Ít ra Gandhi đã tỏ rõ quyết tâm gỡ rối. Còn Jinnah, dù cách ăn nói mang đậm dấu ấn nước Anh hơn hẳn, lại cố chấp lạ lùng, ngoài chuyện Pakistan độc lập thì chẳng màng tới điều gì khác.
Đúng là không thể trông mặt mà bắt hình dong. Gandhi ăn mặc lạc lõng hẳn với thời hiện đại, vậy mà lại biết điều hơn nhiều.
Ý tưởng nhường chính quyền để Liên đoàn Hồi giáo lãnh đạo Ấn Độ khiến Tổng đốc Mountbatten sững sờ. Nhưng ông ta nhanh chóng lấy lại bình tĩnh, dò hỏi:
- Vậy cụ dựa vào đâu mà tin đảng của cụ sẽ chấp nhận đề nghị này?
Gandhi chậm rãi đáp:
- Bởi Quốc Đại hội trước hết muốn tránh chia cắt, sẵn sàng trả bất cứ giá nào để kế hoạch chia cắt không thành.
Mountbatten ngẫm nghĩ giây lát rồi nhắc tới Jinnah:
- Vậy Jinnah sẽ phản ứng thế nào trước chuyện này?
Gandhi đáp:
- Nếu ngài bảo với ông ta rằng phương án này do Gandhi đề xuất, Jinnah nhất định sẽ nói với ngài, lão Gandhi lắm mưu nhiều kế này!
Tổng đốc Mountbatten khẽ thở dài:
- Xem ra cụ Gandhi hiểu rõ đối thủ của mình lắm.
Ông ta đã gặp Jinnah rồi. Sự kiên định của vị lãnh tụ Liên đoàn Hồi giáo đã để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng ông ta.
Mountbatten vốn nổi tiếng đầu óc lanh lẹ, lúc này cũng rối trí. Tổng thư ký Phủ Tổng đốc Ismay ghé sát tai ông ta thì thầm nhắc nhở, đề nghị của Gandhi còn quá nhiều điểm đáng ngờ, bên trong e chứa mưu đồ, phải hết sức cẩn thận, đừng sa vào bẫy của cụ ta.
Mountbatten lại không nghĩ vậy. Ông ta chỉ cho rằng đề xuất của Gandhi là một ảo tưởng viển vông, thậm chí là một cuộc phiêu lưu viển vông. Nhưng ông ta quyết không bỏ qua bất cứ cách nào có thể gỡ rối, lỡ như hiệu nghiệm thì mọi chuyện chẳng phải xong sao?
Gandhi bật dậy khỏi ghế sô pha, thề thốt:
- Tôi nói hoàn toàn tự đáy lòng. Nếu ngài đồng ý với quyết định này, tôi định đi khắp Ấn Độ thuyết phục dân chúng chấp nhận phương án ấy.
Vài giờ sau, Gandhi rời đi. Gặp đám phóng viên đang chờ phỏng vấn, cụ ta mặt mày hồng hào, xúc động ra mặt, trong lòng khoan khoái, vui sướng không kìm được. Cụ ta bí ẩn nói với phóng viên:
- Tôi nghĩ mình vừa tránh được một mối nguy.
Đây là đề xuất của Gandhi ư? Thật uổng bấy lâu bị cụ ta che mắt. Dù đã làm thánh nhân bao năm, xét đến cùng cụ ta vẫn là một chính khách. Chiêu này là đặt Jinnah lên giàn lửa mà nướng.
Vốn hôm sau Alan Wilson tới tìm Pamela Mountbatten, định rủ nàng đi dạo quanh Delhi cho khuây khỏa.
Tới Phủ Tổng đốc hắn mới biết chi tiết cuộc trò chuyện giữa Tổng đốc và Gandhi. Hắn khẳng định ngay, con người từng khiến Jinnah hạ quyết tâm phải tách người Hồi giáo ra lập nước riêng, tuyệt đối không đơn giản như vẻ ngoài.
