Nước nào cũng có một nha môn được ưu ái hơn cả. Với đế quốc thuộc địa lớn nhất hoàn cầu như nước Anh, nha môn ấy chính là Bộ Ấn Độ.
Từ ngày có Ấn Độ thuộc Anh, chiếc ghế của Bộ Ấn Độ trong nội các chưa từng lay chuyển. Bộ trưởng thì nhiều, chứ bộ trưởng được dự họp nội các lại chẳng có mấy ai.
Bộ này dựng lên vào năm 1858, theo đạo luật về chính phủ Ấn Độ. Đạo luật ấy tước bớt quyền hành của Công ty Đông Ấn, để từ đó cho đến trước ngày Ấn Độ độc lập năm 1947, xứ ấy đặt thẳng dưới quyền cai trị của Vương thất.
Mãi tới trước khi đạo luật Ấn Độ mới năm 1935 đem ra thi hành, Bộ còn được toàn quyền định đoạt món thu khổng lồ của chính phủ Ấn Độ.
Sau năm 1935, một phần thuế khóa xứ Ấn được giữ lại tại chỗ để lo việc dựng xây bản xứ. Nhưng nói vậy không có nghĩa Bộ Ấn Độ đã mất hẳn quyền ấy.
Nay người ngồi ghế Bộ trưởng Ấn Độ là bá tước Listowel. Chẳng phải hắn khoe khoang, vị bá tước đáng kính ấy nên cảm ơn công lao khó nhọc của hắn ở Ấn Độ thuộc Anh mới phải. Không có hắn, Ấn Độ đã độc lập từ hai tháng trước rồi.
Lẽ ra bá tước Listowel giờ chỉ còn là Bộ trưởng Miến Điện. Hai tháng ngồi nán lại ghế Bộ trưởng Ấn Độ này, công lao đều nhờ Alan Wilson.
Người ta vẫn nói thời gian là vàng bạc. Chỉ hai tháng ấy thôi đã nói lên biết bao điều, huống hồ xem chừng hiện nay, chuyện chẳng dừng ở hai tháng.
Hết hội hoa đèn chỉ còn dâu bể. Ai cũng biết ngày tháng của Bộ Ấn Độ chỉ còn đếm được trên đầu ngón tay. Tòa nhà lớn một thời lộng lẫy nay vẫn tấp nập người ra kẻ vào, song việc bận rộn lại là việc sáp nhập, giải thể.
Vừa đặt chân tới trụ sở cũ của nha môn đặc quyền một thời, cảm giác đầu tiên dâng lên trong lòng hắn là vừa tất bật vừa sốt ruột. Ngẫm ra cũng dễ hiểu, Bộ bị xóa, ắt có không ít người chưa biết sẽ đi đâu về đâu.
Tin tức hiện nay là sẽ có một bộ mới ra đời, gọi là Bộ Quan hệ Liên bang. Liên bang ở đây tức Khối Thịnh vượng chung Anh.
Bộ Thịnh vượng chung của Anh na ná như Bộ Liên hiệp Pháp của người Pháp, có điều cơ quan tương tự bên Pháp cứng cỏi hơn hẳn. Sang tới thế kỷ hai mươi mốt, nhờ sợi dây văn hóa thuộc địa, nhờ chính sách ưu đãi buôn bán trong nội bộ các nước nói tiếng Pháp, kẻ nào dứt áo khỏi Pháp quyết liệt quá thì đến cây bút chì cũng chẳng còn mà dùng, kinh tế sụp đổ.
Còn nước nào ở lại trong khuôn khổ ấy, như khối Phi châu nói tiếng Pháp dùng đồng franc Tây Phi, thì chuyện con trai tổng thống Phi sang Pháp tập huấn với quân đội Pháp mà chết cũng được loan báo là tai nạn thường tình. Cuộc đua xe từ Paris tới Dakar vẫn mở, các nước vẫn mời Pháp gánh việc giữ gìn an ninh cho mình.
Những mặt ấy, người Pháp bỏ xa Khối Thịnh vượng chung. Cũng vì thế mà Paris dám luôn miệng hô hào châu Âu phải tự chủ.
Nói về thái độ với thuộc địa, Đế quốc Anh rõ ràng còn hút được máu thì hút, hết hút được thì buông tay mặc cho sống chết.
Người Anh chưa từng cho rằng đất rộng là chuyện hay ho. Người Pháp thì khác, xứ ấy phát triển tốt xấu mặc lòng, còn giữ được là quyết không buông.
Trước trận đại chiến lần thứ nhất, dù Canada hay Australia đều từng có tiếng kêu muốn hợp nhất một bước với chính quốc, bản thổ nước Anh đều nhắm mắt làm ngơ.
Tới hôm nay, Alan Wilson dám chắc người Anh đã biết mình lầm. Giờ dù có chủ động sán lại, Canada và Australia cũng chẳng đời nào chịu hợp nhất.
