao su và xuất khẩu thiếc. Shepilov nghe mà ngơ ngác, chỉ còn biết ngồi nghe Alan Wilson thao thao bất tuyệt, rằng buôn bán lấy dài bù ngắn thì có lợi cho cả hai nước.
Việc này đánh trúng chỗ mù kiến thức của Shepilov, Khrushchev trong chốc lát cũng nói không cho rõ, bèn quyết định trà trộn vào đội đàm phán. Hắn ngỡ sẽ chẳng ai nhận ra mình, bởi cán bộ Liên Xô đâu cần lộ mặt như chính khách Anh, huống hồ Khrushchev chỉ là cán bộ địa phương.
Vậy mà Khrushchev vừa ló mặt đã bị Alan Wilson nhận ra ngay. Chỉ nhờ được Greta Garbo kèm cặp tận tay, hắn mới giấu được vẻ kinh ngạc, nhưng giọng nói bất giác đã khách khí hơn nhiều.
Còn chuyện hôm trước lấy cớ trồng bắp ở Xi-bê-ri ra đùa ư. Ai nói thì bước ra đây, ta kiện tội phỉ báng đấy.
Mấy hôm liền thao thao bất tuyệt, hôm nay bỗng trở nên hòa nhã dễ gần. Mở miệng là tình hữu nghị, ngậm miệng là cùng nhau đánh thắng nước Đức, phải chung sống hòa bình này nọ.
Lật đi lật lại chỉ có mấy câu ấy, cứ như một nhà ngoại giao thật thụ, chỉ hát bài ca tụng mà không làm việc gì.
Nghe Khrushchev trình bày ý kiến qua phiên dịch:
- Về chuyện nhập khẩu cao su và thiếc, cá nhân tôi cho rằng, ngài Alan này...
Alan Wilson giữ vững lằn ranh nhưng không thất lễ, nhắc tới vấn đề giá thành của cao su thiên nhiên và cao su nhân tạo tổng hợp.
Alan Wilson nghịch nghịch mấy ngón tay, nói:
- Đây là một thế giới hòa giải, chúng ta hãy nhìn về tương lai, gác lại khác biệt tìm điểm chung. Tuy hai nước chế độ khác nhau, nhưng cũng có thể học lẫn nhau, lấy dài bù ngắn. Thủ tướng Attlee chính là một người xã hội chủ nghĩa, giờ chẳng phải ông ấy vẫn làm thủ tướng của Đế quốc Anh đó sao. Chỉ cần giữ được hòa bình châu Âu, mọi chuyện đều có thể bàn. Tôi hiểu Liên Xô ỷ vào thế mạnh của mình, nhưng phải thừa nhận chiến tranh không giải quyết được mọi việc.
Khrushchev liếc Shepilov một cái, ánh mắt hàm ý, đây chính là tay người Anh khó đối phó như cậu nói đấy ư. Trông rõ ràng chỉ là một thanh niên khá được kia mà.
Alan Wilson tiếp tục phát huy phong độ thân sĩ, giảng giải món buôn bán ấy có lợi ra sao cho cả hai nước, lý lẽ đầy đủ, có tình có tiết có chừng mực, khác hẳn con người hắn mấy hôm trước một trời một vực.
Mọi lời lẽ hùng hổ với Liên Xô đều chỉ là hiểu lầm. Alan Wilson chỉ dám ra đòn nặng tay ở thế giới thứ ba, chứ đứng trước Mỹ và Liên Xô thì ngoài mặt xưa nay vẫn luôn vâng vâng dạ dạ.