Chuyện cân bằng giữa Đông và Tây Pakistan, Jinnah cùng những người cầm đầu Pakistan về sau đã chọn cách đè nén người Bengal.
Nhưng xét thực lực tộc quần, người Bengal vượt xa bất kỳ tộc nào khác.
Nếu Ấn Độ thuộc Anh không chia cắt, người Bengal chính là tộc đông thứ hai, dân số chỉ đứng sau người Hindustan.
Người Bengal còn nắm khu công nghiệp có sớm nhất của Ấn Độ, khu công nghiệp Calcutta, giữ lấy vùng kinh tế lấy cửa sông Hằng làm trung tâm. Ngoài dân số có phần lép vế, còn lại mọi mặt đều hơn người Hindustan.
Nhìn từ góc độ dân tộc, Ấn Độ bị chia cắt thì người Bengal là kẻ chịu thiệt lớn nhất. Một khu công nghiệp Calcutta nguyên vẹn bị xẻ làm đôi, một dân tộc bị chia vào hai quốc gia. Vốn là một tộc mạnh đầy khí thế của tiểu lục địa, rốt cuộc ở bên nào cũng thành kẻ bị đè nén.
- Nếu để tôi chọn, tôi muốn dựng một quốc gia dân tộc thật sự lấy người Bengal làm gốc, rất hợp với truyền thống các nước châu Âu chúng tôi. Gọi là nước Bengal hay tên gì cũng được, chẳng hay ngài Jinnah thấy thế nào? Alan Wilson nâng chén trà, đưa ra một cách giải quyết khác.
- Tôi tuyệt đối không đồng ý. Jinnah nghe xong thì gạt phắt đi. - Làm vậy cả tiểu lục địa sẽ loạn hết.
- Tôi biết ngay ông sẽ không chịu. Vậy Pakistan định đối xử với người Bengal ra sao? Alan Wilson nhún vai. - Đè nén hay cách gì khác? Đè nén thì chắc chắn không bền, mà khoan dung thực ra cũng vậy thôi. Sớm muộn gì người Bengal cũng lập nước riêng. Chuyện này gần như không có lời giải.
Alan Wilson cũng không nghĩ ra cách gỡ mối này. Nhưng nói đi cũng phải nói lại, mọi việc hắn làm ở Ấn Độ thuộc Anh vốn không phải để gỡ rối, mà là để trì hoãn, đẩy những rắc rối của hiện tại lùi lại càng lâu càng tốt.
Lý trí bảo hắn rằng, theo năm tháng, những vấn đề dồn lại không giải quyết sẽ chỉ càng phình to, càng không ai dám động vào.
Có điều như vậy thì đã sao, đó là chuyện của người Ấn và người Pakistan.
Jinnah đã phản đối, hắn không nhắc chuyện người Bengal nữa cũng được, dù sao đến lúc đó người chết cũng chẳng phải người Anh.
Nhưng trong bụng Alan Wilson đã hạ quyết tâm, một khi việc Ấn chia đôi thành chuyện đã rồi, trước lúc rời đi hắn sẽ đem tin muốn lập nước Bengal, Quốc Đại hội và Liên đoàn Hồi giáo đều kiên quyết phản đối, rải khắp nơi người Bengal tụ cư. Coi như đào thêm một cái hố, cho xứng với truyền thống của Đế quốc Anh.
Lần gặp này, ý nghĩa lớn nhất là khiến Jinnah tin rằng Alan Wilson thật lòng giúp y. Tuy tay người Anh này chủ yếu muốn xẻ Ấn Độ thuộc Anh ra, nhưng hướng lớn thì khác gì khác đường cùng đích, đôi bên thật sự có chỗ hợp tác, mà chỗ ấy còn không nhỏ.
Kẻ đế quốc và người đòi độc lập, ở khoản chia cắt đã tìm được tiếng nói chung.
Đồng thời Alan Wilson cũng nói rõ điều kiện của mình với Jinnah, giới hạn cuối của đám công chức Ấn Độ thuộc Anh là ở lại cho hết trọn năm một nghìn chín trăm bốn mươi bảy, chuyện độc lập sang năm hãy bàn. Nên trong thời gian này, Liên đoàn Hồi giáo phải phối hợp với đám công chức.
Dĩ nhiên đây là chuyện hai chiều, đám công chức tuyệt đối ủng hộ ý tưởng Ấn chia đôi, cố ngăn mọi nỗ lực giữ Ấn Độ thuộc Anh của Tổng đốc. Khi xét đoán sự việc nhất định nghiêng về Liên đoàn Hồi giáo, đôi bên giữ liên lạc với nhau, cho đến ngày Ấn Độ thuộc Anh không còn tồn tại.