Nhưng Bộ Quan hệ Thịnh vượng chung vẫn có chỗ dùng. Đời sau trên mạng, không ít người Canada coi Khối Thịnh vượng chung là tuyến đê cuối cùng ngăn nước Mỹ nuốt chửng Canada.
Với điều kiện nước Anh giữ được phần nào thực lực, chứ đừng quỵ hẳn xuống.
Những nước như Canada, Australia thật ra rất sẵn lòng giúp Anh. Lịch sử đã chứng minh, trong một phe mà chỉ một nước được quyền lên tiếng, nước đầu đàn ắt coi đồng minh như chó săn. Trong khối Ngũ Nhãn sau này, điều ấy cũng đúng.
Khổ nỗi sau Thế chiến thứ hai, nước Anh quả đã quỵ hẳn. Giống như cuối thời Chiến tranh Lạnh, bà Thatcher nói với Gorbachev rằng thiếu tiền thì Anh sẵn lòng bỏ tiền giúp Liên Xô qua cơn khốn khó, miễn là đừng rút quân khỏi đất Đức thì điều gì cũng dễ bàn, mà Gorbachev vẫn chẳng lĩnh hội được thâm ý.
Liên Xô tan rã, với nước Anh chỉ là thêm một lần tụt hạng. Có lẽ lúc ấy bà Thatcher nhìn vết trượt dài của nước Anh từ sau Thế chiến thứ hai mà thấy lịch sử hạ bệ đang lặp lại.
Lại nói hắn tới Bộ Ấn Độ trình diện, chẳng qua là về báo cáo công tác. Chẳng bao lâu đã có người chủ động tìm tới cửa.
Alan Wilson nhìn thấy Philby, một trong Ngũ kiệt Cambridge, bèn cất tiếng:
- Đâu còn là thời chiến, sao lại vẫn là anh.
Hai người trò chuyện vài câu, hắn nghe nói Philby được thăng chức, bèn mở miệng chúc mừng:
- Bước tiến của anh thật khiến người ta nể phục.
Philby khoe tin tức linh thông của mình, hé rằng Alan Wilson cũng có thể được lên một cấp:
- Anh với tôi cũng vậy thôi, anh cũng thế. Tiện hỏi một câu, Maclean với Burgess vẫn khỏe chứ.
Alan Wilson đáp:
- Vẫn khỏe. Một người làm chuyên viên ở Tích Lan, một người ở Miến Điện, cai quản cả một vùng rộng lớn như vậy thì có gì không tốt. Vậy giờ tôi phải đi đâu.
Philby đáp:
- Cái này làm khó tôi rồi. Có thể là Bộ Ngoại giao, cũng có thể là Bộ Quan hệ Liên bang. Xét theo công việc của anh thì phải là nơi sau, nhưng theo vài tin tức không chứng thực được nguồn thì dường như lại là nơi trước. Câu hỏi này chỉ có thể trông vào chính anh đi tìm lời giải.
Alan Wilson nghĩ một lát, thấy công việc của mình vẫn dính dáng tới thuộc địa nhiều hơn, lẽ ra phải vào Bộ Quan hệ Thịnh vượng chung mới phải:
- Tôi thấy mình nên tới Bộ Quan hệ Thịnh vượng chung trình diện.
Rồi hắn chạy uổng công cả một ngày. Sang hôm sau, hắn tới tòa nhà Bộ Ngoại giao trình diện. Thật ra cũng chẳng xa xôi gì, Bộ Ngoại giao, Bộ Ấn Độ, Bộ Thuộc địa và Bộ Nội vụ đều nằm trong cùng một khu phố. Chỉ là cả ngày hôm qua hắn cứ loanh quanh trong trụ sở Bộ Ấn Độ.
Ngoại giao là một môn nghệ thuật vô hình, nó quyết định một đất nước ăn ở với thế gian ra sao. Đồng thời, nghệ thuật cũng hiện diện ở mọi xó xỉnh trong Bộ Ngoại giao. Bích họa tinh xảo, trần nhà dát vàng, tượng tạc như sống, đá hoa trang trọng.
Nghệ thuật không phân biên giới, không cần lời nói, thành ra một trong những cách hiệu nghiệm nhất để trò chuyện văn hóa. Cách bài trí nghệ thuật trong Bộ Ngoại giao là bộ mặt ngoại giao của nước Anh, cũng gánh lấy địa vị lịch sử của nó.
Tòa nhà lộng lẫy hơn cả sân khấu, mang lấy lịch sử còn ly kỳ hơn cả vở kịch, đó chính là đại sảnh rực rỡ vàng son của trụ sở Bộ Ngoại giao Anh. Phong cách trang trí nơi đây hoàn toàn khác kiểu bên Bộ Ấn Độ, bên ấy mang đậm sắc thái Địa Trung Hải. Alan Wilson cũng chẳng hiểu vì sao Bộ Ấn Độ lại lấy phong cách Địa Trung Hải để trang trí.
