Tập đoàn Merck đang nắm quyền sản xuất streptomycin được dựng lên từ năm 1668, tới nay đã có lịch sử ba trăm năm mươi năm, trụ sở chính đặt tại thành phố Darmstadt của Đức, chuyên tâm vào việc bào chế những loại thuốc tân tiến.
Gốc gác của hãng vốn là một công ty dược của người Đức. Nhờ buôn bán sang Mỹ thuận lợi, hãng Merck mở thêm một chi nhánh ở New York. Tới năm 1917, chi nhánh Merck tại Mỹ chính thức thành lập. Trong Thế chiến thứ nhất, chi nhánh này bị nước Mỹ tịch thu, từ đó trở thành một công ty độc lập. Ngày nay hai hãng tuy cùng tên, song ngoài cái tên ra chẳng còn dính dáng gì tới nhau.
Phải nói một câu công bằng, làm hậu bối, nước Mỹ cũng có chỗ đáng để Đế quốc Anh học theo. Nhân lúc thế chiến mà ra tay tịch thu công ty của người Đức, chính là một đòn như vậy.
Alan Wilson còn nhớ, vì chuyện bằng sáng chế, nước Anh trong Thế chiến thứ nhất từng dùng bằng sáng chế của tập đoàn Krupp. Đánh nhau chết chóc thê thảm xong, sau chiến tranh London vẫn phải trả tiền bản quyền cho Krupp. Rồi sao nữa. Tới Thế chiến thứ hai lại bị đánh thêm một trận nữa.
Nói về tập đoàn Merck của Mỹ, điều duy nhất hắn nhớ được là hãng này từng quảng bá vắc xin viêm gan B ở Trung Quốc. Xét từ góc ấy, hãng Merck kể như cũng có công. Nhưng điều kiện tiên quyết là Trung Quốc vốn đã có kỹ thuật làm vắc xin viêm gan B rồi, hãng Merck vào Trung Quốc sau đó mới đứng ra quảng bá.
Từ đầu thập niên bảy mươi, Đào Kỳ Mẫn đã nghiên cứu ra vắc xin viêm gan B, chỉ là sức quảng bá và tốc độ phổ biến đều không đủ, không quảng cáo thì càng chẳng ai biết tới. Nước Mỹ là một nước có kinh tế thị trường cực kỳ thuần thục, rất giỏi dùng thủ pháp thương mại để quảng bá, rất giỏi làm quảng cáo.
Theo lệ quốc tế, vắc xin viêm gan B phải tiêm cho khỉ đột trước, xác nhận có hiệu quả rồi mới được tiêm lên người. Nhưng vào thập niên bảy mươi, điều kiện thí nghiệm thô sơ, mua không nổi khỉ đột. Đội nghiên cứu bèn lấy chính thân mình ra thử nghiệm, liều mình gánh rủi ro để nghiên cứu vắc xin.
Trong điều kiện đã có kỹ thuật thay thế, công ty dược không phải là thứ vì tiền mà có thể ngồi nhìn tất cả mọi người đi chết. Cứ nhìn vào ví dụ vắc xin viêm gan B là rõ.
Việc hãng Merck vào Trung Quốc rồi quảng bá vắc xin viêm gan B chính là dựng trên điều kiện ấy. Cũng chẳng thể nói là không có công lao, bỏ ra một khoản tiền lớn để quảng bá vắc xin thì kể như có công, chỉ là xa mới cao thượng như người ta tưởng tượng mà thôi.
Còn bây giờ, Ấn Độ thuộc Anh không có kỹ thuật đó để bắt hãng Merck hạ mình đi làm từ thiện. Hãng Merck đang nắm quyền sản xuất streptomycin lần này chắc chắn không phải sang đây làm từ thiện.
Mục đích của chuyến đi, tự nhiên là bị thu hút bởi những cuộc thử thuốc giá rẻ đến bất ngờ. Giờ đã đánh xong hai trận thế chiến, nước Mỹ vừa bước lên đài bá chủ thế giới, chẳng lẽ lại vừa ôm một đống chuyện bê bối của mình vừa suốt ngày bô bô cười người Anh ngu dốt, cười người Liên Xô thiếu khôn hay sao.
Nước Mỹ sau Thế chiến thứ hai cũng bắt đầu để ý tới hình ảnh quốc gia mà trước kia mình chẳng buồn để ý. Những cuộc thử thuốc quy mô lớn cũng có thêm một loạt quy định giám sát, nhưng đi kèm với đó là rủi ro cũng đội lên. Với công ty dược, đó là một gánh nặng không hề nhỏ.
Nhưng chẳng phải đã có Alan Wilson, một công chức lúc nào cũng sẵn sàng cống hiến cho thế giới đó sao. Lấy sức người sức của của Ấn Độ để kết lấy niềm vui của hãng thuốc, người ta cần gì gấp thì lo cái ấy, thay hãng Merck giải quyết khó khăn này.