Pamela Mountbatten biết cha mình, cũng chính là Tổng đốc Ấn Độ thuộc Anh hiện nay, đang sốt ruột gỡ mớ bòng bong nơi đây. Nhưng nàng cũng từng gặp Gandhi, khó lòng tin một ông lão không một xu dính túi lại ôm mưu đồ kinh người đến vậy, bèn hỏi:
- Chuyện đó là thế nào?
Alan đáp:
- Trên đời này không phải ai cũng mê tiền. Có kẻ mê quyền, còn Gandhi thuộc về số ít trong số ít, mê danh. Vì thế hình ảnh của cụ ta mới che mắt được bao người.
Hắn phân tích cho Pamela nghe, bắt đầu từ ảnh hưởng của Gandhi rồi đi thẳng vào vấn đề chính:
- Hai mươi năm trước Jinnah rời Quốc Đại hội, tiếp quản Liên đoàn Hồi giáo để chia sân đối chọi. Tôi không bàn bên nào lỗi nhiều hơn. Nhưng Quốc Đại hội chắc chắn không phải vô can. Nên biết năm xưa Jinnah từng coi thường lời kêu gọi lập quốc riêng của Liên đoàn Hồi giáo, thậm chí còn tranh cãi với thủ lĩnh Liên đoàn khi ấy là Aga Khan. Jinnah ngày trước kêu gọi đoàn kết, chứ không cố chấp như bây giờ.
Dù đã kể nguồn cơn, Pamela Mountbatten vẫn chưa hiểu, cau mày nói:
- Nhưng Gandhi có vẻ thành tâm lắm mà.
Alan nhắc nhở:
- Chân thành được một lúc thôi. Một khi đạt được mục đích, Liên đoàn Hồi giáo sẽ chẳng còn tách ra độc lập được nữa. Trước hết, sau khi độc lập Ấn Độ sẽ phải bầu cử. Trừ phi Jinnah làm sống lại Đế quốc Mogul, hoặc dựng lên một chính phủ quân sự. Bằng không, tới lúc bầu cử, nàng nghĩ Quốc Đại hội với Liên đoàn Hồi giáo, bên nào sẽ thắng? Tiểu lục địa có bốn trăm triệu người, người Hồi giáo chỉ chín mươi triệu. Người Hindu dù có nhường cả phụ nữ không đi bỏ phiếu, vẫn nắm chắc phần thắng trước Liên đoàn.
Hắn nói tiếp:
- Khác với Quốc Đại hội, ông Jinnah là lãnh tụ độc nhất vô nhị của Liên đoàn Hồi giáo. Ít nhất hiện nay, Liên đoàn không còn người thứ hai đủ uy tín để đối chọi với Quốc Đại hội. Jinnah đã ngoài bảy mươi, chỉ kém Gandhi vài tuổi. Nói cho đúng, Jinnah và Gandhi là người cùng một thời, còn Nehru thuộc lớp lãnh đạo thứ hai của Quốc Đại hội.
Còn thủ lĩnh phái bảo thủ trong Quốc Đại hội là Patel, lớn hơn Jinnah một tuổi. Cộng thêm Gandhi, ba người họ mới đúng là cùng một thế hệ. Nehru kém cả ba người ấy tới mười mấy tuổi.
Pamela vỡ lẽ nói:
- Nói vậy là, nếu Liên đoàn Hồi giáo đồng ý với đề nghị của Gandhi, bốn năm sau khi chúng ta rút đi, bầu cử vừa mở, Liên đoàn sẽ bị hất khỏi ghế, toàn cõi Ấn Độ thuộc Anh sẽ về tay Quốc Đại hội cai trị.
Alan nhìn đôi môi đỏ của Pamela Mountbatten, khen:
- Ừm, thông minh lắm! Không uổng công tôi kề miệng dạy dỗ.
Pamela Mountbatten đẩy Alan Wilson hai cái, nhìn là biết gã đàn ông này lại muốn chiếm tiện nghi, gắt:
- Đi đi... Đang bàn chuyện đứng đắn mà, anh chẳng nghiêm chỉnh gì cả.