Đám công chức thì có bụng dạ xấu xa gì đâu, chẳng qua chỉ cầu tài mà thôi. Về bản chất sẽ không đặt chướng ngại cho sự ra đời của Pakistan, đồng thời còn chừa cho Đế quốc Anh đường lui để sau này đứng ra điều đình.
Với Liên đoàn Hồi giáo, có người Anh giúp đỡ, con đường theo đuổi độc lập sẽ xuôi chèo mát mái hơn nhiều. Hai bên hợp lại thì cùng có lợi.
- Nói chuyện ra sao? Nam tước Barron thấy Alan Wilson trở về thì hỏi ngay. Ông biết trợ lý của mình đi gặp Jinnah, chẳng rõ lần này có mang tin vui về không.
- Khá ổn. Alan Wilson ngẫm một lát rồi đáp. - Đã làm rõ giới hạn của đôi bên, khiến Jinnah nhận ra chúng ta với y thật ra có chỗ hợp tác. Còn ý kiến của Tổng đốc, đó chỉ là ý riêng của Tổng đốc, không đại diện cho thái độ chung với Liên đoàn Hồi giáo.
- Ồ, nghe cũng được. À này, trong nước vừa gửi tin chính thức sang. Nghị viên Churchill đã nhận lời ghé New Delhi một chuyến. Nam tước Barron gật đầu, rồi báo thêm một tin khác.
- Vị cựu thủ tướng vĩ đại, vì đế quốc mà bôn ba không nề gian khổ, thật khiến người ta cảm động. Alan Wilson nói đến đây thì đổi giọng. - Tổng đốc đã biết chuyện này chưa?
- Gandhi tới rồi, Tổng đốc đang gặp ông cụ. Nam tước Barron mặt không đổi sắc. - Chỉ mong nghị viên Churchill tới sớm một chút, chúng ta nên đón ông nghị sĩ ngồi ghế sau bằng nghi lễ dành cho thủ tướng.
- Tôi thấy không vấn đề gì, nghị viên Churchill vốn có danh tiếng quốc tế rộng rãi. Dành chút lễ kính cho vị anh hùng đánh thắng thế chiến cũng chẳng quá đáng. Ở đất Ấn Độ thuộc Anh này, chúng ta vẫn có thể coi ông là thủ tướng.
Phải vào thời quân chủ, mấy lời lộ rõ lòng bất phục của Alan Wilson hẳn đã rước họa vào thân. Nhưng giờ đã là xã hội hiện đại, ai còn câu nệ những thứ ấy.
- Không ở lại chờ kết quả giữa Gandhi và Tổng đốc à? Nam tước Barron thấy Alan Wilson định đi thì cất tiếng hỏi.
- Làm gì có kết quả nào, Gandhi có chủ ý gì thì Jinnah cũng chẳng chịu đâu. Alan Wilson cười khẽ, tin chắc như đinh đóng cột. Đã biết kết cục thì khỏi cần xem quá trình.
Được sếp thẳng gật đầu, hôm nay Alan Wilson tan sở sớm mà không bị trừ lương.
Hắn thậm chí còn dư thời gian ghé Delhi một chuyến. Lúc đi ngang chỗ giáp ranh giữa New Delhi và Delhi, tấm biển đếm ngược dựng hôm trước vẫn sừng sững, xung quanh thì bừa bộn. Có người Ấn thong thả dạo bước, lấy gậy chọc cỏ dại xuống đất.
Giờ này, mọi thứ đều nhuốm màu xanh nhạt của lá non, màu nâu hồng của đất và thân cây tựa vệt màu nước sắp tan. Bên vệ đường, từng đàn bồ câu nâu bay thấp đuổi nhau, còn bầy chim ăn ong xanh biếc thì đùa giỡn như én liệng chậm.
Một toán phu quét đường đang tiến về phía hố rác bẩn thỉu, gánh nào cũng hé nửa dưới lần áo ngoài, cái hố nằm ngay mép bãi cỏ.
Những kẻ khốn khổ đói lả ấy, tay chân gầy như que củi, đầu gối yếu đến không đứng thẳng nổi, khắp người chỉ có mảnh vải rách vàng đất che thân. Họ chẳng khác nào những bộ xương bọc vải liệm đang bước đi.
Đem những người Ấn này đặt cạnh kiều dân Anh ở New Delhi, cách biệt lớn đến nhức mắt. Cùng một dải đất mà như hai thế giới hoàn toàn khác nhau.
Mùa đông ở New Delhi chỉ gọi là có cho phải phép, ngay cả vào tiết này, cái gọi là gió lạnh cắt da cũng không hề tồn tại. Trái lại, nhiệt độ trong ngày lúc thì chưa tới mười độ, thoắt cái đã vọt lên hơn hai mươi độ.
Với kẻ quen sống nơi bốn mùa rõ rệt như Alan Wilson, thời tiết này thật chẳng dễ chịu chút nào. Hắn lúc nào cũng phải thủ sẵn áo ngoài cho các kiểu nhiệt độ, nhưng Gandhi thì không vướng nỗi ấy.