Dù sao người Ấn Độ thuộc Anh sống mơ mơ hồ hồ, thậm chí còn không biết là mình đang sống. Ưu thế rõ rệt là nhân quyền thấp, rất hợp để thử thuốc, để cống hiến cho toàn thế giới.
Sang thế kỷ hai mươi mốt, Ấn Độ vẫn còn giữ được đủ loại bệnh tật mà khắp nơi trên thế giới đã diệt trừ, tự nhiên phải có chỗ độc đáo của nó. Trong đó, một mình Ấn Độ chiếm một nửa số người chết vì lao trên toàn thế giới, đủ chứng minh đây là một nước lớn có tiếng có miếng.
Ấn Độ đời sau còn lưu hành rất nhiều bệnh truyền nhiễm mà các nước khác đã diệt từ lâu, còn từng gây phiền phức cho nước khác. Như trận đậu mùa bùng lên ở Liên Xô vào thập niên năm mươi chẳng hạn.
Nghệ sĩ Liên Xô Alexei Kokorekin từ Ấn Độ trở về và hạ cánh xuống Moskva. Dọc đường hắn có triệu chứng cảm nhẹ, nhưng vì đang giữa mùa đông giá rét nên triệu chứng ấy với nhiều người dường như rất bình thường. Thế mà ngay tối hôm ấy, nhiệt độ cơ thể Kokorekin tăng vọt, ho dữ dội và đau nhức khắp người.
Hôm sau, hắn đi khám, được chẩn đoán là cúm. Nhưng thuốc kê đơn chẳng có tác dụng, khắp người Kokorekin còn nổi ban, lại bị chẩn đoán là dị ứng.
Có điều một nữ bác sĩ trẻ sau khi biết bệnh nhân từng đi Ấn Độ đã cẩn trọng nêu ra rằng triệu chứng như vậy có thể là do đậu mùa gây nên, nhưng đề nghị của nàng không được chấp nhận.
Sau mấy ngày ở chung một phòng với những bệnh nhân cúm khác, tới cuối tháng, Alexei Kokorekin chết, mà trong thời gian ấy, bác sĩ không hề phát hiện ra nguyên nhân thật sự khiến hắn mất mạng.
Nhưng chẳng bao lâu sau khi Kokorekin chết, mấy bệnh nhân khác trong bệnh viện cũng xuất hiện triệu chứng tương tự. Sốt, ho và nổi ban. Bệnh viện lúc này mới vội mời chuyên gia tới, và kết luận cuối cùng khiến ai nấy kinh hoàng. Moskva đã bùng phát đậu mùa.
Điều tra mới rõ, trong thời gian ở Ấn Độ, Alexei Kokorekin từng dự lễ hỏa táng một người bạn vừa qua đời, thậm chí còn sờ vào thi thể người chết. Ở ngay nơi đó, vị bệnh nhân số không này đã nhiễm phải căn bệnh chết người.
Nửa tháng sau, tin về dịch đậu mùa được báo lên lãnh đạo Liên Xô, Moskva lập tức huy động mọi nguồn lực gồm bệnh viện, phòng khám, cảnh sát cùng KGB lừng danh, suốt hai mươi bốn giờ truy tìm những người mang mầm bệnh tiềm ẩn trong khắp thành phố.
Tất cả những ai từng gặp mặt trò chuyện với Kokorekin, từng tiếp xúc với hắn, từng nhận quà hắn mang từ Ấn Độ về, thậm chí cả một trăm năm mươi sinh viên ngồi học cùng lớp với con gái hắn là Valeria cũng bị đưa hết vào bệnh viện.
Trong thời gian ấy, tổng cộng hơn chín nghìn người bị buộc cách ly, còn theo một sắc lệnh đặc biệt, bệnh viện nơi bệnh nhân số không từng tới khám bị phong tỏa, lượng lớn vật tư dự trữ khẩn cấp chuẩn bị cho tình trạng chiến tranh đã được phép đem ra dùng.
Khi chống lại dịch đậu mùa, từ nhân viên y tế tới sinh viên trường y, toàn bộ ngành vệ sinh đều được huy động. Họ làm việc từ sáng tới tối mịt để truy tìm bất kỳ mầm bệnh khả nghi nào và khử trùng cả thành phố.
Còn biện pháp quyết định để chặn đà lan của đậu mùa là tiêm vắc xin cho toàn bộ dân cư vùng Moskva. Vì thế Liên Xô yêu cầu mọi người dân Moskva, kể cả người sắp chết cũng phải tiêm. Trong một tuần tiếp đó, hơn chín triệu năm trăm nghìn người được tiêm vắc xin. Đây là một hành động chưa từng có trong lịch sử.