Lại nói Alan Wilson gạt chuyện đùa sang một bên, nghiêm giọng bàn việc chính:
- Một khi chúng ta cùng quân Anh đồn trú rút đi, Quốc Đại hội có hai đường để chọn. Hoặc chờ tới lúc bầu cử, hoặc ra tay luôn, tùy tâm trạng của họ. Nếu chờ bầu cử mà Liên đoàn Hồi giáo chống lại, họ sẽ chụp cho cái mũ phá hoại dân chủ rồi thẳng tay thanh trừng. Còn nếu ra tay ngay, người Hindu vốn đông hơn vẫn chiếm ưu thế. Thế nên tôi mới bảo nước cờ này của Gandhi cao tay lắm.
Pamela Mountbatten nghĩ một lát rồi nói:
- Ali Jinnah có thể không đồng ý. Như vậy thì có vấn đề gì đâu.
Alan Wilson thong thả đáp:
- Nếu chia cắt Ấn Độ và Pakistan mà gây ra hàng loạt hậu quả, lại đổ máu, thì Ali Jinnah sẽ thành kẻ đầu têu gây tội. Mọi trách nhiệm đổ lên đầu Liên đoàn Hồi giáo, Quốc Đại hội lại đóng vai nạn nhân, còn làm ra vẻ khoan dung để dựng hình ảnh đẹp sau ngày Ấn Độ độc lập. Quốc Đại hội chịu trách nhiệm ít nhất, Ali Jinnah gánh nặng nhất, mà thân làm Tổng đốc, cha của em cũng khó tránh bị chê trách.
Nói trắng ra, ở Ấn Độ thuộc Anh lúc này, Liên đoàn Hồi giáo, Quốc Đại hội và người Anh, ba bên đều đang đùn đẩy trách nhiệm cho nhau.
Tổng đốc Mountbatten cũng đang tính đường nào chịu trách nhiệm ít nhất. Ông ta mong kết cục độc lập của Ấn Độ thuộc Anh sau này sẽ không làm hỏng con đường làm quan của mình, vì vậy mới thấy hứng thú với đề nghị của Gandhi.
Đề nghị của Gandhi, tiến thì có thể nuốt chửng Liên đoàn Hồi giáo, gom toàn cõi Ấn Độ thuộc Anh về dưới sự lãnh đạo của Quốc Đại hội. Lùi một bước, nếu Ali Jinnah không chịu, Quốc Đại hội vẫn có cớ thoái thác, đổ việc Ấn Độ với Pakistan chia rẽ là do tín đồ Hồi giáo cố chấp không nghe phải trái.
Ali Jinnah chắc chắn sẽ không đồng ý. Về sau tiếng tăm của Jinnah cũng quả thật kém Gandhi một bậc.
Alan Wilson thầm nhủ, Gandhi tưởng chỉ nhờ ảnh hưởng và uy vọng của mình là dàn xếp được mọi sự hay sao, đây là một tiểu lục địa sặc mùi tôn giáo kia mà. Hắn đã có cách, quyết định đem chuyện này hé cho Ali Jinnah biết.
Trong bức điện, Alan Wilson mong Ali Jinnah cùng Liên đoàn Hồi giáo chớ hành động khinh suất, vì đây mới chỉ là một cuộc trò chuyện riêng. Hơn nữa bản thân hắn đã có cách giải quyết.
Hắn nhớ trong lịch sử Gandhi mất mạng vì bị một tín đồ Hindu cực đoan ám sát, tội danh lớn nhất chính là Gandhi quá khoan dung với người Hồi giáo thì phải?
Xem ra phải để lịch sử quay về đường ray cũ của nó. Thuốc streptomycin liệu có chữa khỏi bệnh lao phổi thời kỳ cuối của Ali Jinnah hay không, xét tới tuổi tác và thói quen sinh hoạt của Jinnah, khả năng vốn rất mong manh.