Chủ nhiệm nhân sự Bộ Ngoại giao là George Milton đón tiếp hắn trở về Luân Đôn. Ông ta trước hết nhấn mạnh Bộ Ngoại giao cầu hiền như khát nước, sau đó nghiêm mặt nói:
- Hoan nghênh cậu trở về Luân Đôn, Alan. Được Tổng thư ký nội các đích thân quan tâm, cấp bậc của Alan Wilson là hàm Phó Tổng thư ký. Đây là sự coi trọng khiến người ta kinh ngạc, trong thời bình rất hiếm thấy. Dĩ nhiên tôi còn biết Alan vừa mới đính hôn, hai việc vui cùng tới, chắc cậu mừng lắm. Tôi vốn định lấy danh nghĩa cá nhân tặng cậu một món quà, nhưng ngại quy định của Whitehall nên đành thôi.
Nói về nhận quà, công chức Anh bị hạn chế rất ngặt. Họ chỉ được nhận những món rẻ tiền dùng được cho việc công như sổ tay, lịch, bút. Rượu thì bị nghiêm cấm nhận.
Khi trả lại quà, công chức còn phải viết một bức thư khéo léo khước từ. Nếu việc trả quà khiến người tặng thấy bị xúc phạm, thì cứ tạm nhận trước, nhưng món quà nhất định phải báo cáo lên trên và chỉ được để trong văn phòng.
Song quy định này chưa từng được chấp hành nghiêm chỉnh. Alan Wilson chẳng tin một chủ nhiệm nhân sự lại không nghĩ ra cách lách, chẳng qua vốn không có lòng muốn tặng, lại còn phải nói lấy lời cho có.
Alan Wilson cau mày nói:
- Tôi ngỡ mình sẽ tới Bộ Quan hệ Thịnh vượng chung trình diện. Thưa chủ nhiệm đáng kính, không phải tôi thờ ơ trước sự coi trọng của đế quốc, mà chỉ mong được tới nơi phát huy được sở trường hơn. Rõ ràng kinh nghiệm của tôi đều tích lũy ở thuộc địa, việc ngoại giao tuy tương tự mà vẫn chưa hoàn toàn giống nhau.
George Milton đổi giọng, trả lại lời hắn:
- Cũng không phải hoàn toàn khác nhau. Ngoại giao là một môn nghệ thuật vô hình, nó quyết định một đất nước ăn ở với thế gian ra sao.
Nghe giọng điệu sách vở điển hình ấy, Alan Wilson không tiện nói thẳng là nói nhảm, chỉ đáp:
- Nhưng bọn quan thuộc địa chúng tôi đã quen dùng súng hạm để nói chuyện, không quen dùng thái độ bình đẳng, giọng điệu bình đẳng để đối thoại với nước khác.
Trùng hợp thay, George Milton chỉ chờ hắn nói câu này, bèn rút ngay một tập hồ sơ chuẩn bị sẵn:
- Yên tâm, tuyệt đối không phải thái độ bình đẳng. Việc này càng hợp với cậu.
Thứ gì vậy. Mang theo mối nghi hoặc ấy, Alan Wilson mở ra xem, rồi buột miệng nói với George Milton:
- Đây không phải trò đùa với tôi chứ. Đàm phán với người Liên Xô, quả thật không đủ bình đẳng, dường như phía chúng ta còn yếu thế hơn.
George Milton nghiêm mặt, nhắc hắn đừng phạm sai lầm chính trị. Đại Anh ta giàu có bốn bể, sao lại không thể sánh ngang với Liên Xô:
- Lời không thể nói như vậy. Đế quốc Anh chẳng hề kém Liên Xô.
Nếu không phải cấp trên coi trọng viên công chức trẻ đầy triển vọng này, George Milton đã muốn mở miệng chất vấn ngay xem viên công chức này có đáng tin hay không.
Alan Wilson nhìn thẳng vào George Milton bằng ánh mắt khó tả, thật muốn hỏi một câu rằng ông có tin lời ấy không. Nếu lúc này vẫn cho rằng nước Anh sánh ngang Liên Xô là ý kiến chính thống, thì sau này nước Anh đã quỵ hẳn xuống như thế nào.
George Milton trịnh trọng tỏ thái độ:
- Alan, cấp trên đặc biệt coi trọng cậu, đừng để chúng tôi thất vọng. Cậu là người của chúng tôi, nhất định hoàn thành tốt nhiệm vụ. Huống hồ việc xét duyệt vốn là do cậu đề xuất, cậu ở tận Ấn Độ còn quan tâm như vậy, giờ giao việc này cho cậu cũng rất hợp lẽ.