Thế nên mới nói bệnh truyền nhiễm quy mô lớn thật ra vô dụng trước những nước theo thể chế Liên Xô. Nếu các nước theo thể chế Liên Xô ở Đông Âu còn tồn tại, bệnh truyền nhiễm có lợi hại mấy cũng chỉ lan được nửa thế giới là cùng, nửa thế giới theo thể chế khác vẫn sống khỏe. Như thế là thực hiện được câu nói của Khrushchev: Rồi chúng tôi sẽ chôn vùi các người.
Một lồng ấp vi rút tốt đến thế là mảnh đất lý tưởng nhất cho đủ loại thử nghiệm thuốc. Về điều này Alan Wilson vô cùng tin tưởng.
Tìm được một chỗ ngồi, Alan Wilson bèn gặp mặt Ronald Corman, quản lý thị trường của hãng Merck, mặt mang vẻ như muốn nói các ông tới là phải, bày tỏ sự hoan nghênh dành cho chuyến đi tới Ấn Độ thuộc Anh của hãng Merck.
Suốt buổi gặp, hắn luôn tỏ lòng ngưỡng mộ hết mực dành cho một công ty dược từng lập công lao nổi bật cho toàn thế giới. Đây chính là ngành chiếm gần một phần năm tổng sản lượng quốc dân của nước Mỹ ở thế kỷ hai mươi mốt. Quân phí đứng đầu thế giới gì đó chẳng qua chỉ là mưa bụi mà thôi, thật muốn lấy thực nghiệp cứu nước thì còn phải trông vào ngành y tế.
Ngành như vậy đáng để Alan Wilson ngưỡng mộ. Hắn không dám nói ai cũng sợ chết, nhưng người sợ chết tuyệt đối là số đông. Một ngành mà phát tài được nhờ người chết thì ngành ấy nhất định phát triển được. Rõ ràng hãng Merck chính là một công ty như thế.
Thậm chí hắn còn nghĩ nên để Pamela Mountbatten cân nhắc xem, liệu có thể sang Đức xem thử có vét được nhân tài của công ty y tế nào không. Miếng bánh lớn như vậy mà không cố một phen thì tiếc quá, chắc chắn có tương lai hơn cái máy bay chở khách gì đó nhiều.
Hai bên ngồi xuống, Alan Wilson nghe Ronald trình bày mục đích tới Ấn Độ thuộc Anh rồi lập tức tỏ ý rằng môi trường nơi đây cực kỳ thích hợp.
- Ông Ronald đường xa tới đây, tôi xin nói một câu, đi khắp thế giới cũng không tìm được nơi nào hợp cho công ty y tế lập thành quả hơn chỗ này. Tôi lấy nhân cách ra bảo đảm, từng lời đều là thật.
- Ồ?
Ronald không tỏ rõ ý kiến, nhưng không thể không thừa nhận đây chính là mục đích khiến hắn tới Ấn Độ thuộc Anh. Khâu thử thuốc với công ty dược ở Mỹ hiện nay đã là một khâu tốn kém quá lớn. Hơn nữa sau chính sách Tân Ước của Roosevelt, có những việc nhiều năm trước làm được, giờ làm không còn tiện như xưa.
Nếu xảy ra sự cố y tế nghiêm trọng, cho dù là công ty dược như hãng Merck cũng không dễ rút lui êm thấm.
Huống hồ công ty dược ở một ý nghĩa nào đó cũng là công ty bán niềm tin cho người sống. Nếu xảy ra một sự cố y tế nghiêm trọng thì đả kích vào hình ảnh công ty là rất lớn.
Alan Wilson cũng nói đúng tới chuyện ấy:
- Thử thuốc thường cần rất nhiều người tình nguyện, lỡ xảy ra chuyện gì thì đó là sự cố y tế nghiêm trọng. Chưa nói tới khoản bồi thường khổng lồ, với một công ty dược, một khi hình ảnh bị tổn hại, bị người ta nhớ mặt thì đó không còn là chuyện tiền bạc nữa.
- Ấn Độ thuộc Anh thì không có vấn đề này. Hãng Merck tới Ấn Độ thuộc Anh là để cứu người. Nếu các ông không tới, những người Ấn này cũng sẽ chết vì dịch bệnh khác. Các ông sang đây là để cứu vớt Ấn Độ. Cho dù có xảy ra sự cố cực nhỏ nào, chuyện ở đây cũng không truyền về trong nước, không một người Mỹ nào biết cả.
Những lời ấy của Alan Wilson có thể nói là gãi đúng chỗ ngứa của đại diện hãng Merck. Đây chính là mục đích khiến bọn họ đích thân lặn lội một chuyến. Tuy những lời này rất hợp khẩu vị, Ronald vẫn làm ra vẻ giữ kẽ nói:
- Chủ yếu là để cứu người.
- Đúng đúng, chủ yếu là cứu người, nhân dân tiểu lục địa đang rất cần các ông cứu giúp.
Alan Wilson lập tức thuận theo lời gã, nhấn mạnh ý nghĩa cứu người.