Một khi Jinnah gục xuống, Liên đoàn Hồi giáo mất người cầm lái sẽ hoàn toàn không phải đối thủ của Quốc Đại hội. Alan Wilson đâu muốn mình xoay xở một hồi, kết quả Ấn Độ lại không chia tách?
Một Ấn Độ đã chia năm xẻ bảy mà mấy chục năm sau còn dám ăn nói chẳng nể nang gì với nước cựu mẫu quốc, nếu giữ lại một Ấn Độ nguyên vẹn thì còn tới mức nào?
Hắn ở New Delhi quả có nhận không ít tiền, nhưng đây nào phải chuyện tiền nong, trên đời này vẫn còn hai chữ ái quốc.
Lần này Alan Wilson chủ động tới tận cửa, khoác hào quang người bạn cũ của Pakistan, đem ý tứ của Gandhi báo cho đối phương hay:
- Ông mà tán thành, giấc mộng độc lập sẽ tan thành bọt nước. Ông mà phản đối, ông sẽ thành người chịu trách nhiệm lớn nhất cho việc Ấn Độ và Pakistan chia cắt. Cho nên tốt nhất lúc này là đừng bày tỏ thái độ gì, cứ chờ xem đã.
Ali Jinnah mặt không đổi sắc, giọng dửng dưng nhận xét về Gandhi:
- Tôi đã nói từ lâu, con người Gandhi đầy bụng mưu mô quỷ kế, chỉ có điều ông ta khéo giữ hình ảnh quá, gần như không chê vào đâu được.
Jinnah có kinh nghiệm cộng sự lâu năm với Gandhi, nhận xét về Gandhi đúng hay không cũng chẳng cần một người Anh như Alan Wilson xen miệng vào. Jinnah chỉ nói tiếp:
- Nhưng ông ta quả thật mấy chục năm cam chịu nghèo khổ, dựng nên hình tượng thánh nhân của mình, hạng người như vậy mới khó đối phó, trói người ta bằng đạo đức thật đáng sợ.
Alan Wilson nói tới đây thì ngừng lại:
- Lấy đạo đức trói buộc được người khác, đồng thời cũng tự đẩy mình vào thế nguy hiểm.
Trong lòng Jinnah chợt động, ông ta mở miệng hỏi:
- Cậu đang nghĩ gì?
Alan Wilson ngẩng đầu đáp:
- Tôi đang nghĩ một vị thánh phản bội Hindu giáo sẽ rơi vào kết cục ra sao. Tiểu lục địa này khắp nơi đều là người mù chữ, họ hiểu gì về trò trói buộc bằng đạo đức, nhìn ra được thủ đoạn chính trị nào. Những kẻ trong đầu ngoài thần Shiva chẳng còn gì khác, nếu biết lãnh tụ của mình muốn dâng chính quyền đất nước vào tay giáo phái đối địch, họ sẽ làm gì?
Alan Wilson bật cười rồi nói:
- Có khi sẽ chết đấy. Tới lúc thích hợp tôi sẽ tung tin ra ngoài, Liên đoàn Hồi giáo cứ coi như không biết gì là được. Xem thử vị thánh nhân kia có chống nổi cơn giận của tín đồ Shiva hay không.
Ali Jinnah nghe những lời không chút tình cảm của Alan Wilson, gương mặt thoáng giằng xé, cuối cùng vẫn không nói gì.
Alan Wilson lại mở miệng thỉnh cầu:
- Tổng đốc sợ gánh trách nhiệm về nền độc lập của Ấn Độ nên khó tránh nhìn trước ngó sau. Mong sau khi nghị viên Churchill tới Ấn Độ, việc này sẽ xoay chuyển. Nếu ông không ngại, mong khi nghị viên Churchill tới nơi, ngài Jinnah có thể công khai ra mặt tỏ ý hoan nghênh.
Ali Jinnah gật đầu nhận lời:
- Không thành vấn đề, tôi rất sẵn lòng. Với điều kiện là giữ vững nền độc lập của Pakistan.
Alan Wilson lớn tiếng khen hay:
- Đương nhiên, đó là mục đích chung của chúng ta.