Cả phủ Tổng đốc chỉ có văn phòng của Mountbatten nhờ một chiếc máy lạnh mà giữ được nhiệt độ chừng hai mươi độ.
Gandhi vừa từ ngoài nóng bước vào phòng, lạnh đến run lẩy bẩy.
Văn minh hiện đại do khoa học kỹ thuật mang lại với Gandhi lúc nào cũng lạc điệu. Mountbatten trông thế liền sai tắt máy lạnh, mở cửa sổ. Vợ ông ta còn lấy một chiếc áo len thô của hải quân, khoác lên người Gandhi đang run cầm cập.
Lúc vợ Mountbatten sai người hầu bày biện bộ đồ ăn sang trọng, Manu cùng Gandhi tới dự buổi gặp cũng dọn cho cụ món đạm bạc quen thuộc của mình, một bát cháo loãng trộn nước chanh, sữa chua với bột chà là.
Chiếc thìa nhỏ của Gandhi đã gãy, phải lấy nan tre buộc lại. Hai chiếc đĩa sắt tây với chiếc thìa ấy đều là đồ mang theo từ lần ngồi tù cuối cùng. Gandhi mỉm cười, múc đầy một đĩa cháo loãng đưa tới trước mặt Mountbatten.
- Món này ngon lắm, ông nên nếm thử, chẳng kém gì sơn hào hải vị đâu. Gandhi nói với vẻ mặt ranh mãnh.
Mountbatten liếc thứ sền sệt ấy, lúng túng không biết xoay xở ra sao. Ông ta không ngờ Gandhi lại giở chiêu này, chỉ nhìn qua đã nuốt không trôi, nên vị Tổng đốc từ chối thẳng. - Tôi nghĩ mình chưa ăn bao giờ, cũng không muốn thử.
- Không sao, vạn sự khởi đầu nan, cứ thử xem, biết đâu ông lại thích. Gandhi cố chấp nài cho bằng được.
Mountbatten không cưỡng nổi cụ già kỳ lạ trước mặt, vì lịch sự và chân thành đành cẩn thận ăn một miếng.
Gandhi mắt hau háu nhìn ông ta, ông ta đành nuốt xuống bụng. May mà Gandhi không được đằng chân lân đằng đầu, bắt Tổng đốc ăn cho hết.
Cuộc hội đàm chính thức bắt đầu, đôi bên vào thẳng chủ đề. Mountbatten trình bày quan điểm trước, nói với Gandhi rằng chính sách trước nay của nước Anh là quyết không khuất phục trước vũ lực, nhưng vì phong trào bất bạo động của Gandhi đã thắng lợi, giờ nước Anh quyết định rút khỏi Ấn Độ, bất kể xảy ra chuyện gì.
Gandhi nói với Mountbatten. - Điều quan trọng là, xin ông đừng chia cắt Ấn Độ, xin ông hãy từ chối chia cắt Ấn Độ, dù sự từ chối ấy có dẫn tới một cuộc chiến máu chảy thành sông.
- Phải nói rõ rằng, tiếng nói đòi phân trị vẫn tồn tại. Mountbatten trầm ngâm rồi lên tiếng. - Đến phút cuối cùng, tôi vẫn mong khả năng ấy đừng xảy ra. Trong lòng tôi, phân trị là nước cờ cuối cùng.
Gandhi sờ đầu, đưa ra một ý tưởng táo bạo, táo bạo đến mức khiến viên tướng từng chỉ huy thiên binh vạn mã như Mountbatten cũng phải giật mình. Ý của Gandhi là giải tán chính phủ của Nehru, mời Jinnah lập chính phủ mới.
Quốc Đại hội quyết không phá kế hoạch lập chính phủ của Jinnah. Nếu Jinnah không nhận kế hoạch này, khi ấy sẽ do Quốc Đại hội lập chính phủ.
Gandhi sợ đối phương nghe chưa rõ, nhắc lại. - Ông có thể giao cả Ấn Độ cho Liên đoàn Hồi giáo, nhưng ngàn vạn lần đừng chia cắt Ấn Độ. Xin ông hãy đặt đa số người Hindu dưới sự cai trị của Liên đoàn Hồi giáo, ủy thác cho Jinnah lập chính phủ, trao chủ quyền của nước Anh cho họ.
Phải mà Alan Wilson có mặt ở đây, hắn hẳn đã mang giọng biết ngay mà, trầm trồ rằng mình được thấy bộ mặt thật của Gandhi.
- Cụ Gandhi thật lòng chịu hy sinh lớn đến vậy sao? Tổng đốc Mountbatten đầy kinh ngạc, lúc này ông ta thấy Gandhi dễ đối phó hơn Jinnah nhiều.